Munduan asko hedatu da kanpoko argiztapena, batez ere XX. mendearen azken herenetik aurrera. Horrek etengabe handitzen ari den ingurumen-arazo berri bat sortu du: argi-poluzioa. Gaueko iluntasun naturalaren nahasmendua da argi-poluzioa, argi artifizialaren igorpenak eragindakoa. Argi-poluzioaren adierazpenetako bat gaueko zeruaren argitasuna da, astroen ikuspena ia erabat murrizten duena. Astronomoak izan ziren, hain zuzen ere, poluzio-mota hori hautematen lehenak; 30 urte baino gehiago daramate arazo hori salatzen. Baina argi-poluzioa hori guztia baino askoz gehiago da; hainbat adierazpide ditu, eta perturbazio horrekin lotutako askotariko arazoak daude.

Argi-poluzioa: arazo polifazetikoa

2010/06/01 | Alduncin, Juan Antonio | Aranzadi Zientzia Elkartea. Cel Fosc, Argi Poluzioaren Aurkako Elkartea

Donostia, goizaldeko lauetan. Argi-xahutze eta argi-poluzio nabarmena. Arg. : Juan Antonio Alduncin.

Argi-poluzioaren aldaera bat argi-intrusioa da; hau da, argiztatu nahi direnez besteko eremuetan argi artifiziala sartzea. Gaizki orientatutako eta pantailatzerik gabeko argiztapen-instalazioek edo potentzia handiegia dutenek argia etxebizitzen barruetara, kostaldera edo hirigunetik kilometro askotara dauden natura-guneetara bideratzen dutenean gertatzen da fenomeno hori. Ondorioak kaltegarriak eta askotarikoak dira: oinezkoak eta gidariak itsutzea, haien ikusmena blokeatzea, eta, ondorioz, segurtasuna murriztea; gaueko ingurumen-kondizioak aldatzea izadian, eta animalia nahiz landareen bizi-funtzioei eta ekosistemen orekari eragitea; giza organismoaren nahasmendua, gaueko gehiegizko argiztapenaren ondorioz melatoninaren jariaketa inhibitzen baita (erritmo zirkadianoa, loa, hazkuntza, eta zenbait minbizi-motaren prebentzioa erregulatzen ditu melatoninak). Bada, arazo horiek guztiak eta izarren desagertzea gaueko argiztapenaren kontrolik ezak sortzen ditu.

Argi-poluzioa gehiegizko argiztapenak sortzen duenez, gehiegizko elektrizitate-kontsumoarekin eta horrek dakartzan ingurumen- eta ekonomia-eraginekin lotuta dago. Behar baino energia gehiago kontsumitzen denean, argiaren fakturan gehiago ordaindu behar da. Era berean, zentral termikoek sortutako poluzioa handitu egiten da, inolako beharrik gabe. Gure inguru geografikoan 390 g CO 2 eta 0,42 mg hondakin erradioaktibo sortzen dira kontsumitutako kilowatt-orduko.

Madrilgo Unibertsitate Konplutentseak egindako ikerketa batzuen arabera, azken lau hamarkada hauetan gure herrialdean etengabe ari da hazten argiztapen publikoan egiten den energia-kontsumoa pertsonako eta urteko; are gehiago, Europako batez besteko balioetatik --hala nola Frantzia edo Alemaniakoetatik-- baino askoz gorago gaude. Euskal Autonomia Erkidego osoan, urteko 280 milioi kilowatt-ordu kontsumitzen dira argiztapen publikoan. Horrek esan nahi du, gaueko kanpo-argiztapenari dagokionez, hemen zerbait oker dagoela; eta larritzeko moduko arrazoia da hori, batez ere, bizi dugun krisialdi eta defizit-garaiotan.

Azterketa pilotuak EAEko herrietan

Aranzadi Elkarteak, EVErekin elkarlanean eta Gipuzkoako Foru Aldundiak sustatutako plan batetik abiatuta, lau herri hauen argiztapen publikoari buruzko azterketa egin du: Legazpi, Tolosa, Ondarroa, Ibarra. Egungo argiztapenaren eraginkortasuna aztertzea da helburua, bai eta poluzioa sortu eta energia xahutzen duten puntuak aurkitzea ere. Horrela, herri osoaren kalitatezko argiztapena bermatuko duten hobekuntzak proposatu ahal izango dira, kanpoko ingurunera argia igortzea saihestuko da, eta Nazioarteko Argiztapen Batzordeak gomendatutako potentziak erabiliko dira. Egungo egoera eta proposatutako aldaketak eginda izango genukeena alderatuz gero, emaitza interesgarriak lortzen dira: energiaren kontsumoa, poluitzaileen emisioa eta elektrizitatearen fakturazioa % 40 murriztuko lirateke.

