Sexetarianoak, Etzegarate, ohol-txikotak, txat-robotak eta aurten ikasi eta ikusi ditugun beste hainbat hitz

Begoña Arrate

UZEIko Terminologia Saileko kidea

2014-12-23an argitaratua.

Urtea albiste txar eta ezusteko batekin hasi genuen, eta albiste hobez amaitzea espero dugu. Bitarte horretan askoren ahotan ibili diren hitz, termino eta esamolde berri batzuk eta, lehendik ezagunak izan arren, aurten garrantzi berezia izan duten beste batzuk bildu ditugu hemen.

Ez daude, seguruenik, guztiak, eta, are gehiago, zerrenda honek ez du serioegia izateko asmorik ere. Urtea amaitzear gauden honetan, aurten arreta eman diguten hitzak gogora ekarri nahi izan ditugu; hori besterik ez. Zerrenda honek, beraz, ez du beste asmorik, urtean zehar ikusi eta entzun ditugun hainbat albiste eta gertakari oroitzen laguntzea ez bada. Ez hartu, bada, zorrotzegi honako hautapen hau.

Urtarrilaren 1eko lehen orduetan bertan, lehorreko herritar gehienek ordura arte maiz erabili gabeko hitz bat ibili zen askoren ahotan: itsas bengala. Izan ere, halako bengala batek eragin zuen, ustez, Gabon zahar gauean Pasaiako Trintxerpe auzoko eraikin baten teilatuko sutea.

Aste batzuk igarotakoan, urtarrilaren 25ean, oso berria izan ez arren, artean euskal hiztegi erabilienetan jaso gabe zegoen hitz bat nagusitu zen albistegietan, orduan jakin baikenuen Gasteizko Borja Lazaro Herrero fotokazetaria Kolonbian desagertuta zegoela.

Handik astebetera, otsailaren 1ean, termino berri bat entzun zuten askok lehen aldiz: SEPA edo Eurotan Ordaintzeko Eremu Bakarra, egun hartan amaitzen baitzitzaien epea Europar Batasuneko herrialdeei beren banku-transferentziak SEPA eremura egokitzeko.

SEPArena ez da izan lege-kontuek ekarri diguten termino berri bakarra. Hain zuzen ere, hurrengo egunean, otsailaren 2an bertan, hasi zitzaien aplikatzen Hegoaldeko elektrizitate-kontsumitzaileei KTBPa edo kontsumitzaile txikiarentzako borondatezko prezioa.

Baina dena ez da berrikuntza izan. Aspalditik gure artean izan ditugun ustelkeria-kontuak ere ekarri dizkigu 2014ak. Hala, otsailean inoiz baino gehiago erabili genuen, beharbada, fabore-tratu terminoa, orduan jakinarazi baitzuen Nafarroako Ogasuneko goi-kargu Idoia Nievesek, ustez, justifikatu gabeko fabore-tratua baliatu zuela Lourdes Goikoetxea presidenteordeak zergapekoren batekin.

Gai arinagoei helduz, martxoaren 2ko gauean banatu ziren Oscar sariak, eta ekitaldi hartan ateratako autoargazkia munduan barrena zabaldu zen ordu gutxitan. Egia da ingelesezko selfie urteko hitz hautatu zuela Oxford hiztegiak 2013an, baina Oscar sarien ekitaldiak bultzada nabarmena eman zion hitz berriari. 2014an sartu da, esaterako, autoargazki ordaina Euskalterm terminologia-banku publikoan.

Euskaltzaindiak ere, nola ez, garrantzi nabarmena izan du urteko hitzen zerrenda honetan: martxoaren 12an Arroila Handia eta beste hainbat toponimo arautzen dituzten Amerikako Toponimia eta Asiako Toponimia zerrendekin eguneratu zituen Euskaltzaindiak bere Euskal Onomastikaren Datutegia, eta handik bi egunera, martxoaren 14an, sifilis (ez sifili) esan eta idatzi behar dela argitu zigun, Hiztegi Batua eta Euskaltzaindiaren Hiztegia bateratzean hartutako erabakien berri ematerakoan.

Martxoaren 14an, haustura hidraulikoaren aurkako legegintzako herri-ekimena abian jartzeko sinadura-kanpainari ekin zioten EAEn, eta Eusko Legebiltzarrak aintzat hartu zuen abenduan 103.000 hiritarrek babestutako herri-ekimen hura.

Apirilaren lehen egunetan hackatoiak izan genituen hizpide, Bilbon (eta Espainiako Estatuko beste 7 hiritan) halako ekitaldi batean aditu-talde handia bildu baitzen informatika-programak elkarlanean garatzeko, bigarren urtez.

Maiatzaren 6an Coca-Colak iragarri zuen landare-olio bromatua osagai gisa erabiltzeari utziko ziola AEBn. Gutako askorentzat osagai hori berria zen, baina, jakin genuenez, Europan debekatuta zegoen lehendik.

Bilbon egindako beste batzar handi batek, Sherpa Summit 2014 izenekoak, albistegietara ekarri zituen apirilean soinean eramateko gailuak edo janzteko gailuak. Halakoak dira, besteak beste, eskumuturreko erloju eta betaurreko adimendunak. Euskaltermen ere aurten sartu dira ordain horiek.

Aurten aipagai izan ditugun hitz eta esapide berri-antzeko guztiak ez dira izan, haatik, hiztegietan jasotzeko modukoak. Esposizio politikopeko pertsona esapideak harritu gintuen maiatzaren erdialdera. Ustezko ustelkeria-kasu baten ikerketa zela-eta, hitz horiek erabili zituen Suitzak Espainiako Ruz epaileak identifikatzeko eskatu zuen banku-kontuaren titularra zela-eta. Ez da harritzekoa esapide horrek hizpide eman izana.

Ipe hitza ere barra-barra erabili zen maiatzean, Greenpeacek ipe zur tropikala erabiltzeari uzteko eskatu zuenean. Orduan jakin genuen askok, Deustuko Unibertsitatearen eta Guggenheim Museoaren arteko pasabidea, esan zenez, halako zurez egindakoa dela.

Ekainean batek baino gehiagok ezustekoa hartu zuen jakin zuenean Euskaltzaindiak Etzegarate forma erabaki zuela Gipuzkoako mendate ezagunarentzat. Zalantzarik izanez gero, Euskaltzaindiak erabaki horren inguruan plazaratu zuen txosten argigarria sarean dago edonoren eskura.

Ekainaren 6an, Dario Barrios sukaldaria hil zen Jaenen. Luze eta zabal hitz egin zuten komunikabide askok ondorengo egunetan BASE jauzia egiten ari zela izandako istripuari buruz. BASE akronimo bat denez, letra larriz idatzi behar dela ikasi genuen.

Egun batzuk igarotakoan, ekainaren 9an, burkiniak izan ziren mintzagai Gasteizen, Javier Maroto alkateak udal-igerilekuetan jantzita sartzea debekatzen duen araudia gogora ekarri zuenean.

Egun horretan bertan, ekainaren 9an, iragarri zuten makina batek lehen aldiz Turing-en adimen artifizialaren testa gainditu zuela: 13 urteko mutiko bat simulatzen duen Eugene Goostman izeneko txat-robotak gizaki bati sinetsarazi zion benetako pertsona bat zela, eta ez makina bat.

Aurten askotan hitz egin da elkarlaneko kontsumoaz, eta, behin baino gehiagotan Uber garraio-aplikazioaren harira, esaterako, ekainean, aplikazio horrek taxilarien protestak eragin zituenean Europako hainbat hiritan, edo abenduan Madrilgo merkataritza-arloko epaitegi batek Espainiar Estatu osorako debekatu zuenean. Frantziak ere abenduan iragarri zuen 2015etik aurrera galaraziko zuela Uber aplikazioa.

Era berean, Euskaltzaindiak ilgora eta ilbeheraren adierak argitu zizkigun ekainean. Orain badakigu ez direla goranzko ilargia eta beherazko ilargia formekin nahasi behar.

Handik egun gutxira, kontsumitzaileen lege berria indarrean sartu zen Hegoaldean. Besteak beste, kontratuetako letra txikiaren inguruko betebeharrak eta telefono bidezko merkataritza-jazarpena saihesteko neurriak ezartzen ditu lege horrek. Esaterako, telefono-deiak ezin dira, jada, goizeko 09:00ak baino lehen egin, ezta iluntzeko 21:00etik aurrera ere; ez eta jaiegunetan edo asteburuetan ere.

Itxura batean pasakorragoak izango diren hitzak ere utzi dizkigu urteak. Esaterako, alkohol-kantitate handiak edaten dituztenen bideoak sarean jartzeari neknomination deitzen diotela irakurri genuen ekainean. Baina, zorionez, oraingoz bitxikerien ataleko albisteren bat edo beste idazteko baino hizpide gehiago ez du eman “joera” horrek.

Underboob hitza ere bitxikerien artean jasota geratu zitzaigun ekainean, dirudienez, sare sozialetan bularren behealdea agerian utziz emakumeek beren buruaren argazkiak ateratzeari izen hori ematen zaio-eta.

Penekini hitzak ere ez du bide handirik egin orain arte. Brasilen modan jarri delakoan, zenbait egunkarik tartetxo bat eskaini zioten udan gizonezkoen bainujantzi ezin motzago horri. Oraingoz, itxaron egin beharko, gure artean arrakastarik duen ala ez ikusteko.

Munduko futbol-txapelketa zela-eta, Twitterrek bandera-itxurako traolak gaitu zituen lehen aldiz. Hashflag izena eman zieten traol-bandera horiei, eta puri-purian ibili omen ziren ekainean. Geroztik, ordea, ez dirudi oihartzun handirik izan dutenik.

Hala eta guztiz ere, aurten lehen aldiz entzun ditugun hitzen artean ahaztu nahiko genukeen bat hautatzekotan, zalantzarik gabe, Mallorcako zenbait herri nazioartean ezagun egin omen zituen bar-mamading hura hautatuko genuke. Eta, jakina, ez soilik hitzaren osaera bera hizkuntzaren ikuspegitik zalantzazkoa delako. Albiste horren harira, uztailean jakin genuen Emakumearen Institutuak fiskaltzara jo zuela Mallorcako taberna haiek delituren bat egin ote zuten azter zezan.

Sexu-kontuekin jarraituz, uztailaren 26an Angel Errok Berrian idatzitako testu baten bidez ikasi genuen omniboroekin sexu harremanik ez duten beganoak sexetarianoak direla. Sexu-harremanen bidez elkarri pasatako jariakinetan animalien arrastorik ez barneratzea omen da sexetariano izatearen funtsa.

Hitz eta esamolde berriez gain, zigor-mota berri bat ere utzi digu 2014ak: hertsatze-zigorra. Espetxeratze-zigorraren neurri alternatibo hori sortu baitute aurten Frantzian. Eta halaxe jasota geratu da Euskaltermen.

Irailean, labar-jauziak izan ziren hizpide Bilbon, Red Bull Cliff Diving World Series norgehiagoka egin baitzuten Guggenheim pareko Salbe zubian.

Urriaren 5ean, bi hitz ibili ziren barra-barra, elkarren segidan, euskaldun askoren ahotan: erriatu aditza eta txikot izena. Aspaldidanik Hiztegi Batuan jasota zeuden arren, Kilometroetako leloan ikusi eta entzun zituen lehen aldiz batek baino gehiagok.

Tamalez, Orion Kilometroen jaia ospatu zen egun berean, Zarautzen bi surflari nafar ito ziren. Haietako batek surf-ohola orkatilara lotzen zion soka apurtuta zuela jakin genuen gerora. Euskaltermen ohol-txikot forma proposatzen da aspaldidanik soka hori izendatzeko. Bistan denez, patuak txikot hitzari neurrigabeko protagonismoa eman zion egun hartan.

Azaroaren 12ak beste hitz berri bat utzi zigun: kometaratzea. Lurreratu eta ilargiratu lehendik hiztegietan jasota zeuden, baina Philae moduluak 67P/Churyumov-Gerasimenko kometaren gainean lur hartu zuenean kometaratu aditz sortu berria ere jaso beharra nabarmendu zen. Geroztik, kometaratze sarrera Euskaltermen jasota dago.

AEBko beste hainbat ohiturarekin gertatu zaigun bezala, ostiral beltza ere gureganatzen hasiak gara, eta aurten iaz baino denda gehiagok jaitsi zituzten prezioak azaroko laugarren ostiralean. Geroak erakutsiko digu krisiagatik heldu dioten saltzaileek ostiral beltzari, edo ekonomiak hobera egiten duenean ere jarraituko duten merkealdi berri hori eskaintzen.

Abenduaren 8an, Frantziako 30 bat diputatuk iritzi-artikulu bat argitaratu zuten neke profesionala laneko gaixotasun gisa har zedin eskatuz. Aurten oihartzun handia izan duen arren, terminoa ez da berria gure artean. Euskaltermen neke profesionalaren sindromea proposatzen da 2012az geroztik frantseseko syndrome d’épuisement professionnel eta ingelesezko burnout syndrome ordainentzat.

Urteak utzi dizkigun hitzen zerrenda hau amaitzeko, azken hilabeteotan mintzagai izan dugun zuzenbide-arloko termino bat aipatuko dugu, baina ez aurten sortua delako. Aitzitik, lehendik ere gure artean genuen justizia unibertsala hain unibertsala ez zela ikasi dugulako baizik. Etorkizunean ere berriro mintzagai badugu, aurten baino albiste hoberen bategatik izango ahal da, behintzat.


Gaur egun euskal prosodiaren baranoan “euskarak ez duela azenturik”eta antzeko topikoak guztiz baztertuak dauden arren, ezin esan euskal azentuaren atze-aurreak argituak ditugunik.

Lan mornografiko eta orokorren falta nabaria da. Izan ere, salbuespenak salbuespen, mende honen lehen hamarkadetan egin izan diren azentuari buruzko azterketak gehienetan deskribapen mailan gelditu izan dira1; ez dira hipotesiak iradokitzen eta formulazioak berak ez dira garbiak. Horrezaz gain, kontzeptuak ere, nahasketa-iturri gertatu ohi dira: batetik, azentuaren fonetika eta fonologiari dagozkienak zaku berean sartu izan dira eta, bestetik, azentua eta intonazioa nahas-mahas erabili dira. Honelako ikerketetan aintzindaririk izan ez dutelako edo, laburbilduz esan daiteke (horiek eskaintzen duten informazio zabala eta harrotzen dituzten arazoak inolaz ere baztertu gabe), euskal azentuaren lehen aztertzaileak, entzumenaren laguntzaz baliaturik, azentuaren ezaugarri nabarmenaz, lekuguneaz eta beronen erabilpen-funtzioaz batipat kezkatu izan direla.

Dena den, mende honen erditik aurrera, beste zenbait eremutan bezelaxe, alor honetan ere, Mitxelena maisuaren ekarpena funtsezkoa eta ezinbestekoa izan dugu gure hizkuntzaren soinuen bilakaera nahiz prosodi alderdiak ezagutzeko2. Benetan jakingarriak dira berak eskaintzen dituen ohar argitsuak euskal azentuaren diakronia nahiz sinkronia ulertzeko, zer esanik ez, iradokizunak, hauek oso kontutan hartzekoak dira ondoko azterketa sistematikorako bide berriak irekitzen dituelako. Gure hizkuntzalari handi honi esker dugu azentuaren araberako lehendabiziko euskalki sailkapena lau azentu-eredu bereziz.

Arestian esan den moduan, gure autorearen lana bikaina eta mardula izanik ere, azterkizun ditugu oraindik azentu-desberdintasun nabarmenen ezaugarri fisikoak.

Hain zuzen ere, euskal azentua belarri bidez izan da aztertua eta ez akustikoki; hau da, euskal azentuaren ezaugarri fonetiko nagusienak zehazteko, euskal fonetikariek ez dituzte fonetika esperimentalaren azterbideak urratu3, hutsune eta atzerapen handia nabarmenduz aipatu alorrean.

Honela, datu gaurkotu eta objetiboen faltak, egungo aurrerapen teknikoen mailakoak, alegia, edozein euskalki azpieuskalki edo hizkeretako ebakeren berri ematerakoan, aurrekoek esandakoak errepikatzera mugatzen gaitu, horiek euskal azentuaren ebakerazko egin oharrak eta xehetasunak ezin egiaztaturik eta hondarrik hondarrenean azentuaren ezagutzan aurreratu gabe betiko uste eta erizpideekin.

Hala ere, ezin ahantzi, fonetika esperimentalaren eskutik buruturiko salbuespen batzu: duela hirurogei urtetik gora Navarro Tomas-ek gipuzkeraz (1925) eta bizkaieraz (1923) eta Larrasquet-ek zubereraz (1928) egin zituzten ikerketak, batetik; eta bestetik, azken urteotan P. Salaburuk baztango euskalkiaz (1984) eta Areatzako euskaraz Txillardegik (1984) eginikoak.

Aipatu dudan hutsunea larriagoa gertatzen da, kontutan izanik euskara hizkuntza bakarraren barruan bereizten diren hainbat euskalki azpieuskalki eta hizkera ezberdin leku batetik bestera. Behar beharrezkoa deritzot euskal azentuaren oinarri fisikoen azterketa zehatza kontu handiz egiteari, euskal azentua bezain labaina den alorrean aurrerapenik egin nahi badugu.

Gorago aditzera eman dudan moduan, euskal azentuari buruzko istudio akustikoetan dagoen hutsunea dela eta, ezinbestean, Zaldibian ebakitzen diren bokalen lehen bi formakinen araberako azentuaren azterketa akustikora mugatu dut lan hau.


Gizarteak betidanik erabili izan ditu erreakzio kimikoak energia lortzeko. Energia esaten denean beroa, argia, elektrizitatea, etab. esan nahi da. Hasieran egurraren edo ikatzaren errekuntza erreakzioak erabili ziren energia lortzeko, gaur egun espazio ontzietan eta hegazkinetan gertatzen diren erreakzioak erabiltzen dira*. Erreakzio kimikoekin batera, bada, energia askatzen da batzuetan; beste batzuetan, ostera, energia absorbatu edo xurgatu egiten da. Era batera zein bestera, erreakzio kimikoekin batera energia trukea gertatzen da beti.

Zenbat energia sor dezake erreakzio kimiko batek? Nondik dator energia hori? Nola neur daiteke?

Erreakzio kimiko baten produktuen energia edukina eta erreaktiboena ez dira berdinak izaten. Ezberdintasun hori da, hain zuzen, erreakzio kimikoan jokoan dagoena.

Molekula bakoitzak energia kimiko jakin bat du, barne energia deritzona, atomoen arteko loturak zein eta nolakoak diren. Erreakzio kimiko batean energia askatzen bada, barne energia txikiagotu delako gertatzen da hori; alderantziz, barne energia handitzen denean energia xurgatzen da.

Erreakzio batean era askotako energia aska edo xurga daiteke –argia, energia elektrikoa, mekanikoa, etab.–, baina gehienetan bero erakoa izan ohi da. Erreakzio kimiko batean xurgatutako edo askatutako beroari erreakzio beroa esaten zaio eta, edozein baldintzatan eman badaiteke ere, oro har 25°C-tan eta 1 atm-ko presioan askatu ohi da. Bestalde, erreakzio kimikoak endotermikoak ala exotermikoak izan daitezke, beroa xurgatu ala askatzen den kontuan harturik. Adibidez erreakzioa exotermikoa da, beroa askatzen delako -393.5 kJ zehazki-, eta honela adierazten da:

Aldiz,

erreakzioa endotermikoa da.

Horrela adierazten diren ekuazio kimikoei ekuazio termokimiko deritze, eta erreakzioan parte hartzen duten gaien kantitateak, beren agregazio egoerak (parentesi artean) eta erreakzioan adierazten den materia kantitatearentzat xurgatu ala askatutako beroa ematen dituzte aditzera. Bero kantitatea ezkerreko aldean azaltzen bada, erreakzioan xurgatutako bero kantitatea adierazten du. Eskuineko aldean azaltzen bada, ostera, askatutako beroa adieraziko du.

Erreakzio kimiko batean xurgatutako ala askatutako bero kantitatea erreakzioan parte hartzen duten materien kantitatearen zuzenki proportzionala da. Zenbat eta materia kantitate handiagoak parte hartu erreakzioan, orduan eta bero gehiago xurgatu ala askatuko da.

Energiaren kontserbazioa erreakzio kimikoetan

Zenbait erreakziotan (errekuntza erreakzioetan batez ere) energia asko sortzen da. Sortutako energiaren parte batekin erreakzioko produktuak berriro erreaktibo bihurtzea lortuko balitz, orduan mugagabeko energia sortzaile bat edukiko genuke; erreaktiboekin erreakzioa sortaraziko genuke, aldiko energia gehiago eta gehiago sortuz. Baina egin al liteke hau? Erantzuna ezezkoa da.

Iragan mendearen erdialdean egindako esperimentuei esker energiaren kontserbazioaren printzipioa asmatu zuten zientzialariek; printzipio horren arabera, energia ez da ez sortzen ez desagertzen, eraldatu besterik ez da egiten. Energiaren kontserbazioaren legea erreakzio kimiko guztietan betetzen da.

Uraren deskonposatze elektrolitikoa nola egin daitekeen adierazten du irudiak. Energia elektrikoa xahutu ahala, oxigenoa eta hidrogenoa askatzen dira.

Uraren deskonposatze horretan erabilitako energia elektrikoaren kantitatea formula honen bidez kalkula daiteke: E = IVt, zirkuituan zehar igarotzen den korrontearen intentsitatea (I), eta tentsioa (V), erraz neur baitaitezke. Denboraren aldagaiak (t) esperimentua burutzeko behar den denbora adierazten du eta, beraz, aldagai ezaguna da. Esperimentua egiteko denboran zenbat oxigeno deskonposatu den jakiteko, pisatu egiten da. Beraz ur kantitate jakin bat deskonposatzeko behar den energia kantitatea ezaguna da.

Beste esperimentu batean alderantzizko erreakzioa egin daiteke, hau da, uraren sintesia bere elementuetatik abiatuta:

Esperimentu hau bonba kalorimetrikoa deritzon tresna batean egiten da. Oxigenoa eta hidrogenoa kantitate jakinetan jarri eta erreakzioa eragiten da. Prozesu horretan beroa askatzen da, eta termometro baten tenperatura aldaketaren bidez neur daiteke bero kantitate hori.

Lehenengo saiakeran behar izandako energia elektrikoa eta honetan askatutako beroa, bietan ur kantitate berdina erabili bada, berdin- berdinak izango dira.

Erreakzio entalpia

Eman dezagun erreakzioa hartzen dugula. Erreakzio hori era askotara bidera daiteke: bainu termostatiko batean sartuta tenperatura konstantean, bolumena ezin alda dakiokeen ontzi batean, presio konstantean, etab. Baina, erreakzio beroa berdina ote da kasu guztietan? Ezezkoa da erantzuna, baldintzen arabera aldatu egiten delako erreakzio beroa, ez baita egoera aldagai bat. Bi kasu alderatu dira hori frogatzeko: bolumen konstantean (ikus a) irudia) gertaturiko erreakzio bat, eta presio konstantean gertaturikoa bestea (ikus b) irudia.

a) Erreakzioa bolumen konstantean gertatzen da, esperimentua egitean sistemari bolumena aldatzea eragozten zaiolako. Oro har, presioa aldatu egingo da erreakzioan zehar.

b) Sistemari ez zaio oztoporik jarri bolumenari dagokionez, eta horrenbestez, bolumena aldakorra izango da. Presioa izango da aldatuko ez den ezaugarria. Erreakzioa presio konstantean gertatuko da hortaz, kanpoko presioan.

Lehenengo kasuan xurgatutako beroari erreakzio beroa bolumen konstantean esaten zaio eta, termodinamikaren arabera, sistemaren baitan gertaturiko barne energiaren aldaketa da:

Bigarrenean xurgatutakoari erreakzio beroa presio konstantean esaten zaio eta, termodinamikako azalpenei jarraituz, entalpia aldaketa adierazten du:

Lehenengoaren balioa 87,3 kJ-koa da, eta bigarrenarena 92,2 kJkoa. Zergatik dira desberdinak bataren eta bestearen balioak? Energiaren iraunkortasunaren printzipioa urratzen al dute esperimentu horien ondorioek?

Ez; are gehiago, berretsi egiten da energiaren iraunkortasunaren legea. Bolumen konstantean eta presio konstantean xurgatutakobero kantitateak berdinak dira izatez, baina presio konstantean gertatutakoari zabaltze lana erantsi behar zaio; horregatik presio konstantean xurgatutako beroa handiagoa da bolumen konstantean xurgatutakoa baino: Bolumen aldaketarik ez dagoen erreakzioetan eta horietan bakarrik, berdintza hau beteko da:

H = U.

Erreakzio kimiko gehienak bai laboratorioan eta bai industrian presio konstantepean egiten direnez, erreakzio beroaz hitz egin beharrean erreakzio entalpiaz hitz egiten da, eta honela adierazten da erreaktiboen eta produktuen entalpien funtzioan:

Produktuen entalpien batura erreaktiboen batura baino handiagoa bada H > 0 izango da eta erreakzio endotermiko bat izango da. Erreakzioan beroa xurgatuko da entalpia handiagoa izan dadin. Aldiz, produktuen entalpien batura erreaktiboen batura baino txikiagoa bada, erreakzioa exotermikoa izango da: H < 0. Erreakzioan soberan dagoen beroa askatu egingo da. Irudian ikus daitezke bi prozesuak.

Presio konstanteko erreakzioetan entalpiak ematen du erreakzioa endotermikoa ala exotermikoa den

Ondoren ematen den erreakzio termokimikoa 25°C-tan eta 1 atm-ko presioan gertatutakoa da:

Erreakzio hau endotermikoa da, eta beroa behar du gertatuko bada. Jakin nahi da 60,6 g merkurio (II) oxido deskonposatzeko sistemak xurgatu beharko duen bero kantitatea zenbatekoa den.

Ekuazio termokimikoak nahikoa informazio ematen du hori kalkulatu ahal izateko: 2 mol HgO deskonposatzeko sistemak 181,6 kJ xurgatu ditu. HgO-aren pisu molekularra 216,6 g/molekoa izanik, 216,2 x 2 = 433,2 g HgO dira deskonposatzen direnak emandako bero kantitatea xurgatutakoan.

60,6 g deskonposatzeko xurgatu beharko duen bero kantitatea hau da:

Ekuazio termokimiko batek ematen duen informazioa ez da hor amaitzen: 2 mol HgO (edo beste era batera adierazita, 2 x 216,6 = 433,2 g HgO) deskonposatzeko, erreakzioaren arabera, 181,6 kJ behar dira. Zenbat HgO deskonposa daiteke 100 kJ energiarekin?

Emaitza:

Edo gramotan:

Josiah Willard Gibbs

Yaleko unibertsitateko irakasle baten semea zen. Gibbs izan zen Estatu Batuetako unibertsitate batean zientzia doktoretza lortu zuen lehena. Frantzian eta Alemanian ikasketak egin ondoren, New Havenera itzuli zen 1869an. 1871ean Fisika teorikoaren irakasle izendatu zuten, eta lanbide horretan iraun zuen hil zen arte. Gibbs Estatu Batuetan jaiotako zientzialari bikainenetako bat izan zen, askoren ustean. Gizon xaloa eta bere baitara bildua zen, eta irakasle txarra zela ere egotzi zioten batzuek. Oso gutxi bidaiatu zuen, eta ez zuen ia harremanik izan garai hartako Europako zientzialari handiekin. Bere kasa ari izan zen lanean, termodinamikaren printzipioak erreakzio kimikoetara aplikatu zituen oso modu arduratsuan eta matematikaz zehatz baliatuz. Bere lanak Transactions of the Connecticut Academy of Sciences aldizkarian argitaratu zituen 1876tik 1878ra bitartean. Zoritxarrez, aldizkari hori ia ez zen ezagutzen Europan, eta Gibbsek hain modu labur eta abstraktuan idazten zuen, non zientzialari gehienek nekez ulertzen ahal zituzten haren idazlanak. Einsteinek berak hauxe esan zuen Gibbsek gerora idatzitako liburu batez: «Maisu lan bat da, baina oso zaila da irakurtzeko». Europako kimikariek eta fisikariek ez zuten 1890 arte izan Gibbsen lanaren berri. Orduz geroztik, mundu osoan aitortu zitzaion termodinamikari egin zion ekarri ezinago garrantzitsua, eta gaur egun haren lana termodinamika kimiko modernoaren oinarrietako bat da oraindik.

Hess-en legea

Erreakzio kimiko baten beroa neurtzea lan neketsua da eta denbora asko hartzen duena gainera. Garrantzi handiko erreakzio kimiko asko dago eta interesgarria denez denen erreakzio beroa zenbatekoa den jakitea, bideren bat aurkitu behar da neurri esperimentalak egiteko beharrik gabe bero horren balioak kalkulatzeko. Izan ere, erreakzio guztien entalpia aldaketak neurtzeko sistemarik aurkitu ezean, urteak eta urteak beharko lirateke saio guztiak egiteko.

Entalpia egoera funtzioa da eta, horren ondorioz, bere balioa hasierako eta bukaerako egoeren mende dago bakarrik. Beste horrenbeste erreakzio kimikotan, erreakzio entalpia hasierako eta bukaerako produktuen entalpien funtzioa izango da eta ez da aldatuko tartean beste erreakziorik gertatu arren. Honek aukera ematen du esperimentu bidez ezin neur daitezkeen entalpiak kalkulatzeko.