Lau herriek tamaina ezberdina dute eta argiztapen-mota ezberdinak erabiltzen dituzte; hala eta guztiz ere, emaitzak oso antzekoak dira. Horrek esan nahi du arazoa orokorra dela, eta, ondorioz, irtenbideak gure herrialdeko gainerako herri eta hirietan aplika daitezkeela. Horrela, Garesko (Nafarroa) hirigunean argiztapen publikoa berritzeko benetako esperientzia bat egin da, azterketa hauetan erabili diren irizpideei jarraiki. Kaleetako argiztapena arrazionalizatu daitekeela egiaztatu da, eta, horrekin batera, energiaren eraginkortasuna hobetu eta gastua asko murrizten dela.

Urtean argiztapen publikoan egiten den energia-gastuari emaitza horiek aplikatuta, Euskal Autonomia Erkidegoko energia-kontsumoa 112 milioi kilowatt-ordu murriztu daitekeela kalkulatzen da. Ondorioz, 45.000 tona CO 2 gutxiago emitituko litzateke, eta elektrizitatearen fakturan 13 milioi euroko aurrezpena ekarriko luke. Argiztapen publikoaz gain, sektore pribatuaren (enpresak, merkataritza-zentroak, industriaguneak, ostalaritza-establezimenduak, dendak, publizitate-kartelak, eta abar) kanpo-argiztapena kontuan hartuz gero, elektrizitatean eta poluzioan askoz gehiago aurreztuko genuke.

Auzia, Eusko Jaurlaritzan

Kanpoko argiztapenaren nahasmendu- eta neurrigabekeria-egoera hau aintzat hartu eta zuzendu egin beharko litzateke. Argiztapena ingurumenarekiko errespetura eta gutxieneko poluziora bideratu, eta, era berean, eraginkortasun energetikoa eta aurrezpena bultzatzen dituen lege bat behar da. Eusko Jaurlaritza lege bat egiten hasi zen 2007an, baina legealdia amaitu zenean bukatu gabe gelditu zen. 2001az geroztik, kanpoko argiztapena kontrolatzeko legeak ezarri dira beste erkidego batzuetan: Katalunia, Nafarroa, Kantabria, Balearrak, Andaluzia.

Orain, berriro heldu nahi zaio gai horri Euskadin. 2010eko otsailaren 19an, Ingurumen Batzordeak hala eskatuta, Aranzadi elkarteko kideak Eusko Jaurlaritzan agertu ziren (Cel Fosc, Argi Poluzioaren aurkako Elkartearen, eta Euskal Autonomia Erkidegoko bost elkarte astronomikoren izenean). Gaur egungo argiztapen desegokiak dakartzan ingurumen-, ekonomia- eta osasun-arazoak azaldu zituzten. Argi-poluzioaren arazoa konpontzeko eta argiztapenean eraginkortasun energetiko optimoa lortzeko oinarrizko alderdiak nabarmendu zituzten. Orain arte beste erkidego batzuetan onartu diren lege edo arauek ez dituztela oinarrizko alderdi horiek kontuan hartzen azpimarratu zuten; atmosferara argirik ez igortzeari eta argiztapenerako potentzia doitzeari dagozkien alderdiak, zehazki. Halaber, Eusko Jaurlaritzari eskatu zioten kanpo-argiztapenari buruzko lege bat aurrera ateraz gero akats berbera ez egiteko, lege horrek, bestela, ez duelako arazoa konponduko.


Ez dugu BilboEstibako hitzarmena sinatu, behin-behineko 100 langileen gatazka ez konpontzeagatik, soldatak murrizteagatik eta lanaldia handitzeagatik | LAB SINDIKATUA

HASIERA

EKINTZA SINDIKALA

EKINTZA SOZIALA

KOMUNITATEA

EKINTZA POLITIKOA

ARLOAK

EUSKARA

LAN OSASUNA

FEMINISMOA

NAZIOARTEA

IPAR EUSKAL HERRIA

LAB Sindikatua

Bilatu

2023-06-04

IPAR HEGOA FUNDAZIOA

BIZILAN.EUS

AFILIATU

Euskara

Castellano

Sign in

Ongi etorri, sartu zure kontuan

Zure erabiltzaile izena

Zure pasahitza

Forgot your password? Get help

Password recovery

Pasahitza berreskuratu

Zure emaila

Paasahitza email bidez bidali zaizu.