Har dezagun, adibidez, karbono monoxidoa ematen duen karbonoaren (grafitoa) errekuntza erreakzioa:

Interes handikoa da baina ezin da zuzenean neurtu kalorimetro batean, oxigeno asko behar denez, ere eratzen delako. Hori dela eta ezinezkoa da erreakzioaren entalpia aldaketa neurtzea. Hala ere, erraz neur daiteke CO-aren errekuntza entalpia:

Anhidrido karbonikoa ematen duen karbonoaren (grafitoa) errekuntza entalpia ere esperimentu bidez beha daiteke:

Bistan da (3) erreakzioa beste bien ondorioa dela, eta bata bestearen ondoren gertatzen direla, hau da (3) = (1) + (2) dela. Entalpia aldaketentzat ere antzera gertatzen da, irudian ikusten den bezala:

Entalpia aldaketen balioak ordezkatuz:

Erreakzio entalpien gehigarritasuna ageri duen diagrama

Emandako adibidea Hess-en legearen adibide sinple eta erraza da, eta honela adieraz daiteke: erreakzio kimiko bat beste zenbait erreakzioren batura aljebraikoa bada, erreakzio entalpiak ere batura aljebraiko bera beteko du.

Hess-en legea oso baliagarria da, aukera ematen baitu erreakzio askoren entalpia aldaketa kalkulatzeko. Izan ere, sarritan erreakzio horiek burutu ere ezin dira egin esperimentalki.

Metanoaren eraketa entalpia lortu nahi izanez gero, dagokion erreakzioa gertarazi beharko litzateke lehenik laboratorioan:

Hau ezinezkoa da ordea, eta beste erreakzio batzuek baliatu behar dira hori lortzeko:

Lau ekuazio termokimiko horien artean erlazio matematiko haubetetzen da:

Eta erreakzio entalpiek ere erlazio bera beteko dutenez:

Hori da, beraz, metanoaren eraketa entalpiaren balioa.

Eraketa entalpia

Milaka erreakzio kimiko daude erreakzio entalpia ezaguna dutenak. Entalpien balioak tauletan jartzea eta ordenatzea lan neketsua da ordea, eta zailagoa oraindik liburuetan jartzea, hartuko lukeen neurriagatik. Zer bide har daiteke, datu guztiak jarri gabe, horiek denak kontuan hartzeko edo, behinik behin, kalkulatu ahal izateko?

Hori lortzeko modurik egokienetako bat eraketa entalpia normalak taula batean agertzea da. Substantzia baten eraketa entalpia substantzia horren mol bat, egoera normalean, eratzean gertatzen den entalpia aldaketa da, elementuak ere denak beren egoera normaletan direla. Egoera normalaren ezaugarriak 1 atm-ko presioa eta 25°C-ko tenperatura (298 K) dira.

Ondoren azaltzen den erreakzioa amoniakoaren eraketa erreakzioari dagokio:

eta erreakzio horri dagokion entalpia aldaketa amoniakoaren eraketa entalpia izango da. Erreaktiboak biak gas egoeran adierazi dira, gasak direlako izan ere, egoera normaletan.

erreakzioa ez da metanolaren eraketa erreakzioa; dagokion entalpia aldaketa ere ez da izango metanolaren eraketa entalpia. Zuzen idazteko honelaxe idatzi behar litzateke:

Definiziotik beretik abiatuta, egoera normalean dagoen edozein elementuren eraketa entalpia zero dela ondoriozta daiteke:

Taula honetan zenbait gaik 25°C-tan dituzten eraketa entalpiak ematen dira.

Zenbait konposatuen eraketa entalpiak, H0f , 250 C-tan, kJ/mol:

Hess-en legea erabiliz, eraketa entalpietatik edozein erreakzio kimikoren erreakzio entalpia kalkula daiteke; aski da erreakzioan parte hartzen duten gaien eraketa entalpia zein den jakitea, eta entalpia horiek tauletan eman ohi dira.

Azido nitrikoa industrian egiteko prozesuan urrats asko ematen dira, baina horietako bat amoniakoaren oxidazio katalitikoa da:

Dagokion erreakzio entalpia lortzea erraza da, erreakzioan parte hartzen duten gaien eraketa entalpiak ezagunak badira. Taulan daude behar diren datu guztiak:

Erreakzio termokimiko horiek (x) = 6(c) + 4(d) - 4 (a) erlazioa betetzen dutenez, Hess-en legea erabiliz:

Lotura energiak

Erreakzio kimiko batean zenbait lotura hausten eta lotura berriak eratzen dira; erreakzio kimiko guztiak horrela defini daitezke. Lotura horien energia, bai hausten direnena bai eratzen diren lotura berriena, ezaguna balitz, erreakzioen entalpiak aurkitzeko aukera legoke.

Lotura energia mol bat lotura, hau da lotura, apurtzeko behar den energia da. Hala, adibidez, hidrogeno/kloro loturaren energia erreakzio honi dagokion energia izango litzateke:

Lotura energia batez hitz egiten bada ere, normalean lotura entalpiak erabiltzen dira.

Zenbat eta handiagoa izan lotura energiaren balioa orduan eta sendoagoa izango da lotura eta, beraz, egonkorragoa, apurtzen zailagoa.

Ondoko taulan lotura energia arruntenak ikus daitezke. Bataz besteko energiak dira taulan ematen direnak, ezin baita esan lotura jakin batek beti duela egonkortasun bera, lotura bera izan arren, lotura hori zein molekulatan dagoen, ezberdina delako, oso ezberdina ez bada ere. Honela, C-C lotura ez da berdin-berdina etanoaren kasuan eta azido azetikoaren kasuan (H3C-COOH)

Bataz besteko lotura energietatik gasen arteko gutxi gorabeherako erreakzio entalpiak kalkula daitezke. Erreakzioan substantzia gotorrek edo solidoek eta isurkariek parte hartzen dutenean kalkulua ez da batere zehatza, molekulen arteko elkarrekintzak ere eragin handia duelako.

Etanoa ematen duen etilenoaren hidrogenazioa erreakzio honen bitartez gertatzen da:

Taulan emandako lotura energien bidez erraz kalkula daiteke erreakzio entalpia. Horretarako, apurtzen diren loturak eta eratzen direnak hartu behar dira kontuan. Apurtzen diren loturen artean C = C eta H - H loturak daude, bietatik bana.

Eratzen direnen artean, berriz, C - C eta C - H loturak, lehenengo motako bat eta bigarren motako bi. Horiek horrela:

Emaitza, ona bada ere, ez da zehatza.

Erreakzio kimikoen berezkotasuna

XIX. mende amaieran zientzialariek uste zuten erreakzio exotermikoak bakarrik gerta zitezkeela berez. Erreakzio endotermikoak berez ezin gerta zitezkeen erreakzioak ziren. Horrela ote da hori?

Hala dirudi lehen begiratuan, erreakzio exotermikoak gertatzeko aski baita energia askatzea. Zailagoa dirudi alderantzizko prozesua berez gertatzea. Hala ere, erreakzio endotermiko asko daude berez gertatzen direnak giro tenperaturan. Amonio karbonatoa, adibidez, berez deskonposatzen da eta amoniakoa ematen du:

Ez da harritzekoa horrela izatea. Bizitza arruntean prozesu fisikokimiko asko, erreakzio endotermiko asko, gertatzen dira berez giro tenperaturan. Izotzaren fusioa, esaterako, ura ematen duen prozesu endotermikoa da, eta giro tenperaturan berez gertatzen da. Isurkariak besterik gabe lurrintzen dira giro tenperaturan, gatz askoren disoluzio prozesuak uretan endotermikoak dira, etab.

Gauzak horrela, bi aukera daude: prozesuen berezkotasuna ez da H-ar en funtzioa, ala beste funtzio bat ere badago prozesu horretan eragina duena. Hain zuzen ere, bigarren kasua da gertatzen dena, eta entropia, S, izena du erreakzioen berezkotasunean eragina duen funtzio horrek.

Sistema baten desordena mikroskopio bidez neurtzen duen magnitudea da entropia; zenbat eta desordena handiagoa, orduan eta entropia garaiagoa.

Ura lurrin bihurtzeko prozesuan desordena areagotu egiten da, eta entropia, beraz, handiagoa egiten da.

Edozein sistemak, esan daiteke, joera duela berez energia minimoko aldera iragateko baina desordena edo entropia maximoko egoerara joateko. Baina joera horiek elkarren kontrakoak izaten dira sarritan: prozesu batean entropia handiagoa egiten bada, gerta daiteke energia handiagora joatea edo alderantziz.

Magnitude termodinamiko bat badago bi joerak kontuan hartzen dituena: Gibbsen energia askea, energia askea besterik gabe edo, gutxiagotan, entalpia askea esaten zaio magnitude horri. Prozesu bati dagokion Gibbsen energia askearen aldaketa tenperatura eta presio konstantean hau da:

DISOLUZIO ENTALPIA

Amonio nitratoaren disolbatze prozesua endotermikoa dela frogatu nahi da irudi hauekin. Ontzian ura dago giro tenperaturan, kristalizadorean amonio nitratoa, eta ezkerraldean egur zatia, gainaldean ur tanta handi bat duela. Amonio nitratoa uretara bota eta gero, ontzia egurraren gainean jarriko da.

Bi gauza daude behatu beharrekoak: uraren tenperatura zerotik behera jaitsi da (uretan termometroa sartuz behatuko da hori) eta egurraren gaineko ura izoztu egin da; hori dela eta, ontzia egurrari itsatsita geratu da eta ontzia jasotzen badugu, egurra ere harekin batera jasoko dugu. Disolbatzerakoan, beraz, ur/amonio nitrato sistemak beroa hartu du ingurunetik (horregatik jaitsi da tenperatura eta izoztu da ura) eta horrek adierazten du prozesu hau endotermikoa dela.

Berezkotasunaren hitzarmenak

Prozesu bat exotermikoa bada H negatiboa da; gainera, prozesuan desordena areagotzen bada S positiboa izango da eta Gibbsen energia askearen aldaketa negatiboa: G < 0.

Orokorrean, termodinamikak erakusten duenez, prozesu bat berez gerta dadin, prozesuan jasandako Gibbsen energia askearen aldaketaknegatiboa izan behar du. Kontrakoa gertatuko balitz, alegia, prozesuan zehar Gibbsen energia askea handituko balitz, orduan prozesua ez litzateke berezkoa izango. Gibbsen energia askearen aldaketa zero den kasuetan, oreka dagoela esaten da prozesuko hasierako eta bukaerako gaien artean.

Goian aipatutako delakoaren erreakzioari aplikatuko diogu irizpide hori. Gauza jakina da H positiboa dela. Amonio karbonatoa apurtu egiten denez eta, gainera, gas bat eratzen denez (amoniakoa), entropia handiagoa egingo da prozesuan zehar. Beraz, - T S negatiboa izango da eta G negatiboa ala positiboa izango da, aipatutako terminoen balioen arabera. Jarritako adibidean giro tenperaturan ere, termino entropikoa, T S, handiagoa da entalpikoa baino, H; beraz, G negatiboa izango da eta prozesua berezkoa.

Tenperaturaren eragina

Termino entropikoa eta entalpikoa elkarren kontrakoak direnean, gorago aipatutako erreakzioan bezala, tenperaturaren eragina garrantzi handikoa da erreakzioaren berezkotasunari dagokionez. Izan ere, gerta daiteke tenperatura jakin batean berezkoa den erreakzioa berezkoa ez izatea beste tenperatura batean.

Uraren deskonposaketa giro tenperaturan ez da berez gertatzen den erreakzioa; baina tenperatura altuagoetan, aldiz, uraren berezko deskonposaketa gertatzen da.

Tenperatura apaletan T txikia da eta - T S terminoa ere, beraz, txikia da. Orduan G eta H elkarr en antzekoak izango dira eta termino entalpikoak kontrolatuko du prozesuaren berezkotasuna: prozesua endotermikoa bada ( H > 0), prozesua ez da berezkoa izango; bai ordea kontrako kasuan, alegia, prozesua exotermikoa denean ( H < 0).

Tenperatura altuetan T handia da eta - T S terminoa handia izango da, termino entalpikoaz gaindikoa. Termino entropikoak kontrolatuko du prozesuaren berezkotasuna: tenperatura altuetan molekula handien deskonposaketa erraztuko du, molekula txikiagoak emateko.

Izarretan horregatik molekula txikiak eta sinpleak besterik ez daude eta gas monoatomikoak izan ohi dira (H, He, etab.). Izarr en barnealdean, tenperatura ingurukoa baita, atomorik ere egon ez dago eta nukleoak eta elektroiak egoten dira (plasma egoera).

Eraketa energia askeak

Energia askeen arteko batura entalpien batura bezala betetzen da (Hess-en legea) eta horregatik entalpiekin egiten ziren kalkulu berberak egin daitezke energia askeekin ere. Era berean substantzia bakoitzak bere eraketa energia askea du, taulan ikus daitekeenez.

balioak konposatu baten egonkortasunaren balioa ematen du gaiaren elementuen egonkortasunarekiko. negatiboa denean konposatua egonkorra da, egonkorragoa zenbat eta balio negatibo handiagoa izan. positiboa denean, ostera, konposatua ezegonkorra da.

taulako balioak, H-aren balioak bezala, erreakzio energia askeak kalkulatzeko erabil daitezke.

G-aren balioak erreakzioaren norabidea ematen du, erreakzioa zein aldetara abiatuko den, baina ez du ezer esaten lastertasunari buruz. Beraz, erreakzio baten berezkotasunak ez du zerikusirik erreakzioaren iraupenarekin. Erreakzio bat berezkoa izanik ere, urteak behar izan daitezke berau burutzeko.

Uraren eraketa erreakzioa hau da:

Eta bertan gertatzen diren entalpia eta entropia aldaketak, berriz, hauek dira: H = - 241,8 kJ eta S = - 44,4 J/K (denak 298 K- tan eta 1 atm-ko presioan). Erreakzioaren energia askearen aldaketa erraz kalkula daiteke adierazpen honen bidez:

Balio negatibo eta altua. Horrek uraren eraketa, 25°C-tan bere elementuetatik abiatuz, guztiz berezkoa dela esaten du edo, beste era batera, ura oso konposatu egonkorra dela giro tenperaturan, gauza jakina den bezala.

Era berean erraz kalkula daiteke zein tenperaturatan izango den ezegonkorra ura. Uraren ezegonkortasuna G = 0 denean hasiko da. Baldintza hau erabiliz:


Astigarragako Udalak maiatzaren 6an Angelun (Lapurdi) izan den indarkeria sexista kasua gaitzesten du. Halaber, bat egiten du hilketa gaitzesteko gaurko Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak deitutako gaitzespen ekimenekin.

2020·05·08

Astigarragako Udalak gaitzespen gogorrena azaldu nahi du Angelun (Lapurdi) maiatzaren 6an gertatu den emakumeen kontrako indarkeria matxista kasuaren aurka, eta bere laguntza nahiz begikotasun osoa adierazi nahi die mota horretako erasoak pairatzen dituzten emakumeei eta bere ingurukoei. Udalak dituen informazio eta baliabide guztiak erasotutako emakumeen esku jarri ditu, bere onera etortzeko prozesuan behar dezaketen laguntza guztia barne; eta alarma-egoeran indartu ere egin du, berariazko Gertu arreta zerbitzuaren bidez.

Astigarragako Udalak 2019. urtean Astigarragako Udalaren eraso matxisten aurrean jokatzeko eta erantzuteko protokoloa sortu zuen. Hori dela eta, gorago aipatutako gertaera horien berri izan bezain laster, protokolo instituzionala aktibatu du ,kasu honetan jazoera gaitzestu eta Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxaren deialdiarekin bat egiteko.

Indarkeria matxistaren aurrean jarduteko eta erantzuteko protokoloa ezinbesteko tresna zaigu erantzun egoki, eraginkor eta bateratua emateko jendartean ikusezin eta normalizatua dugun emakumeen kontrako indarkeria matxisten eta bestelako indarkeria matxisten aurrean. Alde batetik, protokolo honek Astigarragako Udalak emakumeen kontrako indarkeria matxistarekin eta indarkeria matxista mota guztiekin amaitzeko duen konpromisoa berresten du. Bestetik, indarkeriaren prebentzioan eta arretan zuzenean lan egiten duten Udaleko sailen arteko koordinazioa eta lankidetza hobetzen ditu. Eta, azkenik, eta garrantzitsuena, emakumeen kontrako indarkeria matxistarekin eta zein bestelako indarkeria matxistekin amaitzeko egiten den lana hobetzen du, besteak beste, biktimei ematen zaien arreta hobetuta.

Udalaren jarrera irmoa da, argi eta garbi adierazi nahi dugu ez ditugula inola ere onartzen emakumeen eskubideak urratzen dituzten eraso makur hauek; eta, bestetik, herritar guztiei bide bat eskaini nahi diegu, gaitzespen argi bat agertu dezaten emakumeen aurkako indarkeria matxistaren aurka; indarkeria ez baita soilik erasoa edo hilketa pairatzen duten emakumeen arazoa, zein sexu/genero/sexualitate sistema eta horri lotutako botere harremanetatik ateratzen direnena, emakume guztiena baizik.

Emakumeen aurkako indarkeriak erasotzaile eta biktima banakakoak ditu beti, noski, baina arazo sakon bat dauka jatorrian: emakumeak kontrolpean eta mendean izan nahi dituen ideologia, alegia. Indarkeria sexista emakume guztiek emakume izateagatik edota emakume itxura izateagatik jasaten duten indarkeria da. Beraz, indarkeria hori ez da ekintza bakartuen edota azalpenik gabeko gertakarien emaitza.

Astigarragako Udalak ardura osoa du udalerrian bizi garen pertsona guztiok eskubide guzti-guztien jabe garela bermatzeko. Beraz, ez du atsedenik hartuko ahalegin honetan, gure bizikidetza demokratikoaren oinarriak auzitan jartzen dituen arazo sozial larri honen irtenbidea bilatu beharra baitago guztion artean. Langintza horren barruan, ezinbestekoa da adierazpide egokiak eskaintzea Astigarragako herritarrei, oro har, emakumeen aurkako eraso guztiak, zein bestelako eraso matxistak, irmotasunez gaitzetsi ditzaten. Erasoa jasan duten emakumeek edo heteroaraua jarraitzen ez dutenek, guztion laguntasuna sentitu behar dute, ikusi behar dute guztion erantzukizuna eta ardura dela haiei laguntzea, eta erasotzaileei argi eta garbi azaltzea guztion artean mugatu egingo dugula beldurra hedatzeko estrategia zital horren ahalmena, emakumeei, edo bestelako erasotuei, erantzun-tresna egokiak emanez, eta gizon erasotzaileei, berriz, ekintza makur horien ondorioak ordainaraziz.

Horrenbestez, Astigarragako Udalak dei egiten die herritar guztiei emakumeen kontrako eraso sexista edo indarkeria matxista kasuen aurrean aurka agertzera eta indarkeria horren biktimei bakarrik ez daudela adieraztera. Era berean, ezinbestekoa da Udalak behar bezalako erantzuna eman ahal izateko, gertatzen diren eraso sexista eta matxisten berri izatea. Denon artean indarkeria sexistarik eta matxistarik gabeko Astigarraga eta jendarte parekidea eratzea lortuko dugu.

Kezka isolamendu egoera dela eta

Halaber, Astigarragako Udalak bere kezka agertzen du COVID-19ko osasun-krisiaren ondorioz berrogeialdian eta isolamenduan gerta daitezkeen ekintza eta portaera matxisten gorakadaren aurrean. Hori dela eta, gogorarazten du indarkeria matxistari aurre egin behar dieten emakumeak artatzeko ohiko baliabideak eskura izateaz gain, Astigarragako Udalak bere arreta indartu duela Gertu zerbitzuaren bidez. Egunero 7:00-21:00 bitartean indarkeria matxistari aurre egin behar dieten astigartarrek erabilgarri dute, informazioa eta aholkularitza emateaz gain, behar duten edonolako laguntza emateko.Telefonoz, whatsappez edo bideo-deiaz jarri daiteke harremanetan 688 804 672 telefonoan.

Angeluko hilketaren aurrean gaitzespen ekimenak

Azkenik, Astigarragako Udalak herritar guztiei dei egiten die, koronabirusaren osasun-krisirako ezarritako protokoloa eta gomendioak jarraituz, bat egin dezaten Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak antolatu eta bultzatutako gaitzespen ekimenekin. Gaitzespen ekimen hori izango da gaur, maiatzak 8, 19:00etan balkoi eta leihoetatik kazerolada eta sirena hotsak, eta kalera ateratzean petoak soinean jantzi mezu hauekin: HILTZEN GAITUZTE / BESTE EMAKUME BAT ERAILA.


Bizkaia Bilbao Barrios Arratia Durangaldea Eskuinaldea Ezkerraldea Kostaldea Txorierri Enkarterri Municipios

Ondarroak Arrantza Eskola berria du

Deia.eus

Bilbao | 30·01·23 | 17:41

Ondarroako Arrantza Eskola barriaren inaugurazioa Bizkaiko Foru Aldundia

Lea Artibai eskualdeko hezkuntza eskaintza zabaldu egin da Ondarroako Antiguako Ama Arrantza Eskolarekin. Eskola honek, hezkuntza hobetzeaz gain, itsas-arrantza sektorea bultzatzea ahalbidetuko dau Bizkaian eta, bereziki, Lea Artibai eskualdean.Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak, Bittor Oroz Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Politikako sailburuordeak, Joseba Segura Bilboko gotzainak eta Zunbeltz Bedialauneta Ondarroako alkateak martxan jarri dabe astelehen honetan, formalki, Arrantza Eskola barria.

Eskola lehengo Txomin Agirre ikastolako egoitzan kokatuta dagoz, udalerriko Kamiñazpi auzoan, 2,5 milioi euroko inbertsioaren ondoren. Inbertsioa ikastetxearen titularra dan, parrokiagaz batera, Bilboko Gotzaindegiak, Bizkaiko Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza eta Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen sailak ordaindu dabe.

Gotzaindegiak 1949an San Inazio kalean inauguratu zan Arrantza Eskolaren egoitza ordezkatzea erabaki eban, Ondarroako parrokiaren bultzadagaz eta auzokideen, kofradiaren, armadoreen eta eskualdeko hainbat enpresaren lankidetzagaz, instalazioak egungo prestakuntza beharretara egokitzeko, oztopo arkitektonikoak kentzeko eta ikastegia azken barrikuntza teknologikoekaz hornitzeko.

Holan, arduradunek nabarmendu dabenez, arrantza eskola barria, 2.500 metro karratutik gorakoa patioak kontatu gabe, Lea Artibai eskualdeko hezkuntza eskaintza zabaldu eta hobetzen dauan proiektu barritzailea bihurtuko da, hezkuntza lidergoa hartuko dau eta itsas-arrantza sektorea sustatuko dau une erabakigarri batean, "eskaera betetzeko beharrezko belaunaldi erreleboa izan gabe", ikastegiko zuzendaria Bittor San Millanek azaldu dauanez. "Hori guztia, kontuan hartuta Ondarroako portua Kantauri isurialdeko arrantza porturik garrantzitsuenetako bat dala", gaineratu dau.


“Mondragon Unibertsitatea unibertsitate kooperatiboa, erabilera publikokoa, MONDRAGONen integratua, gizarte-ekimenekoa, gizarte-bokazioduna eta irabazteko asmorik gabea da. Haren misio nagusia gizartea eraldatzea da, pertsonen prestakuntza integralaren eta ezagutzaren sorreran eta transferentziaren bidez.

Arreta berezia jartzen dugu gure ikasleen kalitatezko ikaskuntza integralean. Horrek, ezagutza tekniko eta zientifikoez gain, esperientzia kooperatibotik eratorritako gaitasunak eta balioak eskaintzen dizkie, gure ikasleak gizartea eraldatzeko eragile aktiboak izan daitezen eta, enpresa/erakundeen eta ekintzailetzaren garapenaren bidez, aurrerapen humanistikoa, teknologikoa eta ekonomikoa bultza dezaten…”

Paragrafo hauetan dioenari jarraituz, hainbat konpromiso ditu MONDRAGON UNIBERTSITATEAk bere gain hartuta, formazioa, ikerketa… Eta guzti hauekin batera, gure ikasleak, lan munduarekin harremanetan jartzea.

Gai hau urteetan zehar egiten egon garen zerbait da eta lortu ditugun emaitzak, gizarteak aitortze dizkigu. Gaur egun ere, bizi dugun egoera kontutan hartuta, beste erakunde batzuek baino emaitza hobeak lortzen ditugu arlo honi dagokionean. Hala ere, esan bezala, bizi dugun egoera honek, esfortzu berezi bat eskatzen du eta horren harira, MONDRAGON UNIBERTSITATEko III Enplegu eta Formazio Azoka antolatzera goaz ekainaren 11an, oraingo hontan eta bigarren urtez, Arrasateko Udalaren, Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politika Departamentuaren Erakunde Autonomoa den Euskal Enplegu Zerbitzua, LANBIDE eta MONDRAGON Korporazioaren babesarekin.

Azoka honen helburuak bi dira:

Graduatuak eta enpresa eta erakundeak harremanetan jarri

Enpresa eta erakundeetara sarrera errazago bat izateko formazio eskaintza espezializatua bisitariei ezagutarazi.

Lanbai2015

2015eko ekainaren 11an, 15:00etatik 19:00etara, Arrasaten. Garaia berrikuntza gunean, Goiru kalea 2, Mondragon Unibertsitateko eraikinean.


Usondo, Arrizuriaga, Santa Ana eta Errekalde parkeetan artistak margotutako tutu koloretsuak daude ikusgai. Artea eta ingurumena uztartzea da egitasmoaren helburua.

Ramon Arantzabal margolariak, Bergarako Udalaren laguntzarekin, ekimen berri bat jarri du abian azken egunetan. Lau parke, lau kolore izeneko egitasmoak ingurumena eta artea uztartzen ditu eta modu honetan, bergararrek zein kanpotarrek performance berriaz gozatzeko aukera dute hiru parkeetan.

Bergara

ALBISTEAK MUGIKORREAN

Debagoieneko albiste nabarmenenak eta azken ordukoak Whatsapp edo Telegram bidez jaso gura dituzu? Harpidetu zaitez doan!


Haur filosofia modu ludikoan lantzeko saioetako partaideek egindako marrazki batzuk. (Argazkia: Jakinmin elkartea)

Modu ludikoan haur filosofia lantzeko saioak egiten ari da Jakinmin elkartea Azpeitian. Saio horiei lotuta, helduei zuzendutakoa izango da hilaren 25ean egingo dutena Basazabal formazio zentroan.

Jakinmin praktika filosofikoen elkartea haur filosofia modu ludikoan lantzeko saioak eskaintzen ari da haurrei. Urtarrilaren bukaeran hasi zituzten saio horiek. Martxoaren 25erako, berriz, helduei zuzendutako saioa antolatu dute, 11:00etatik 13:00etara artean, Basazabal formazio zentroan. "Irakasle, guraso, hezitzaile zein gaian interesa duten helduek haur filosofia ezagutzeko eta lantzen ikasteko hitzordua izango da", adierazi du Jakinmin elkarteak. Saioa doan da.

Saioaren edota ikastaroaren inguruko informazioa jaso edota izena eman nahi dutenek Azpeitiko Udaleko Hezkuntza Zerbitzuarekin jarri beharko dute harremanetan 943-25 50 06 telefono zenbakira deituta edota hezkuntza@azpeitia.eus helbide elektronikora idatzita.

Haurren bi saio martxoan

Haurrentzako haur filosofia saioetako bi ere izango dira hil honetan. Martxoaren 11n eta 25ean izango dira, arratsaldez, Basazabal formazio zentroan.


F rom EA-LA emakumeek boterea integrala prozesuak onartzen dugun politiko, sozial, pertsonal, komunitatea eta esfera ekonomikoan. Horretarako, gure kideak elkartu, ikasi eta esperientziak partekatzeko beharrezkoak diren espazio horien sorrera sustatzen dugu eta beren gaitasun eta ezagutza produktiboak, antolakuntzakoak, politikoak eta sozioekonomikoak indartzen laguntzen diete.

Hori guztia, emakumeen eta nesken aurkako indarkeria desagerrarazteko prozesuak sustatuz, beti ere gure kideek beren garapena lortzeko markatzen duten bideari dagokionez. Funtsean, indarkeriarik gabe bizi ahal izatea, elikagai egokia izateko eskubidea, osasuna eta elikadura, parte hartze politikoa, hezkuntza, lurrera, lanera eta ingurumenera sartzea.

Modu honetan, emakumeen ahalduntze sozioekonomikoa eta politikoa sendotzen laguntzen dugu nekazaritza rolean duten ikusgarritasuna eta eskubideen aldeko borroka eta erabakiak hartzeko espazioetan parte har dezaten.

Erakundean argi dugu lan horretan guztian aurrera egiteko ezinbestekoa dela emakumeak etxeko esparruan lotzen dituen eta erreprodukzio papera soilik aitortzen duen gizarte errepresibo eta patriarkalaren eredua sustatu eta erreproduzitzen duten gizarte egituretan eragitea. komunitatearen jarduera.

Hori lortzeko eta aldaketaren alde borrokatzeko urrats garrantzitsua gizon gazteak sentsibilizatzeko lan egitea da, eredu androzentriko horien erreprodukzioa apurtzea ahalbidetzen duen estrategia eta, horrela, egitura sozial justuagoak ahalbidetzen dituzten beste maskulinitate eredu batzuk ulertu eta eraikitzea sustatzen duena. eta bidezkoa.


Hainbat salaketa helarazi dituzte eguerdian pentsio publiko duinen aldeko elkarretaratzean. Batetik, bertan den Martxoaren 8aren bueltan, emakumeen egoera salatu dute, askok “pentsio ziztrinak” edo “pentsiorik eza” dituztela azpimarratuta. Bestetik, Legebiltzarrean gaiari azken asteotan eman dioten trataera salatu dute.

80 bat herritar elkartu dira gaur eguerdian pentsio publiko duinak aldarrikatzeko elkarretaratzean. Eta bi salaketa partekatu dituzte protesta ekimena baliatuta.