LAB SINDIKATUA

HASIERA

EKINTZA SINDIKALA

EKINTZA SOZIALA

KOMUNITATEA

EKINTZA POLITIKOA

ARLOAK

EUSKARA

LAN OSASUNA

FEMINISMOA

NAZIOARTEA

IPAR EUSKAL HERRIA

LAB Sindikatua

Ekintza Sindikala Ez dugu BilboEstibako hitzarmena sinatu, behin-behineko 100 langileen gatazka ez konpontzeagatik, soldatak...

Ekintza Sindikala

Zerbitzu Pribatuak

Portuak

Uncategorized

Federazioak

Ez dugu BilboEstibako hitzarmena sinatu, behin-behineko 100 langileen gatazka ez konpontzeagatik, soldatak murrizteagatik eta lanaldia handitzeagatik

2022-06-13

219

WhatsApp

Facebook

Twitter

Email

Print

Telegram

Gaur goizean, Lan Harremanek Kontseiluaren egoitzan, Santurtziko porturako hitzarmen kolektiboa sinatu dute Koordinadora eta UGT sindikatuek BilboEstibako patronalarekin. LABek ez du hitzarmena sinatu, behin-behineko 100 langileen gatazka ez konpontzeagatik, soldatak murrizteagatik eta lanaldia handitzeagatik.

Akordioaren arabera, datozen hiru urteetan 2.550.000 €-ko soldata kenduko zaie langileei, eta % 4ko igoera izango dute 2025, 2026 eta 2027tik aurrera, KPIarekin inolako loturarik izan gabe, Portuko Enplegu Zentroa (PEZ) desegiteko etengabeko mehatxua, langile falta, behin-behinekotasunaren gehiegizko erabilera, BilboEstibako enpresetako lan-baldintzak, instalazioen eta makinen egoera, gehiegizko lanaldiak, langileen atsedenaldiak behin eta berriz ez betetzea, lanaldiaren bikoizketak eta abar dira Koordinadorak eta UGTk hitzarmen hau sinatuta konpondu ez dituzten gauzetako batzuk.

LABek, negoziazio osoan zehar, behin-behineko 100 langileen gatazkari irtenbide bat bilatzeko eskatu du, eta zoritxarrez esan behar dugu eguzkiari aupada egi diotela, langileak berrezartzeko konpromisoa islatuz, zamaketari finkoek erretiroa hartu ahala, urteko txanda-kopuru oso altuaren baldintzapean. LABen ustez, ez da behin-behineko langileen gatazka konpondu, eta hori da, hain zuzen ere, hitzarmen honen sinadurarekin bat ez egiteko arrazoi nagusia.

Kaleratzeak Bilboko portuko zamaketan

Zamalanetako enpresak ez daude erretiroagatiko birjarpen-tasei dagokienez sinatutakoa aplikatu zain, eta porturako zerbitzua ematen lan-egun bakoitzeko kontratuekin, erabateko prestasunarekin eta lan-txanda desberdinetan 15 urte baino gehiago daramatzaten langile horiek kaleratzen ari dira.

Orain, lan-egoera eta egoera pertsonal bidegabe eta dramatikoari irtenbidea bilatu beharrean, zamalanetako 4 enpresek erabaki dute langile bakoitzari dagokion kalte-ordaina ordaintzea eta kaleratzen hastea, epai desberdinak eman ahala.

LABek dei egiten die portuko 4 zamaketariei (CSP, SLP, BERGE eta TORO Y BETOLAZA), BILBOESTIBA CPE eta Ricardo Barkala presidente duen Portu Agintaritzari, egoera larri honekiko zentzuz jokatzeko eta langile horientzat premiazko irtenbide bat aurkitzeko.