Emakumeen pentsioak

Batetik, azaleratzen ez den emakumeen ezkutuko lanaren balioa jakinarazi dute: “PIBaren %8a, 82.500 milioi euro”. Eta horrekin batera, gogora ekarri dute emakume askok dituzten “lan eta soldata baldintza prekarioak” izateak “pentsio ziztrinak eta pentsiorik ez egotea” dakarrela ondorio modura.

Eta, salatu dute halako egoerak izanda ere, ezkutuan mugitzen dutela diru asko Estatu espainolean. Adibidez, “gastu militarrean urtean 20.000 milioi euro baino gehiago erabiltzen dira, hau da, aurrekontuetan agertzen denaren bikoitza. Egunero 47 milioi euro”.

Herri Ekimen Legegilea

Bestetik, salatu dute baita ere, azken asteotan Eusko Legebiltzarrean gaia lantzerakoan hainbat alderdik izan duten “jarrera autoritarioa”. Jakinarazi dutenez, otsailaren 14an, aurrekontuekin lotuta egindako onarpenen artean, pentsioen igoerari zegokion puntua izan zen: “%4,5eko igoera pentsiodunen kasuan, hau guztia pertsona bakarreko familia unitateentzat 765 euro izango litzateke, oraingo osagarria 33 eurotan igotzea”. Bada, pentsiodunen mugimenduak igoera hori urrun ikusten du EHBildurekin negoziatutakotik, 18 euro gutxiago delako.

Eta jakinarazi dute, otsailaren 7an Legebiltzarrean atzera bota zutela 51.000 “sinaduraren bermearekin” aurkeztu zen Herri Ekimen Legegilea, “pobrezia eta esklusioaren aurka, gizarte prestazioen estaldura hobetu eta areagotzeko. Gasteizko Parlamentuan debatitzeko proposamena ukatu egin zen Gasteizko Gobernuaren eta PPren botoekin". Pentsiodunen mugimenduaren ustez jarrera hori "guztiz autoritarioa eta salagarria" da, "zaurgarritasun handienean dauden pertsonak bazter uztea". alegia.

Gaurko elkarretaratzea amaitzean, gogora ekarri dute datorren astelehenean manifestazio zaratatsua tokatzen dela, eta hain justu, “zarata egiteko” gailuak eramateko eskatu dute.


Txirikorda proiektuaren xehetasunak Udal Ordenantzan sartu berritan, bilera egin dute Udalak eta interesadunek ordenantzan bildutako informazioa azaldu eta datozen urratsak eta gutxi gorabeherako datak ezagutzera emateko. Otsailaren hasiera edo erdialderako izen-ematea irekitzea aurreikusi du Udalak eta 20 egun naturaleko epea egongo da horretarako.

Txirikordari buruzko aurreko bileretan azaldutakotik aldaketa txiki batzuk badaude. Herrian dauden bi arazo nagusiri aurre egin nahi dion proiektua da Txirikorda. Alde batetik, gazteek etxebizitza eskuratzeko dituzten zailtasunei aurre egin, eta bestetik, adinekoek bakardadea edo etxebizitzen irigarritasun falta. Etxebizitza komunitarioak aukera emango die herritarrei alokairuan bizi eta belaunaldien arteko hartuemana bultzatzeko, bai eta belaunaldi bereko pertsonen harremanak indartzeko ere.

Eraikina Ugartondon eraikitzen ari dira eta 16 etxebizitza ditu, logela bakarreko 10 eta bi logelako 6. Egongela, sukaldea, komuna, logela bat edo bi eta terraza ditu etxebizitza bakoitzak. Espazio komun handiak eskainiko ditu: terraza teilatuan, portxea sarreran, garbigauluak, biltegiak, sukaldea, jantokia, egongela, liburutegia eta erabilera anitzeko gela. Bakoitzak bere etxebizitza pribatua izango du, eta gainontzeko espazio komunak gainerako bizilagunekin partekatuko ditu. Komunitateak berak erabakiko ditu garbiketa txandak, erabilpenak eta ordutegiak.

Gazteek gehienez 5 urte egingo dituzte Txirikordan, eta helduek berriz, 5 urteko kontratua izango dute, baina luzatzeko aukerarekin. Alokairuaren prezioan egin dute lehen aldaketa. Gazteen kasuan, diru-sarrera guztien %15 aurreikusi zuten lehen alokairura bideratuko zutela, baina ordenantza berrian baremazio sistema ezarri dute. Urtean 3.000 eurotik gorako eta gehienez 9.000 euroko diru sarrerak dituzten bizikidetza unitateak: 120 euro ordaindu beharko ditu; gehienez 15.000 euroko diru-sarrerak dituzten bizikidetza unitateak: 180 euro; 15.000 eurotik gorako eta gehienez 21.000 euroko diru-sarrerak dituzten bizikidetza unitateek: 240 euro; 21.000 eurotik gorako eta gehienez 25.000 euroko diru-sarrerak dituzten bizikidetza unitateek: 300 euro; 25.000 eurotik gorako eta gehienez 35.000 euroko diru-sarrerak dituzten bizikidetza-unitateek: 360 euro; eta 35.000 eurotik gorako diru-sarrerak dituzten bizikidetza-unitateek: 420 euro. Helduen kasuan, berriz, diru-sarreren kantitateak puntuen arabera zehaztuko dira. Helduek kontratua sinatzen denetik urte bateko epean, konpromisoa hartu beharko dute etxebizitza hutsik ez uzteko eta hala espekulazioari aurre egingo zaio.

Etxebizitzako maizterrak aukeratzeko, izen ematea egin beharko da beharren arabera logelen kopurua adieraziz. Pare bat astean izen-ematea irekitzea aurreikusi dute eta 20 egun naturalez egongo irekita. Ondoren, maizterrak aukeratzeko bi bide zabalduko dira. Gazteak zozketa bidez aukeratuko dituzte, eta helduen kasuan, gizarte zerbitzuek eskatzaileen beharrak neurtzeko baremazioa egingo dute. Bi kolektiboetako eskatzaileen proportzioa eta adierazitako logela beharrak kontuan hartuko dituzte esleipena egiterakoan, kolektibo bakoitzari 8 etxebizitza eskainiz. Kolektiboren batean ordezkaritzarik ez balego, 2-3 etxebizitza erreserban utziko dituzte. Itxaron zerrenda bat ere osatuko dute etorkizuneko bajak kubritzeko. Zozketa udaberrian egingo dute eta behin maizterren behin-behineko zerrenda aterata alegazioak aurkezteko aukera egongo da. Uda eta udazken hasieran Txirikordaren barne araudia zehaztu beharko dute lehen biztanleek eta formakuntza-saioak egingo dituzte horretarako. Ezinbestekoa izango da saio horietan partehartzea etxera sartu ahal izateko. Dena ondobidean, urrirako formakuntza amaitu eta bizitzen jarriko dira biztanle berriak.

Errenta ordaintzeaz gain, ezinbesteko baldintza izango da bizilagunentzat astean ordu batzuk eskaintzea komunitateari. Usurbilgo bizitza publikoan eragile aktibo izan nahi du Txirikordak, eta beraz, barruko zein kanpoko jarduerak bultzatuko ditu.


Adiskideok! Aurreko jardueretan asko aurreratu dugu, baina ikusi eta ikasi dugun guztia gauzatzeko momentua iritsi da. Jarduera honetan, Hitza pasa! jolaseko “erruletak” eta gainerako jolasetako fitxak sortuko dituzue talde txikitan.

Baina horretarako, oso ondo pentsatu beharko duzue,jolas bakoitzari dagokion informazioa fitxetan nola banatu. Beraz, lanean hasi aurretik, berrikus itzazue jolas bakoitzean zehaztu ditugun jolasteko moduak.

Informazioaren kokapena

Finkatu erakutsi beharreko informazioa (definizioak edo galderak, hitzak…), non kokatu kontutan izanik proba batzuetan, jokalariak ezin duela informazio guztia ikusi:

Berbaz berban, adibidez, jokalariak hitzak bakarrik ikusiko ditu eta proba irakurtzen ari denak, aldiz, definizioak eta erantzun egokiak.

Infiltratua eta Pareak bai! jolasetan ere, jokalariak hitzak ikusiko ditu, baina probaren irakurleak bere fitxan erantzun onak eta txarrak zeintzuk diren ikusi behar du, erantzunak ontzat ala txartzat emateko

Fitxak egiteko moduak

Fitxak era hauetara egin daitezke:

Definizioak eta hitzak (edo hitzak soluzioarekin) txartel batean ipini. Proba zuzendu eta irakurriko duenak izango du fitxa hori. Jokalariak ikusi beharreko hitzak edo edukiak, berriz, nonbaiten kopiatu beste ordenu batean eta jokalariak garbi ikusteko moduan (arbelean, paper batean edo ordenagailuan).

Proba zuzendu eta irakurriko duen pertsonak behar duen informazio guztia txartelaren alde batean izan, eta jokalariak ikusi behar dituen hitzak edo edukiak beste aldean. Kasu honetan, ondo zaindu behar da, jokalariak ez dagokion aldea ez ikustea.

Berbaz-berba, Infiltratua eta Pareak bai! jolasetan, bi fitxa erabil daitezke: bat, proba zuzendu eta irakurriko duenarentzat eta bestea jokalariarentzat.

Fitxak bereizi

Proba bakoitzeko fitxak bereizteko modua egin behar dugu: izenburuarekin, ikur batekin edo proba bakoitzaren fitxak koloreen arabera berezituz.

Jokatzerakoan, talde bakoitzak ez ditzan bere fitxak erantzun, zenbaki edo ikur bidez markatu daitezke.

Eskueran izan ditzakezuen mahai-jolasetako fitxak nolakoak diren azter dezakezue gelan, eta talde handian eztabaidatu zein den eredurik egokiena eta politena, eta zergatik. Gure aldetik, eredu batzuk proposatzen dizkizuegu, lana errazte aldera.

Puntu honetara iritsita, ondo berrikus itzazue jolasetako edukiak, fitxetara pasa baino lehen. Hauxe da une egokia akatsen bat balego zuzentzeko edo egin beharreko azken moldaketak burutzeko.

Bestalde, behin lanean hasiz gero, fitxa bakoitzeko hiruzpalau kopia egitea komeniko litzateke, hiruzpalau mahai-jolas osatzeko eta ordezko fitxak edukitzeko.

“Hitzekin jolasean” sekuentziako materiala prest dugu jadanik. Sortutako edukiak unitatearen amaiera-fasean gauzatuko dugun mahai-jolaserako gordeko ditugu.


Badoa aurrera PuntuSoziala egitasmoaren laugarren edizioko irabazlearen aukeraketa. Oraingoz, lehen hiru finalistak aukeratu ditugu: Esperimentazioan sakontuz Biziberritu proiektua, Mauritania- Euskadi Soziokulturala Elkartea eta Iñurri – Minbiziaren aurkako elkartea.

Urriaren 13an amaitu zen PuntuSoziala egitasmoaren laugarren edizio honetara proiektuak aurkezteko epea eta aurtengoan hamabi proposamen jaso ditugu. Honen ostean, TaPuntuko lantaldea osatzen dugun zazpi pertsonek proiektuak aztertu eta bozkatu genituen. Arestian aipatu gisa, hauek izan dira aukeratutako hiru finalistak:

Esperimentazioan sakonduz Biziberritu proiektua

Mauritania – Euskadi soziokulturala elkartea

Iñurri – Minbiziaren aurkako elkartea

Urriaren 26ra arte proiektu hauen arduradunekin bilduko gara proiektu bakoitzaren xehetasunak sakonean ezagutu eta proiektuaren beharrak identifikatzeko asmoz.

Horri esker, gizartean duten eragina neurtzeko aukera izango dugu, euren behar zehatzak gertuagotik ezagutu eta ekintzaileak ezagutzeko aukera izango dugu. Modu honetan, aurtengo irabazlea aukeratuko dugu.

Era berean, eta aurten lehen aldiz, gure laguntzaileak diren PuntuEUS Fundazioa eta ARGIAren bozka ere kontutan izango dugu irabazlea aukeratzeko orduan.

Adi gurera, urriaren 29an jakinaraziko baitugu proiektu irabazlea.

Zorionak hiru finalistei eta mila esker zuen proiektua aurkeztu duzuen guztioi, ederrak baitira eskuartean dituzuen proiektuak, den denak! Oso zaila izan da aukeraketa…


Ertzaintzak eta Udaltzaingoek beste 482 isun jarri zituzten atzo, ostirala, alarma-egoera dela-eta ezarritako neurriak ez betetzeagatik

Prentsa bulegoa

2020-04-05

Ertzaintzaren eta Udaltzaingoen artean atzo, larunbata, apirilak 04, beste 482 akta edo isun abiarazi zituzten koronabirusaren ondorioz dekretatu den alarma-egoera dela-eta ezarritako neurriak bete ez izanaren ondorioz EAEko Herritarren Segurtasunerako Legea urratzeagatik. Ertzaintzak 281 pertsona zigortu zituen, eta Udaltzaingoek, berriz, 201. Bestalde, 10 pertsona atxilotu zituzten arrazoi beragatik.

Ertzaintzak, alarma-egoera dela eta ezarritako neurriak betetzen direla zaintzeko egunero egiten dituen jarduketa berezien baitan, atzo, larunbata, 1.032 pertsona identifikatu zituen eta 2.756 ibilgailu geldiarazi zituen. Kontrol horietan 281 isun jarri zituen ezarrita dauden mugikortasun-murrizketak ez betetzeagatik. Ertzaintzak, bestalde, bederatzi persona atxilotu zuen atzo.

Euskadiko hiriburu eta udalerrietako Udaltzaingoek, berriz, 875 pertsona identifikatu zituzten, 1.865 ibilgailu geldiarazi zituzten eta 201 isun jarri zituzten atzo, larunbatan, egunean zehar. Horrez gainera, pertsona bat atxilotu zuten.


Euskararekin batera, bi erdara ere bertan ditugu, gaur egun eta aspalditik, euskaldunok; halatan, euskara, frantsesa eta espainolarekin –zein bere aldean– ari zaigu garatzen. Bizikide ditugun bi hizkuntza horietatik ditugu, euskaldunok, hitz berriak barra-barra ateratzen, euskara baino lasterrago baitabilzkigu beste bi hizkuntza horiek (edota euskaraz baino lasterrago baikabiltza, bi hizkuntza horietan edo horietako batean, bederen). Hizkuntza haiei ere, hiztunez nola omenez handixko izanagatik ere, gertatzen zaie, haietako hiztunek ingelesez gutxi-asko edo batere ez jakinik ere, ingelesaren atzetik ibili beharra eta maiz ingeles bazkatik jatea. Jabego pribatuaren eta indibidualismo porrokatuaren garai hauetan, berezia da hizkuntzen artean dabilen eskuzabaltasuna, ikusgarri da zein erraz batak besteari bere altxorretik tiratzen uzten dion eta, benetan harrigarri, handiak diolarik, gainera, txikiari ematen.

Barne koherentzia eskasa duten hizkuntzetan, hiztunen artean adostasunerako gaitasun urria dabilenean, eta aldiz, bertan beste hizkuntza indartsuago, biziagoa badabil, hizkuntza ahularen hiztunei errazago izan ohi zaie hizkuntza azkarretik ateratzea adierazbidea; alabaina, besteen plateretik jatera jarritakoan zer jaten diegun jakin beharko genuke, guretzat eginak ez diren eta kalte egin diezaguketen mokauak irentsiko ez baditugu.

Euskarazko hitz berriak sortzerakoan bide desberdinak ibiliak ditugu, maiz ideologiei loturik, eta bide horien araberako hitzak sortzen joan zaizkigu, honako edo halako arrazoi edo indarrak bultzaturik.

Gaztelaniatik jasotzen ari garen hitzak direla eta, arazo bat ari zait gero eta nabarmenago agertzen; horren azaltzera saiatuko naiz:

Gaztelaniak, frantsesak bezala, genero marka erabiltzen du, euskarak erabiltzen ez duen lekuetan, izen eta izenondoetan, alegia, eta hortik sortu da gaztelaniaz eta frantsesez, mundua izendatzerakoan, emakumeak ezkutatu, baztertu eta gutxiesteko bide bat, frantsesez oraindik oso indar handian dena, baina gaztelaniaz, aldiz, azken garaiotan, zalantzan jarria izan dena. Gaur egun, horren gaineko eztabaida betean dira –edo gara– gaztelaniadunak, eta aldaketa prozesuan, berriz, hizkuntza bera.

Feminismo lan handiaren eraginez, emazteak, gero eta nabarmenago erakusten ari dira eta gizartea bera gero eta onartzenago, emakumeen presentziari dagokionean, komunikazioa ez zela behar bezala gauzatzen eta gaur egungo gizartean onartezina dela hizkuntzaren bidez eginiko jendearen erretratuetatik emakumeak desagertarazten jarraitzea. «Gizon» eta «emakume» kontzeptuak izendatzeaz gain, «gizon eta emakume» kontzeptua izendatzeko modu berriak sortzen ari dira, kontzeptu horren izendapenak gizonaren kontzeptua izendatzeko moduarekiko zuen morrontza apurtu edo, bederen, lasatu nahirik.

Izenei dagokienean, izenondoekin bezala, genero marka gabeko moldeak lehenesteaz gain, hitz pareak sortzen ari dira, genero marka duten hitzen kasuan. Halatan «el profesorado» eta «la ciudadanía», lehen «los profesores» eta «los ciudadanos» esaten ziren lekuan esateaz aparte, «los niños y niñas», «las niñas y niños», «los corredores y las corredoras», «los funcionarios y funcionarias», «la funcionaria o el funcionario» bezalakoak ere entzuten eta irakurtzen ari gara gero eta maizago.

Euskaraz generoa ez denez berdin markatzen, ez da emakumeen ezkutatzea, emakumeen baztertu eta gutxiestea, femeninoa isildu eta soilik maskulino ustez neutroa erabiltzearen bide horretatik gertatzen, hor goiko adibide horietako bikote bakoitza edo talde izen bakoitza izendatzeko, euskararen sistemaren barnean sortu hitz gehien-gehienetan, gramatikalki maskulino ez den izendatze neutro (esan dezagun) bat dugulako. Euskaraz ez dugu, beraz, arazo hori, nonbait, edo orain artean, behintzat, ez dugu ukan eta, hartara, gaztelaniaz sortzen ari diren bikote horiek edo talde izendapen horiek sortu beharrik ez dugu.

Ez du horrek esan nahi euskaraz emakumezkoen ezkutatzerik edo bazterkeriarik egiten ez denik, noski; euskaraz emakumeok beste era batera gara ezkutatuak, beste moduak baliatuta gaituzte baztertu eta gutxiagotzen, baina beste baterako utzi beharko gai hori, sobera luzatuko nintzateke eta, bestela.

Itzul gaitezen, beraz, gure gaztelaniazko kontzeptu haietara. Orain arte, eta urte luzez, gaztelaniaz, maskulino-neutroaz izendatzen ziren horiek euskaratzerakoan, haiek mailegatzean, gaztelaniaren sistemari berari jarraiki, maskulino-neutroa hartu izan da, ororen izenean, eta bere horretan euskarara ekarri. Horrek, jadanik, eragin handia ukan du euskararen genero sisteman, gaztelaniaren sistemaren menera ekarririk; bide bat egina du horretan euskarak, gaztelaniarekin batera, hari hartu dizkion maileguen bitartez; adibide baterako, euskararen fonema eta monemen sisteman eragin du, «o» hizkia, gero eta gehiago maskulinoari lotuz (potxolo-potxola), gaztelaniarekin harremanetan diren euskaldunen buruetan eta hizkuntzaren beraren garapenean.

Frantsesetik hartu maileguen kasuan ez da berdin gertatzen, han, femeninoaren marka izan ohi den «e» hizkiaren desagertzea gertatu ohi delako eta «o» hizkia ez delako maskulinoari loturik bizitzen. Baina frantses hizkuntzaren barnean aldaketak egin beharra galde egiten duten jendeen mugimendua oraino eskas delarik eta euskara frantsesetik baino gaztelaniatik ari denez maileguak biltzen, denbora ukanen dugu, berriz ere, frantsesaren gaiari heltzeko; itul gaitezen, beraz, gaztelaniaren gaur egungo aldaketetara eta horiek euskarara ekar ditzaketen arazoetara.

Esan bezala, gaztelaniaz hasiak dira beren izendatze moldeen gaineko gogoetak egin eta bestelako izendatze moldeak baliatzen. Zer gertatzen da, baina, horrelako kontzeptuak euskaraz eman behar eta gaztelaniazko alorretik ateratzen ditugunean?

Aipatu ditudan bi moldeak besterik ez aipatzearren, bi arazo sor dakizkigu:

«La ciudadanía», «el profesorado» bezalakoetan, maiz ikusten da, azken urteotan egin gogoeten ondorioz gertaturiko aldaketa horien asmoa ez dela kontuan hartzen eta, hartara, euskarari ez dagokionez gaztelaniazkoan den behar hori, euskaraz lehengo bide arruntetik segitu eta generoarekin batere arazorik sortzen ez duen plurala erabili beharrean, talde edo funtzio kontzeptuak bere horretan hartzen direla; hor goian eman ditudan bi kasuetan ez horrenbeste, baina, bai «la dirección», «la concejalía», «la representación sindical» eta abarrekoekin. Horrekin euskaraz erraz eta arazo gabeko zen plurala bazter utziz, talde edota funtzio esanahiko hitzen erabiltze gehiegizkoa edo asmatze nolanahikoa ikus daiteke (zuzendaritza, irakaslego, langilego, ordezkaritza). Itzulpengintzan gertatzen da, baina ez bakarrik; gaztelaniazko mintza moldeek, estiloek, arrunt eragiten diete euskarazko mintza moldeei eta euskaraz sortuak omen diren testuetan ere maiz gertatzen da gaztelaniaren eragin hori.

Bikoteen kasuan, berriz, kontzeptuaren zati bat besterik ez dugu jasotzen; kontzeptua desitxuratua diogu euskal erkidegoari eskaintzen. Lehen ere hala gertatzen zen, noski, baina orain nabarmenago agertzen da euskaraz, hain zuzen ere, gaztelaniaz ez dutelako, dagoeneko, egiten.

Egina dugun bidea atzera eta atzera ibili dezagun proposatzera ez nator, noski. Orain artekoa izan dena izan dela onarturik, etorri nahi nuke, ordea, bide beretik jarraitzeak etorkizunerako sor liezazkigukeen arazoak aipatu eta ibili beharreko bideen gaineko gogoetatxo bat egitera.

Lehen aipatu ditudan adibideen arteko azkena oso adibide argia da, begiak ikusteko dituen edonorentzat, eta oso argi agertzen zaigu administrazioak bi zutabetan eskaini ohi dizkigun testuetan: zutabe batean «funcionario o funcionaria» dio eta haren ondo-ondoan «funtzionario» ikus dezakegu, lotsa batere gabe.

Gaizki sorturiko hitzen inguruan mintzatzea eta eskandaluak egitea aspaldiko ohitura zaigu, euskararekin lanean ari garenon artean. Barre handiak egin ohi dira, neologismoa boladan zen garaian edo oraindik orain, hitz bat sortu nahi eta «gaizki sorturiko» hitzen inguruan, eta aipatu dudan kontzeptuaren kasuan ere kritika gogorrak egin zaizkio horren euskarazko bertsioa izan nahi zuen «funtzionari» hitzari ere.

Ez dakit zeren arabera eta zein haizeren menera sortzen diren hitz batzuen, eta ez besteen, sorbidearen gaineko bat-bateko amorru eta kezkak; beti harritu nau hitz baten eraketaren aurkako argudio erabatekoak suharki botatzen entzuteak norbaiti, argudio berberekin suntsi zitzakeenean, hala nahi izanez gero, barra-barra darabiltzan beste hainbat hitz. Garai bateko «funtzionari» edo zeneko horrek hamaika sasijakintsuri ematen zizkien kezka eta amorruei amaia emanez, azkenean, Euskaltzaindiak «funtzionario» zuen aukeratu. Hitz harekin tematuriko punttalakurlo eta txukunzaleak lasaituko zituen, azkenik «gaizki sorturiko» «funtzionari» hitzaren gaitza gainditu genuelako, nonbait. Hura gaitzerdi genuela iruditzen zait, ordea, «funtzionario» traketsaren aldean; arras trakets baita hitz hori eta trakeski baitu «funcionario o funcionaria» kontzeptua adierazten. Azkenean akademiak aginduriko hitz hori nondik eta nola sortu den aztertzen hasiko bagina «gaizki sorturiko» hitzen artean koka genezakeen, noski, bazter utzirikoari egotziriko hutsñoak baino huts larriagoa egina baitzuen berriak, esanahiaren erdia bidean utzirik; ez dut, halere, atzera begira ibili nahi, hitzak nondik datozen baino garrantzitsuagoa baitzait nora garamatzaten. Eta «funtzionario» hitzak, adibide baterako, ez garamatza leku onetara; ez digu, izendatu nahi duen kontzeptua trakeski baizik izendatzen; emakumeok desagertarazten gaitu eta guretzat balioko duen beste hitz baten beharrean jartzen.

Adibiderako hartu dudan hitz hori ez da emakumeen arbuioa jasan duen lehena, ez eta arbuio gehien egin zaiona ere, administrazioko testuen bi zutabeek nabarmen erakutsiagatik ere, testu horiek hautsartean galtzen baitira usuenik eta halako langileak ere ez baitira egunkarietako lehen orrialdeetan agertzen. Beste batzuk, berriz, ari dira emakumeen erantzun berehalako eta erraza (gaztelaniaz ere dakiten euskaldunen esparruan, noski) jasotzen: Legebiltzarraren lehendakari emazte bat lehen aldiz jarri zenetik hona, «presidenta» gora eta «presidenta» behera ari da jendea; ministrarik ez dugu euskal erkidegoan oraindik, eta ezin jakin bere burua «ministro» deituko ote zuen emazte batek, gaur egunean, gure artean –gaztelaniaren esparruan, bederen, zeren, frantsesaren esparruan, lehen esan bezala, «o» hori ez baita maskulinotzat hartua eta, gainera, badute lan aski, momentuz, frantsesez «madame LE ministre»ri aurre egiten–, hala «ministra» hautatuko ote lukeen bere burua izendatzeko; jadanik, esan daiteke, halere, besteetaz mintzo, gero eta maizago «ministra» deitzen entzuten diedala emakumeei, eta irakurri ere, behin baino gehiagotan dut hala irakurri. Egunerokoan entzuten dugunaren arabera, jendeak «jefeak» ditu, baina «jefak» ere bai (bide batez, gogora ekar dezadan erdara frantsesa zaienekin, uztarrerrazago dela, edo antzekoago gertatzen dela bigarren molde hori, «avocat>abokata», «fonctionaire>fontzionerra», «préfet>prefeta» «chef>xefa» eta abar egiten dutelako, nahiz eta horretarako arrazoiak bestelakoak izan eta azken «a» hori artikulu den eta ez femeninoa, hor ere frantsesezko femeninoa desagertua delarik), «parlamentarioak» daude, baina batek baino gehiagok «parlamentaria» izenez aurkezten du bere burua.

Hori guztia dagoeneko gertatzen ari da, ez dut nik asmatu, eta inork ez dezala bere burua engaina, ahozko hizkera arautu gabearen hutsen artean zerrendatu nahian, borondate gero eta indartsuago baten adierazpena baita, dagoeneko idazterakoan ere azaltzen ari dena.

Gaztelaniazko bidetik abiaturiko berehalako konponbide eskasa da, baina behar bati erantzuteko asmo sendoaren erakusle ere da eta areago gertatuko da, aurrerantzean, orain aterabide jatorragorik aurkitzen ez badiogu, atzean dagoen komunikazio arazoa konpontzen ez badugu. Euskal hiztunoi ezinbestekoa zaigu erdararen erreferentzia; hor ditugu erdara eta erdal hiztunak egiten ari diren gogoetak; gu ere, erdal hiztun gisa, gogoeta horietan parte hartzen ari gara, gutxi edo aski, eta horiek guztiek eragiten digute hizkuntzaren gaineko gure gogoetetan.

Baldin eta euskararekin lanean ari garenok ez badakigu arazoa ikusten, ez badiogu ausardiaz eta etorkizunera begira aurre egiten, hiztunek, berez ekinen diote, beharrari jarraiki, gaztelaniazko aterabideak eta euskarazkoak nahasiz, nola edo hala, eta aterabidea euskararen gaur egungo genero sistemaren kalterako izan daiteke, euskararen barne koherentziaren kalterako.

Orain artean, gaztelaniatik genero markadun hitzak mailegatzeko erabili ditugun moduak zahar dira jadanik, eta are eta zaharrago eta zatarrago agertuko zaizkigu aurrerantzean euskal hiztunoi, gaztelaniak bide berriak urratzen ari delako eta harekin harreman zuzen-zuzenean diren euskal hiztunak haren bidetik lerratzen joanen direlako.

Halatan, labur esateko, geure egiten ditugun maileguetan, mailegatzeko den kontzeptu osoa beharko genuke mailega, emakumeak kanpo ez uzteari so eginik eta euskararen genero sistema zainduz.


Mendi-martxen ziklo berri bati ekingo diogu, euskal eta foru administrazioekin bat etorriz energia-enpresek suntsitu nahi dituzten eremu naturalak ezagutarazteko.

Babestu maite duzun mendia. Ezagutzen ez dena ez da maite, eta maite ez duguna ez da babesten.

Lurraldeko pertsona guztiak animatzen ditugu parte hartzera.

Ezinbestekoa da biodibertsitatea kontserbatzea berriztagarrien hedapenean.

Mendi martxa hau Uribarri-Jauregitik hasita egingo dugu eta Laminoriako gainean proiektatuta dagoen zentral eolikoak eragiten dituen natur guneak zeharkatuko ditugu.