Hartzekodunen konkurtsoa «tongo» bat izan da

Hartzekodunen konkurtso-egoera honetara nola iritsi garen jakiteko, kontuan izan behar dugu 2017ra arte BilboEstibak, bere estatutu sozialen arabera, 0 €-ko emaitza garbia eman behar zuela ekitaldi bakoitzaren amaieran. Hau da, emaitzak nulua izan behar zuen. BilboEstibaren eta bere akziodunen artean egiten ziren bi noranzkoko fakturazioen bidez egiten zen hori, eta akziodun horiek, aldi berean, bere bezeroak ziren. Horrela, akziodunek (Bergé, CSP, SLP eta Toro y Betolaza) langileen kostuaren antzeko prezioa ordaintzen zuten zerbitzuengatik, eta ekitaldiaren amaieran egiten ziren doikuntzen ondoren, emaitza 0 eurokoa zen beti.

Hori 2017an aldatu zen, legedia eta estatutuen aldaketarekin batera, une horretatik aurrera, enpresak irabaziak edo galerak eman zitzakeen. Aldaketa horren emaitza hurrengo urtean ikusi zen: 2018an enpresak 4.191 €-ko mozkin garbiak eman zituen. Hortik aurrera galerak hasi ziren: 2019an galerak 484.291 €-koak izan ziren eta 2020an 2.747.720 €-koak.

Jakina, liberalizazio horrek ez zuen eragin positiborik izan Bilboestiban; hain zuzen ere, 2019ko galerek 350.295€-ko Ondare Garbia negatiboarekin utzi zuten enpresa, hau da, 2019an BilboEstiba desegiteko kausan zegoela, Kapital Sozietateen Legearen arabera. Izan ere, 2017ra arte ez genuen galerarik, baina ezta Ondare Garbia gizenduko zuten erreserbak sortuko zituzten etekinik ere, eta, beraz, galeren lehen urtean horren egoera larrian geunden.

Galera horien zergatia hausnartu behar dugu. Arrazoia erraza da azaltzen; izan ere, gure jardueraren alderdi ekonomikoa oso erraza da, ematen ditugun zerbitzuengatik kobratzean laburbiltzen baitira mugimenduak, eta gure gastu ia bakarra Langileen Gastua da. Hain negozio “sinplean”, azalpen posible bakarra da akziodunek gure zerbitzuengatik ordaintzen zuten prezioa izugarri murriztu zela. Hau da, Bergék, CSPk, SLPk eta Toro y Betolazak gure zerbitzua kostu-prezioaren azpitik ordaintzen zuten.

Horrek guztiak, noski, eragina izan zuen akziodunengan. Emaitzak asko hobetu ziren, eta, batez ere, aldaketa deigarri bat dago: 2017tik aurrera hasi ziren modu basatian dibidenduak banatzen, ordura arte egiten ez zutena. Zehazki, 2017 eta 2020 artean, bakoitzak honako banaketa hauek egin zituen: Bergé 3.383.567 €; CSP 33.610.000 €; SLP 3.503.061 €; Toro y Betolaza 2.012.189 €.

Lau urtean, guztien artean 42.508.817 € banatu zituzten dibidenduetan, eta Koordinadoraren eta UGTren akordioarekin, langileok gure soldataren 2.550.000 € emango dizkiegu enpresa horiei.

Zamaketa ez da saltzen, defendatu egiten da!

Hitzarmen hau sinatuta Koordinadorak, UGTk eta BilboEstibak portuaren arima deabruari saltzeko arrisku larria eragin dute, eta gure soldata jaisteko xantaia onartu dute, enpresen osasun ekonomikoa zaintzeko. Izan ere, egiaztatuta baino gehiago geratzen da, ingeniaritza fiskalarekin, eta negozioa egituratuta duten moduan, egoera hori bera errepikatu egin daitekeela 3 edo 4 urte barru.

Ricardo Barkalak eta Portu Agintaritzak alfonbra gorria jarri dute portuko langileen eskubideak suntsitzeko, gehienak multinazionalak diren enpresei mesede egiteko. Hitzarmen hau sinatzeak bide ematen du eskulan merkeagoa eta lan-eskubide gutxiagorekin izatea, baita Bilboko portuan lana merkatzea ere, enpleguaren prekarizazioaren bidez.

ETIKETAK

Nabarmendua (1)

portuak

Zerbitzu Pribatuak

WhatsApp

Facebook

Twitter

Email

Print

Telegram

Aritz Sorzabal

ERLAZIONATUTAKO ARTIKULUAKIDAZLEAREN GEHIAGO

Bilbao Kirolak-eko kirol instalazioez arduratzen diren lorezainen kolektiboak, ENVISER enpresako langilez osatuak, greba mugagabea hasiko du datorren astelehenean

Osakidetzako garbiketa zerbitzuko langileek hilaren 30era arte luzatuko dute greba

Azken garraiolariaren heriotza salatu dugu Jaurlaritzaren aurrean

Euskal Autonomia Erkidegoko hezkuntzako langileentzat lan-baldintzak hobetzea #LortuDugu

EAEko matrikulazio prozesuaren harira LABen gogoeta

Guri buruz

JARRI HARREMANETAN | CONTACTO

LEGE OHARRA - AVISO LEGAL

COOKIEAK | COOKIES

Jarrai gaitzazu

Istorio gehiago

Bilbao Kirolak-eko kirol instalazioez arduratzen diren lorezainen kolektiboak, ENVISER enpresako langilez...


Kanta, dantzatu, josta eta ospa! diote Riau-Riauaren euskarazko hitzek. Doinu ezagun horretan ezezik, dantzak Iruñeko karriketan ere leku berezia hartuko du ostiralean hasiko diren sanferminetan. Aurtengo festak iragartzeko kartelean ere, dantza protagonista. Afitxaren izenburua Iruñea, argie...

Gehiago irakurri →

Lepo beteta datozkigu 2018ko Sanferminak

Duguna - Iruñeko dantzariak 2018/07/05

24 ordu baino gutxiago falta da Iruñean besta leher dadin. Eta besten osagarri ezinbestekoa da dantza. Dantza goizez, dantza gauez, dantza karrikan, dantza estalpean, plazako dantza eta dantza errituala. Denetarik bada Sanferminetan. Guk ere badugu zer egina heldu den egunetan. Hona Iruñeko dantz...

Gehiago irakurri →

Jexux Larrea: "Udalekuri esker euskal izateko beste modu hori ikusten duzu"

Dantzan 2018/07/05

Maletan dantzako oinetakoak hartu eta hegazkina hartzear izango da Jexux Larrea (Donostia, 1958), Argia dantza taldeko dantza-maisua eta dantzaria. Reno-ra (Nevada) doa; datozen bi asteak NABO k antolatzen duen Udaleku izeneko udalekuetan igaroko ditu. Zer dela eta Renora? NABOk, Ipar Amer...

Gehiago irakurri →

"Egurre" ikuskizuna, Bermeoko Alkartasuna Dantza Taldearen eskutik

Alkartasuna Dantza Taldea 2018/07/04

Zura, egurra, ohola… gure historian bezain garrantzitsuak dira euskal folklorean. Oraindik gure artean daude eguneroko lanerako egurra eskuetan zutenak, egurra bera lantzen aritzen zirenak, egurrari esker berotzen zirenak. Gure gurasoen, aitona-amonen eta arbasoe...

Gehiago irakurri →

Dantzak homosexual bihur zaitzakeela uste duen jende hori

Kattalin Agerre 2018/07/04

Billy Elliot musikala eten dute Hungarian mutikoak gay "bihurtzeagatik". Hungariako "Magyar Idök" egunkari kontserbadoreak egindako kanpaina homofoboaren ondorioz, Hungariako opera nazionalak Billy Elliot musikala geldiarazi du. Egunkariak artikulu batean adierazi du, musikalak homosexualitatea ...

Gehiago irakurri →

Kepa Artetxe: "Herria bizirik mantentzeko erreminta ona da euskal dantza"

Puntapioa 2018/07/03

Konpromisoa eduki behar dela dio Kepa Artetxek (1939, Galdakao), taldearekikoa eta ikasten dugunarekikoa. Ikasi dugun moduan dantzatu eta erakusteko beharra ikusten du, "gure iraganari errespetua zor deutsagu, zer garan eta nora goazen jakin daigun". Hori horrela ez badugu egiten etorkizuna galduko...

Gehiago irakurri →

Bilbotik eta Durangotik Baztandarren Biltzarrera autobusa

Aiko Taldea 2018/07/02

Baztandarren Biltzarrera autobusa. Uztailak 22, igandea. Goizeko 9:00etan Moyua Plazatik atera, 9:15ean Durangoko peajean geldiune bat bertokoak batzeko, eta arratsaldeko 19:00etan Elizondotik bueltatzeko. Interesik baduzu, uztailaren 7a baino lehenago, mezu bat igorri aiko@aikotaldea.eus ...