Hain zuzen ere, mendi martxa honekin AIXEINDAR, S.A ., salatu nahi dugu, zein IBERDROLA taldeak ., eta Energiaren Euskal Erakundeak (EVE) osatzen duten, zeren eta lege iruzur bat egiten ari da Azazeta eta Laminoriako zentral eolikoak bi zentral ezberdin direla proposatzen duenean, jakinda biek mendikate berdina partekatzen dutela eta beraien arteko distantziak minimoak direla.

Estrategia maltzur honekin enpresa sustatzaileak 16 aerosorgailuko zentral batek suposatuko lituzkeen ingurugiro baldintza altuak saihestu nahi ditu, berez errealitatean guztiz agerikoa den arren bi proiektuek Azpiestazio Elektrikoraino energiaren ebakuazio linea berdina partekatzen dutela.


Gutxienez hiru eguneko alokairua (behe-denboraldia, denboraldi ertaina edo altua den kontuan hartuta). Egun osoa kontatzen du 10:00etatik 20:00etara, horiek izanik jasotzeko eta entregatzeko orduak.

Errentariak gutxienez 25 urte izan beharko ditu autokarabana bat alokatu ahal izateko.

Indarrean dagoen Europako gidabaimena izan eta aurkeztu beharko du, B motakoa, 2 urtetik gorako antzinatasunarekin.

Europar Batasunean bizi ez direnek indarrean dagoen nazioarteko gidabaimena aurkeztu beharko dute.

Debekatuta dago autokarabanaren barruan erretzea. Arau hori ez betetzeak 300 euroko kargu finkoa ekarriko du.

Errentariak du legezko xedapenak betetzeko ardura (gidabaimena, trafikoari buruzko araudia).

Bezeroak erreserba baliogabetzen badu, ordaindutako zenbatekoaren gainean honako zigor hauek aplikatuko dira: alokairua hasi baino 30 egun lehenago baliogabetzea jakinarazten bada: %50. Alokairua hasi baino 30-16 egun lehenago jakinaraziz gero: %80. Alokairua hasi arteko 16 egun baino gutxiagorekin komunikatzen bada: %100.

Autokarabana hartzean, 900 euroko fidantza jarriko da, eta fidantza hori, autokarabana utzi eta hurrengo 48 orduetan itzuliko da, betiere egoera onean badago. Legearen arabera, kontratu honen xede den ibilgailua 900 eurokoko frankizia batekin aseguratuta dago ezbehar, kolpe, talka edo ibilgailuaren lapurreta bakoitzaren ondoriozko kalteetarako. Errentamendu-kontratua indarrean dagoen bitartean ezbeharren bat gertatuz gero, bezeroak zenbateko hori ordaindu beharko du, eta, hala badagokio, aurrez eratutako fidantzarekin konpentsatu ahal izango da. Bezeroaren kontura izango dira polizan jasota ez dauden gertakarien edo inguruabarren ondoriozko erantzukizun zibilak.

7 egun baino gutxiagoko alokairuetarako kilometroen muga 300 km/egunekoa da. Gehiegizko kilometrajea 0,20 €/km fakturatuko da. 7 egun baino gehiago alokatuz gero, kilometroak mugagabeak dira.

Errentariak, bere kabuz hala erabakita, alokairua atzerapenez hasten badu edo aldez aurretik amaitzen badu, ez du inolako itzulketarik jasotzeko eskubiderik izango.

Alokairua egun osoka kobratzen da, eta bai bilketaren eguna eta bai entregaren eguna egun bat bezala zenbatzen dira.

Errentariak egoera berean eta erregai-biltegia beteta itzuli beharko du autokarabana, hori horrela izan ezean, gutxi gorabeherako betetzearen zenbatekoa gehi 25 euro kobratuko zaizkio.

Debekatuta dago ibilgailua moral, lege eta ohitura onen aurkako edozein jardueratara bideratzea. Espresuki debekatuta dago legeak baimendutakoa baino pertsona gehiago garraiatzea, karreretan parte hartzea, salgaien edo objektuen garraioa egitea, gure legeriak baimenduta egon edo ez, horien erabilera kostu bidez edo irabazizko moduan lagatzea, eta enpresaren anagramak estaltzea edo kentzea.

Errentariak ezin izango du kalte-ordainik eskatu, baldin eta, ezinbesteko arrazoiengatik edo ustekabeko arrazoiengatik, ibilgailua ezin bada hitzartutako egunean entregatu. Kausa nagusitzat jotzen da autokarabana entregatzeko aurreikusitako datarako konpondu ezin den matxura edo ezbeharra.

Ibilgailua errentatzaileak adierazitako lekuan entregatu eta itzuliko da, aldez aurretik adostutako egunetan eta 10:00etatik 20:00etara bitarteko ordutegian. Baimenik edo arrazoirik gabeen ondorioz entregatzen diren atzerapenak zigortuak izango dira kontratuan aplikatutako eguneko tarifaren zenbatekoaren bikoitzarekin. 20:00etatik 24:00etara bitartean egiten diren entregetan, 100 euro kobratuko dira.

Erabiltzaileak erantzukizun bera izango du, indarrean dauden xedapenak urratzeagatik ezarritako edozein zehapen edo isunen aurrean, baldin eta bere erruz atxiki edo enbargatutako ibilgailua bada. Gainera, errentatzailearen gastuekin eta lortu gabeko irabaziekin erantzungo du ibilgailua erabilgarri ez dagoen bitartean, eta atxiki edo enbargatu den egun bakoitzeko eguneko tarifa aplikatuko da, ibilgailuaren modeloaren eta alokairuaren uneko prezioaren arabera.

Bezeroari bakarrik egotzi dakiokeen arrazoi batengatik ibilgailua geldiarazten bada, bezeroa izango da geldiarazte horren ondoriozko kalteen erantzulea, hala nola ur-biltegia urez betetzea, edo gasolio-biltegia, eta geldiarazteak edo depositua aldatzeak eragindako gastuak bere gain hartuko ditu.

Ibilgailuak GPS bat du jarrita aurkitu ahal izateko.

Errentan hartutako ibilgailua higiene-baldintza onetan itzuli beharko da, barrualdea garbi duela, bestela, 100 euro ordaintdu beharko ditu. Komuna behar bezala hustuta ez badago, erabiltzaileak 50 euro ordaintzea onartzen du.

Errentariak giltzak galduz gero, giltza horiek ordezteko kostua 400 eurokoa izango da.

Errentariak dokumentazioa galduz gero, 400 euro ordaindu beharko ditu, fidantzatik deskontatuta.

Ezbeharra edo matxura gertatuz gero, aseguruarekin harremanetan jarri behar da, dagozkion argibideak eman ditzan. Matxura 72 ordu baino gutxiagoan konpondu badaiteke, aseguruak ostatua ordainduko du autokarabana konpondu arte. Matxuraren konpontzeko 72 ordu baino gehiago behar direla uste bada, aseguruak aberriratzea ordainduko du.

Errentariak eragindako ezbeharra edo matxura gertatuz gero, ez dira gainerako alokairu-egunak itzuliko. Errentariaren erruz ez bada, beste autokarabana bat emango zaio, baldin eta erabilgarri badago, edo gainerako alokairu-egunen zenbatekoa itzuliko zaio.

MASKOTAK. Maskotak eramateko baimena ematen dugu, baldin eta jabeak ezer ez kaltetzeko ardura hartuz gero, ez badira eserlekuetara eta oheetara igotzen eta ibilgailua usainik eta ilerik gabe uzten badute. Bezeroak ibilgailua xurgatu behar du itzuli aurretik, ilerik ez uzteko.

Facebook

Instagram

Autocaravanasazpeitia 2021© Aviso Legal | Política de privacidad | Política de Cookies| Condiciones para el alquiler


Irun, Hondarribia eta Hendaiako Udalek, Bidasoa-Txingudi Mugaz Gaindiko Partzuergoaren bitartez, mugaz gaindiko proiektuak sustatzera bideratutako «hiruak Bat» laguntzak aurkeztu dituzte.

Miguel Ángel Páez Partzuergoko zuzendaritza batzordeko presidenteak adierazi duenez, “Irun, Hondarribia edo Hendaiako pertsonentzako eta enpresentzako tranpolin bat izan nahi duen laguntza-programa honen lehen edizioa da, turismoa, hezkuntza, mugikortasuna edo gizarte arlokoak bezalako gaien mugaz gaindiko proiektu bat garatu nahi dutenentzat, besteak beste”.

Laguntzak eskatzeko epea maiatzaren 24ra artekoa da, eta indarrean dagoen legediaren arabera eratutako pertsona fisiko edo juridikoek eska dezakete, kasuan kasuko erregistroetan izena emanda eta egoitza soziala Bidasoa-Txingudi Eskualdeko hiru hirietako batean, Irunen, Hondarribian edo Hendaian dutela.

Diru-laguntza hauek eskuratu nahi dituztenek eskabidea beteta eta beharrezko dokumentazio guztia aurkeztu beharko dute Bidasoa-Txingudi Mugaz Gaindiko Partzuergoaren bulegoetan, Ducoureau Jauregiaren helbidean (Hendaia kalea 8, Irun), 14: 30ak baino lehen.

Mugaz gaindiko proiektuak

Aurkeztu nahi diren proiektuek ezaugarri espezifikoak izan beharko dituzte, hala nola hiru hirien inplikazioa, euskararen, gaztelaniaren eta frantsesaren erabilera edo Irun, Hondarribia eta Hendaiako herritarren inplikazioa, besteak beste.

Gainera, esleipen-ekitaldian zehar hasi beharko da proiektuak gauzatzen, gehienez ere 12 hilabeteko iraupenarekin.

Lehenengo deialdian, laguntza jaso hiru proiektuk jaso zuten: Bi On Be, Bidasoa-Txingudi eskualdean kirola eta jarduera fisikoa sustatzeko lankidetzazko irtenbide digitala; Irrati Irisgarria, www.antxetamedia.eus webgunean, entzuteko desgaitasuna duten pertsonentzako irratsaioen transkripzio-sistema bat instalatzeko; eta, Bidaia, banda eta korurako obra bat, euskal kulturaren ibilbidea gaztelaniaz, euskaraz eta frantsesez kontatzen duena.

Kostu osoaren % 50.

Oinarri hauetan araututako diru-laguntzen gehieneko zenbatekoa diru-laguntzaren xede den jardueraren kostu osoaren % 50era iritsi ahal izango da. Kostu hori, beste laguntza publiko batzuei gehituta, ezin izango da jardueraren kostu osoa baino handiagoa izan.

Proposamenen ebaluazioa

Partzuergoko Zuzendaritza Batzordeak aztertuko ditu jasotako eskaerak, eta txosten tekniko bat aurkeztuko dute. Ebazpena urtea amaitu baino lehen jakinaraziko da, proiektuak aurten bertan has daitezen.

Azken eguna: 2023ko maiatzaren 24a.

Informazio gehiago hemen aurkituko duzu.

=> EUSKARA / CASTELLANO

=> FRANCÉS / EUSKARA

Bidasoa-Txingudi Mugaz Gaindiko Partzuergoak "Ibai izena duen herrialde bat" Arte Digitalaren lehiaketaren edizio berri bat antolatu du

• 30 urte edo gutxiago badituzu eta artista amateurra bazara, “Ibai izena duen herrialde bat” bigarren lehiaketa digitalean parte har dezakezu.

• Lanak aurkezteko azken eguna uztailaren 23a izango da, igandea, egun hori barne.

Irun, Hondarribia eta Hendaiako udalek, Bidasoa-Txingudi Mugaz Gaindiko Partzuergoaren bitartez, " Ibai izena duen herrialde bat " Arte Digitalaren lehiaketaren bigarren ediziorako deialdia egin dute. Aurkezteko epea martxoaren 24an irekiko da eta uztailaren 23a izango da azken eguna.

2018. urteaz geroztik, arte-sorkuntzako lehiaketak antolatzen dira, Bidasoako Interpretazio Zentroaren animazio-programaren zati gisa, eta herritarrek parte hartzeko tresna gisa, ondare historikoa eta naturala babesteaz eta balorizatzeaz sentsibilizatzeko, Bidasoako Interpretazio Zentroan erakusketak antolatzeko (garai bateko adunako eraikina, Iparralde hiribidea 63) eta gure lurraldearen aberastasun historikoa eta naturala erakusten duten irudi-base bat eratzeko. Iazko edizioa, berrikuntza gisa, Arte Digitalera bideratu zen, eta aurten errepikatu egin dugu. Gainera, 2022an Gazteen Europako Urtea ospatu denez, edizio berri hau 30 urtetik beherako artistei ere zuzendu zaie.

Aurkezten diren obra guztiek 'Mugaz gaindiko lurraldearen paisaia bereziak' dute nahitaezko erreferentzia. Horrela, parte hartzen duten pertsonek paisaia natural bat irudikatu ahal izango dute Irun, Hondarribia eta Hendaia hiriek osatutako lurralde-mugetan.

Miguel Angel Paezek, Bidasoa-Txingudi Mugaz Gaindiko Partzuergoko Zuzendaritza Batzordeko presidenteak, adierazi duenez, 'garrantzitsua da eskualdeko artista gazteenen lana indartzeko apustua nabarmentzea. Hemendik parte hartzera animatzen zaituztegu '.

Parte hartzeko baldintzak

30 urte baino gutxiago badituzu eta parte hartu nahi baduzu, artelan bakarra aurkez dezakezu, arte digitaleko teknikak erabiliz eta Bidasoa-Txingudiko mugaz gaindiko lurraldeko paisaia bereziak erreferentzia gisa hartuta. Gure lurraldea identifikatzen duen ingurune natural batean eta Irun, Hondarribia eta Hendaiako udalerrien mugen barruan lekurik esanguratsuenak irudikatzea da helburua.

Lan irabazleak 500 euroko saria jasoko du.

Azken eguna: 2023ko uztailaren 23a.

Informazio gehiago oinarrietan HEMEN aurkituko duzu.

Bidasoa-Txingudi Mugaz Gaindiko Partzuergoak ADI BIDASOA aurkeztu du

Urteko topaketen lehen edizio hau gazteen ingurukoa izango da, Gazteen Europako Urtearen ondoren.

Otsailaren 28an izango da, Irun Factoryn, 17:30etik aurrera.

Irun, Hondarribia eta Hendaiako udalek, Bidasoa-Txingudi Mugaz Gaindiko Partzuergoaren bitartez, ADI BIDASOA antolatu dute 2023ko otsailaren 28an Irun Factoryn (José Antonio Loidi Bizcarrondo, 8 - behea - Irun - 20302). Gazteen Europako Urtearen ondoren, urtero egingo diren topaketen lehen edizio hau gazteei buruzkoa izango da.

Bidasoako topaketak mugaz gaindiko interes bereziko egoera edo gaiei buruz hausnartzeko proiektu soziokulturala da. ADI BIDASOAren aurtengo edizioak 3 udalerrietako gazteen topaketa erraztu nahi du, ideiak trukatzeko eta eskualdeko Gazteria Arloekin eta elkarteekin batera mugaz gaindiko ekimenak edo jarduerak proposatzeko.