Gehiago irakurri →

Bideoak

Lunnis: Lantzeko inauteriak

Dantzan 2018/07/05

Haurrei zuzendutako RTVEko Los Lunnis programako kideak Lantzeko inauterietara bidaiatu dute. Azken urteetan, telebista programa horretan hainbat herritako istorio, ipuin edota ohiturak jasotzen dituzte. Oraingoan Nafarroa bisitatu dute, Lantz, hain zuzen ere. Lantzeko inauterietako pertsonaien ing...

Ikusi bideoa →

Hermua: Bartearen aurreskua 2016

Dantzan 2018/07/04

Arabako Barrundia eskualdeko Larreako biztanleak Hermuan aurreskua dantzatzen. Urtero, uztailaren 4an, alboko Hermua herrira abiatzen dira Larreako biztanleak oinez. San Martin baselizan meza entzun ostean, soka-dantza edo aurreskua dantzatzen dute atarian. Bartearen (bigarren mailako irinez egin...

Ikusi bideoa →

Tailerra Dantzagunean: Marko Fonseca

Gipuzkoako Dantzagunea 2018/07/03

Mugimendu garaikidea eta partnerina lantzeko tailerra eman du hiru egunez Los Innato konpainiako Marko Fonsecak, Ertza konpainiak eta Gipuzkoako Dantzaguneak elkarlanean antolatuta. Raul Martinezekin batera zuzendutako tailerra hiru zatitan bereizi duela azaldu digu Fonsecak: dantzariaren fisikali...

Ikusi bideoa →

Berriz: San Pedro 1989 dantzari-dantza

Dantzan 2018/07/02

Berrizen orain dela 29 urte dantzatu zuten dantzari-dantza dugu irudietan. Gaur Santa Isabel eguna, dantzari-dantza dantzatuko dute goizean eta arratsaldean Berrizen. San Pedro eta Santa Isabel egunean dantzari-dantza eta erregelak dantzatzen dituzte Berrizko dantzariek. Egun bakoitzean b...

Ikusi bideoa →

Lesaka: Ezpata-dantzari eguna 1985: Zubigainekoa

Dantzan 2015/09/11

Lesakako zubigainekoa dantzatzen ageri dira irudiotan herriko dantzari beteranoak. 1985eko irailaren 1ean ezpata-dantzari eguna ospatu zuten Lesakan eta bertakoak dira hain zuzen ere gaur dakartzagun irudi eder hauek. Hainbat belaunalditan ezpata-dantzari aritutakoak bost taldetan antolatuta aritu ...

Ikusi bideoa →

Argitalpenak

Zumarragako ezpata-dantza magia dantza

Antxiñe Mendizabal Ipuina

Gehiago irakurri →

Hemeroteka

Eke: 2018/07/03 "SOKA, euskal dantzaren urratsetan" erakusketa Angelun

Eitb: 2018/07/02 Bilboko kaleak umorez eta sormenez beteko ditu Kalealdiak

Eitb: 2018/07/02 Kantuetan Dantzan ikuskizunak dantza eta musika uztartuko ditu Euskaldunan

Naiz: 2018/07/02 Kantuetan dantzan, ikuskizun berezi eta bakarra Euskalduna jauregian urriaren 6an

Naiz: 2018/07/03 Antzerkia, dantza, clowna eta zirkua, Zarauzko Kalerki kaleko arteen jaialdian

Naiz: 2018/07/03 «Kantuetan dantzan», musika eta dantza uztartuta

Naiz: 2018/07/05 Gonbidatu bereziekin ospatuko du Errenteriak 20. Erromeria Eguna

Eitb: 2018/07/06 'DantzanGo!' lehiaketa prestatzen ari da ETB, irailean estreinatzeko

Eke: 2018/07/03 "Dantza Izpiak" erakusketa Hendaian

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza: 2018/07/04 Zerutxuren Karmen jaietako ikuskizuna musika eta antzerkiz lagunduta dator

Berria: 2018/07/04 Pilotari omenaldia egin dio Berzaitzek

Euskalkultura: 2018/06/27 Concordiako 'Gazte Lurra' dantzariek ezohiko argazki ikusgarri produkzio bateko protagonista (ikus albuma)


Mutrikuko herria oso aspaldikoa da. Hain aspaldiko ere, ez dakigu noiz sortu zen. Dokumentuek esaten dutenez, 1209an berreraiki egin zuten, Alfontso VIII.a Gaztelakoak hala aginduta, eta Villanueva de Motrico izena eman zioten. Harresiz inguratua egon zen sortu zenetik, eta XVII. mendean, behintzat, bost ate zituen, eta zenbait defentsa dorre (eraikin horien elementu gotiko batzuek gaur arte iraun dute).

Mutrikuk behin baino gehiagotan hartu zuen su, eta behin baino gehiagotan suntsitu zuten, eta, ondorioz, hiri egitura eta antolamendua asko aldatu dira. 1543ko suteak ia dena kiskali zuen, eta ezer gutxi atera zen onik: Debako atearen ondoan zegoen errebala, bi dorre eta eliza besterik ez. Hamar urte geroago, 1553an, berriz ere suak hartu zuen Mutriku, eta kiskali egin zituen eraikin gehienak eta udal artxiboa.

Arrantzari lotua egon izan da Mutriku, sortu zenetik bertatik, gainera; portuak garrantzi handia zuen, eta baldintzak ere oso onak, nahiz eta, behin baino gehiagotan, Debako hiribilduarekin auzitan ibili zen, arrain salmentaren inguruko kontuengatik, besteak beste.

Urte luzeetan arrantzak izan duen garrantzia argi eta garbi islatzen da Mutrikun; izan ere, hirigunea moilaren arabera antolatua dago: kaleek harantz jotzen dute, eta portuan bukatzen dira. Portua babestu nahian, gotortu egin zuten garai batean, baina egun ez dago horren arrastorik. Portu inguruan, Mutrikuko eraikin berezienetako batzuk ikus daitezke.

Hiri antolamendua kostaldeko beste herri batzuek dutenaren antzeko da, Oriok eta Zumaiak dutenaren antzekoa, adibidez. Hiribildua eraikitzeko hautatu zuten eremuak erabat baldintzatzen du hiri egitura. Aldapa handiak ditu Mutrikuk, goitik behera itsasorantz, eta, horrexegatik, ugari dira eskailerak eta arranpak.

Mutrikuko hiriguneak ohiko antolamendua du: ardatz nagusi bat dauka, Erdiko Kalea, eta alderdik alde zeharkatzen du hiribildua, hasi Beheko Plazatik eta Txurruka plazaraino. Gainerako kaleak, berriz, Erdiko Kalearen ekialdean eta mendebaldean daude. Mendi mazeletan eraikitzen zituzten hiribildu gehienek egitura hori edukitzen zuten.

Gune historikoan, XVI., XVII. eta XVIII. mendeko etxe eta jauregiak ditu Mutrikuk, guztiak ere aski interesgarriak historia eta arkitektura ikuspegitik. Jasokunde Ama Birjinaren eliz parrokia ere nabarmentzeko modukoa da; Silvestre Perezen arkitektoaren lana da, neoklasikoa, eta Txurruka plazan dago. Pizkunde garaiko eraikin ederrak ere badira, eta barrokoak eta neoklasikoak ere bai, besteren artean. Portuan ere ageri da estilo ugaritasun hori, XVI. mendetik egun arte hainbat lan egin baitituzte portua berritu eta handitzeko.


Ezagutu hemen planeta zaintzen jarraitzeko jasangarritasunaren eta ingurumenaren arloan hartu ditugun neurriak.

LOGISTIKA JASANGARRIA

ENERGIA-ERAGINKORTASUNA

HONDAKINEN KUDEAKETA ARDURATSUA

EKOIZPEN JASANGARRIA ETA ANIMALIEN ONGIZATEA

PLASTIKOAK

Zerrenda informazioa

Mercadonak, ekonomia zirkularraren alde eginez, laranja zukuturako botila berri bat erabiliko du, birziklagarria eta % 100ean plastiko birziklatuz egina

2021ko martxoaren 05a

Plastikoak

Aldaketa horri esker, konpainiak 700 tona plastiko birjina gutxiago erabiliko ditu urtean, eta, ondorioz, ekonomia zirkularra sustatuko du, eta ingurumen-inpaktua murriztuko.

2025erako, Mercadonak % 25 murriztua izango du plastikoa bere linealetan; ontzi birziklagarriak baino ez ditu erabiliko, eta plastikozko hondakin guztiak birziklatuko ditu.

Katea buru-belarri ari da bere 6.25 Estrategiarekin, zeinaren helburua baita plastiko gutxiago erabiltzea eta hondakin gutxiago kudeatu behar izatea. 2021ean, 6.25 Denda eredura aldatuko ditu bere saltoki guztiak.