Kotte Ecenarrok, Hendaiako alkate eta Partzuergoko lehendakariak, azpimarratu duenez, “proiektu honen helburua da topaketa honetan sortzen diren hausnarketak gure tokiko eta mugaz gaindiko testuingurura eramatea.”

Bestalde, José Antonio Santanok, Irungo alkate eta Partzuergoko lehen lehendakariordeak, adierazi duenez, “Irun, Hondarribia eta Hendaiako gazteei zuzenean eragiten dieten gaiak jorratuko dira: mundu digitala, berdintasuna, immigrazioa, politiketan aktiboki parte hartzea, etab.”

Azkenik, Txomin Sagarzazuk, Hondarribiko alkate eta Partzuergoko bigarren lehendakariordeak, azpimarratu duenez, "oso garrantzitsua da horrelako proiektuak aurrera eramatea gazteen parte-hartze aktiboa sustatzeko, mugaz gaindiko etorkizuneko lankidetza-proiektuen oinarri izan baitaitezke.”

Eskualdeko gazteei entzutea eta ahotsa ematea

ADI BIDASOA otsailaren 28an izango da 17:30etik 20:00etara Irun Factoryn.

Gazteen kolektiboari zuzendutako 3 hirietako programen berri emango da, baina jardunaldiaren helburu nagusia da eskualdeko gazteei entzutea eta ahotsa ematea, sortzen zaizkien egoerei buruz zer pentsatzen duten jakitea eta elkarrekin erantzuteko duten gaitasuna ikustea.

Horretarako, lankidetza eta elkarlanerako benetako esperientzia ere izango da, entzutea, parte hartzea eta trukea eskatzen duen proiektu edo ideia bat aurrera eramateko.

Hori guztia formatu aktibo, dinamiko eta taldekakoan, gure gazteek Bidasoa-Txingudi eskualdean adostutako erantzuna gauzatzeko aukera aztertzeko helburuarekin.

18 eta 25 urte bitartean badituzu eta bertaratu nahi baduzu, hemen eman dezakezu izena:

https://bit.ly/inscripciones-izenemateak-inscriptions

Iratxe Aires Rochak irabazi du Arte Digitaleko mugaz gaindiko lehiaketaren lehen edizioa

• 2018tik sorkuntza artistikoko lehiaketak antolatzen ari dira Bidasoako Interpretazio Zentroaren animazio programaren parte gisa.

Irun, Hondarribia eta Hendaiako Udalek, Bidasoa-Txingudi Mugaz Gaindiko Partzuergoaren bitartez, Arte Digitalaren lehiaketaren lehen ediziorako deialdia egin zuten. Lehiaketa horretan, Iratxe Aires Rocha izendatu da garaile, "Ilunsentia San Martzialen" lanagatik. Saria 500 eurokoa da, eta gaur eman diote Miguel Ángel Páezek, Juan Luis Silanesek eta Itziar Aizpuruk, Bidasoa-Txingudi mugaz gaindiko partzuergoko kide diren 3 udaletako ordezkariek.

2018az geroztik, sorkuntza artistikoko lehiaketak antolatzen dira, Bidasoako Interpretazio Zentroaren animazio-programaren parte gisa eta herritarrek parte hartzeko tresna gisa, gure lurraldearen aberastasun historikoa eta naturala erakusten duten irudi-base bat eratzeko. Edizio honen berezitasuna da lehen aldiz arte digitalera bideratu dela. Gainera, 2022an Gazteen Europako Urtea ospatu denez, 30 urtetik beherako artistei zuzendu zaie.

Aurkeztutako obra guztiek 'Mugaz gaindiko paisaia bereziak' izan dute nahitaezko erreferentzia. Horrela, parte hartu duten pertsonek paisaia natural bat irudikatu dute Irun, Hondarribia eta Hendaia hiriek osatutako lurralde-mugetan.

Miguel Angel Paezek, Bidasoa-Txingudi Mugaz Gaindiko Partzuergoko Zuzendaritza Batzordeko presidenteak, azpimarratu du “Arte Digitalaren lehen edizio honetan aurkeztutako lanen kalitatea. Gainera, garrantzitsua da eskualdeko artista gazteenen lana indartzeko apustua azpimarratzea.”

Juan Luis Silanesek, bestalde, 'hiru hirietako eta lurraldetik kanpoko artistak animatu nahi izan ditu hurrengo edizioetara aurkeztera eta Bidasoako Interpretazio Zentrora erakusketa bisitatzera eta aurkeztutako lan guztiak ezagutzera joatera'. Bestalde, Itziar Aizpuruk eskerrak eman nahi izan dizkie epaimahaikideei eta Iratxe zoriondu du, 'San Martzial mendiko begiratokian bi pertsona iluntze batez gozatzen ikus daitezkeen obra zoragarriagatik. '

Lehiaketara aurkeztutako lau obra

Edizio honetan lau pertsonak aurkeztu dute eskatutako ezaugarriak dituen lan bat. Telmo Basterretxeak (Hondarribia), Jaime de los Riosek (Irun) eta Nina Garciak (Hendaia) osatutako epaimahaiak aukeratu du koadro irabazlea.

Lehen txanda batean, epaimahai bakoitzak hamar puntu banatu ditu aurkeztutako lan guztien artean, eta Iratxe Aires Rochasena izan da irabazlea.

“Hiru hiriak ikusten ziren ikuspegi bat irudikatu nahi nuen. Eszena perfektuaren bila hainbat leku bisitatu ondoren, San Martzialetik Iluntze bat egitea erabaki nuen, niretzat Txingudiko Badiara begiratzeko lekurik hurbilena eta familiarrena delako”, azaldu du Iratxe Airesek, Arte Digitaleko mugaz gaindiko lehiaketaren irabazleak.

Obren erakusketa

Aurkeztutako lanak Bidasoako Interpretazio Zentroan erakutsiko dira laster. Era berean, diaporama bat sortuko da aurkeztutako lan guztiekin webgunean argitaratzeko: www.irunhondarribiahendaye.com

100 parte-hartzaile baino gehiago Bidasoa-Txingudi Mugaz Gaindiko Partzuergoak antolatutako mintzodromoan

• Euskara praktikatzeko topaketa abenduaren 1ean izan da, Hendaiako Les Halles aretoan, Euskaraldiaren baitan.

Irun, Hondarribia eta Hendaiako udalek Bidasoa-Txingudi Mugaz Gaindiko Partzuergoaren bitartez eta Euskaraldiaren esparruan antolatutako Mintzodromoak arrakasta handia izan du.

“Bidasoan biz(h)itza. Euskararen korronteak busti zaitzala” lelopean, hiru hirietako 110 lagunek euskaraz hitz egin ahal izan dute Euskaraldiaz, Bidasoa eta turismoaz, ekonomiaz eta gizarteaz, kirolaz eta beste hainbat gairen inguruan.

Dinamizazio-talde batek hartu du parte topaketan, 4-6 pertsonako taldeak gidatzeko eta mahaien arteko trukeak eta elkarrizketak erraz egin ahal izateko.

Testigantza gisa, bi bideo proiektatu dira euskaraz. Bata Txema Olazabalena, gure kirolaren ordezkaria, eta bestea Eneko Gorri ingeniari eta hizkuntza-bitartekariarena eta Plazara kolektiboko kidea. Gainera, Nerea Arriolaren bakarrizketez ere gozatu ahal izan dute.

Jardunaldia amaitzeko, eta Irun eta Hondarribira itzultzeko autobusa hartu aurretik, kafe bat eskaini zaie parte hartzaileei, eta bertan euskaraz hitz egiten jarraitu ahal izan dute, giro lasaiago batean.


Ttap aldizkariaren aurreko asteburuko alerako audio-grabaketa bidali nuen, eta testu eran dakart hona orain. Adimen artifizialari hainbesteko beldurrik ez edukitzea aldarrikatzen duen iritzi pertsonal bat da, wikipedista euskaldun baten ikuspegitik idatzia. "Adimen artifiziala testu sorkuntzan nabarmentzen hasiko den une honetan, uste dut adibide bat dugula hemen, non erakusten den artifizioak, teknologia berri honek, lagundu egin gaitzakeela euskarazko proiektuetan ere."

2022 urtea amaitu zen euskarazko Wikipedian 400.000 artikulu pasatxo zirela. Era berean, Wikipedia guztientzat proposatzen den kalitate neurketako irizpide batean, 10.000 artikulu funtsezko eta horiek nola osatu diren, euskara bihurtu da hamar mila horiek dituen laugarren hizkuntza, eta beren kalitateari dagokionez, neurtuz artikuluen luzera, erreferentzia eta irudi multzoa, urte hasieran euskara zegoen wikipediako hizkuntzen sailkapenean 33. postuan, eta urte amaieran 23.ean.

Euskara munduko hizkuntzen artean, 23.a. Badakigu ez dela egia, ez hiztunetan, ez estatusaren arabera, ezta iraupenerako baldintzetan ere. Hala ere, 23. postua ez da artifiziala, nahiz eta, onar dezagun, bada artifizio baten araberakoa: Wikipediako mekanismo batek neurtzen duena da, eta neurgailu horrekin sekulakoa lortu dugu.

Pertsonalki, Wikipedia editatzeko hobby txiki bat dudanez, oso harro jartzen nau horrek. Plazer txiki hau partekatzera gonbidatzen zaituztet, izan wikipedista: nola egiten dugun askok, argazki batzuk edo jakintza apur bat partekatu herriko aldizkarian, edo sare sozialetan, horixe bera Wikipedian partekatu eta irismenaren eta iraunkorrasunaren aldetik zuen jakintza puskak oihartzun inportanteago bat lortuko du.

Laguntzeko beste modu bat da Euskal Wikilarien Kultura Elkartean parte hartzea. Gobernantzaz-edo, enkargatzen den taldea. Urteko 5 euroko kuotarekin, diru asko ez dizue jango behintzat, akaso denbora, artikuluak editatzeko arra tripa barruan apopilo jartzen bazaizue.

Aurreko Ttap-eko halako sermoi batean aipatu nuen (eta Sustatun ere idatzi dut horretaz) nola adimen artifizialak, irudiak sortzeko azken aldian lortu duen sormen edo kalitate neurriarekin, “sortzaile” terminoa zalantzan jar dezakeen, uste genuenean hori makinen irismenetik kanpo zegoela. Irudiekin bezala, testu sorkuntzan ChatGPT delakoak ere halakorik lortzen badu, pentsa dezakegu akaso makinek sortuko dituztela Wikipediako orriak ere... Bueno, agian bai, baina hor ere giza-gidaritzarekin izango da. Izatez, euskarazko wikipediaren hazkundearen gako bat izan da duela pare bat urtetik itzultzaile neuronalak daudela integratuta bertan, euskarazko Elia kasu, eta horri esker, adimen artifizialaren adar horri esker, gabiltzala egiten wikipedistak gure lanaren parte bat. Ez guztia itzulpen artifizial-automatikoari utzita, baina bai berari esker. Artifizioak laguntzen digu. Egiten duguna ez da artifiziala.

Gora euskarazko Wikipedia eta irekitzen zaizkion aukerak!

(irudia, euskarazko Wikipediak 2021 hasieran zuen bolumenaren alegoria bat; gaur egunean 275 liburuki izango lituzke gutxi gora-behera).


Opinión Talaieroa Columnistas Aztertuz Barnealdea Biribilketa Bis a bis Brankaganetik kikuke Con acento europeo Con_ciencia Con la venia El bombín roto El quinto árbitro El sacacorchos Ese mundo nuestro Gezur hezurretik La otra mirada ¡Lo que hay que ver y oír! Los lunes de resaca Madrilgogortetik Más que palabras Matemanías Minuto y resultado Mirar hacia otro lado Mundakatik Neure kabuz Nuestrastarup Reflexiones Rojo sobre blanco Telele Zirrikituetatik begira

Talaieroa

Maita nazazu gutxiago...

Erramun Osa

15·12·22 | 08:12

Eta goza nazazu gehiago. Halaxe dio esaerak, hainbatetan euskara sustatzeko jarduerekin lotu ohi denak. Izan ere, zenbat bider entzun diogun urliari edo sendiari zein polita den, zein garrantzitsua den hura edo bestea zaintzea, sasi guztien gainetik zein azpitik babestea. Nago halako esaera bat ekarri beharko genukeela gogora Osakidetza berbagai darabilgun bakoitzean. Hasteko, horra zalantza: zer da Osakidetza, herritarrok hauteskundez hauteskunde hautatzen ditugun ordezkarien jardunaren bidez izendaturiko kargudunak? Ala… Osakidetzaren guardasolpean ari diren guztiak…?

Galdera hori neure buruari egiten diot, osasun-zentro bateko mostradorean, bi langileri asteburuko gorabeherez hitz egiten entzun eta noiz amaituko duten zain naukaten bakoitzean... Galdera bera egiten nion neure buruari aita artatzen zuen medikuak (bai eta beste profesional batzuek ere) gauza batzuetarako Osakidetzara eta, beste batzuetarako, bere kontsulta pribatura bideratzen gintuen bakoitzean, betiere aseguru pribatuaren kontura. Galdera bera egiten diot, emandako hitzordua dezente igarota, zain izaten ninduen medikuaren kontsultategiko atea jo eta hartuko ote ninduen galdetzen nion bakoitzean… Alabaina, ez nuke mezu etsigarririk eman nahi, Osakidetzan denetarik baitago, bokazioa dutenak, batere ez dutenak, pertsona eta profesional eredugarriak, bai eta bestelakoak ere.

Zahartzen ari den eta geroz eta zerbitzu eta gehiago galdatzen dituen gizartearen zerbitzuko dagoen osasun sistema publiko batek ezinbestekoa du eraberritzea eta datozen erronkei aurrea hartzea. Medikuak falta ditugu, espezialistak, erizainak eta abar, hemen zein kanpoan. Ez dakit lan-baldintzak hobetzeak dena konpon dezakeen, ez eta arrazoizko baldintzetatik harago joaterik daukagun ere, beste tokiren batean are baldintza hobeak omen daudela aitzakiatzat hartuta. Ez dakit bokazioa nola susta dezakegun, askotariko gaitzak eta jarrerak dituzten pertsonak artatzea ez baita erraza, are gehiago ikerkuntzaren aterpean jardun dezakezunean. Hor ere badago, gizarte gisa, pertsonen prestakuntzan inbertitzen ditugun baliabideen eta gizarteari bueltatu beharrekoaren artean oreka bilatu eta gizarte erantzukizunez hitz egin beharra.

Sarea bera ere berraztertu beharko da, eduki ditugun baliabideei albait atarramentu handiena ateratzeko, hots, pertsonak albait ondoen artatzeko. Inertziak, urteetan iltzatutako erosotasunak eta korporatibismoak ez digu egin beharreko ibilbidean lagunduko. Denon borondateak behar ditu Osakidetzak, denon indarrak, pertsonak ardatz hartuko dituen zerbitzua eraberritzen, gaurkotzen eta hobetzen segi dezan... Eta hor, kanpora begiratzeaz gain, barrura ere begiratu beharko du bakoitzak, zer egin duen eta zer egiteko prest dagoen.