Mercadonak sendotu egin du bere logistika jasangarriaren eredua, Logifruitekin 25 urte lankidetzan jardun eta gero

2021ko otsailaren 19a

Logistika Jasangarria

Plastikoak

Ontziak berrerabiliz, erabilera bakarreko materialen 180.000 tona sortzea ekiditen da urtero, eta kamioien 96.710 joan-etorri saihesten dira.

Kutxa berrerabilgarriak 120 aldiz baino gehiagoz erabil daitezke, konpondu egin daitezke eta % 100ean birziklagarriak dira. Horregatik, onuragarriak dira hornidura-sareko agente guztientzat: ekoizlea, banatzailea eta saltokia.

Ekonomia Zirkularreko politiken esparruan, baliabide natural gutxiagorekin gehiago ekoitzi nahi da.

Hacendado izokina: Mercadonaren arrain jasangarri bat

2021ko otsailaren 08a

Ekoizpen Jasangarria eta Animalien Ongizatea

Mercadonak soltean eta erretilutan salgai duen izokin freskoa modu arduratsu eta jasangarrian kudeatutako arrain-haztegietatik dator.

Mercadonaren izokin freskoak betetzen dituen kontserbazio-printzipioek ASC eta Global Good Aquaculture Practice-en (Global Gap) estandarrak errespetatzen dituzte.

Mercadonaren arrain-hornitzaile guztiek Arrantza Produktuak Erosteko Politika betetzen dute.

Mercadonak bere konpromisoa bete du, eta erabilera bakarreko plastikozko poltsak kendu ditu denda guztietatik

2021ko urtarrilaren 26a

Hondakinen Kudeaketa Arduratsua

Plastikoak

2025ean, Mercadonak bere linealetan plastikoa % 25 murriztua izango du, eta ontzi birziklagarriak baino ez ditu erabiliko, eta plastikozko hondakin guztiak birziklatuko ditu.

Konpainiak 140 milioi euro baino gehiago inbertituko ditu 6.25 Estrategian. Estrategia horren 6 ekintzetako lehena beteko da gaurtik aurrera kate osoan, eta horrek urtean 3.200 tona plastiko gutxiago erabiltzea ekartzen du.

2021ean, supermerkatu-kateak bere zentro guztiak 6.25 Denda eredura aldatuko ditu, eta haietan ikusgai egongo da enpresa zer aldaketa egiten ari den plastikoa murrizteko.

Mercadonak bizkortu egin du plastikoa Murrizteko estrategia, eta 140 milioi euro baino gehiago inbertitu ditu

2020ko azaroaren 25a

Hondakinen Kudeaketa Arduratsua

Plastikoak

Supermerkatu-kateak zeharkako lantalde bat sortu du muntaketa-kateko prozesuetan plastikoa murrizteko zer aldaketa ezarri behar diren identifikatu eta zehazteko.

Mercadona aurrera doa jasangarritasun logistikoaren aldeko konpromisoan, eta Lean & Green ekimenarekin bat egin du

2020ko azaroaren 20a

Logistika Jasangarria

Energia-Eraginkortasuna

Konpainiak Emisioak Murrizteko Ekintza Plan bat egin du, EYk ikuskatuta, eta, plan horretan, konpromisoa hartu du 2020rako emisioen % 20ko murrizketa ziurtatzeko eta 2023rako beste % 10 murrizteko (% 30era iritsi arte).

Nazioarteko ekimen bat da, AECOCek bultzatua. Haren helburua da sektore guztietako enpresei Parisko Klimaren Goi Bileran (COP21) zehaztutako helburuak lortzen laguntzea, 2050. urterako emisioen neutraltasuna lortzeko.

Aurrekoa

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Hurrengoa

Esteka interesgarria

Ezagutu gaitzazu

Zatoz Mercadonara, gurekin lan egitera

Prentsa-aretoa

Jokabide-arauak. Hornitzaileak

Legala

Zerbitzuak

Bezeroentzako Faktura

Hornitzaileen e-faktura

Portal Trinidad

Gardentasunaren Ataria

800 500 220

Harremana

Facebook

Twitter

Youtube

Instagram

Linkedin

Ohiko galderak

© Mercadona S.A. A46103834. Eskubide guztiak erreserbatuak.

Pribatutasun politika

Cookie Politika

Zehaztapenak eta Baldintzak

Oharra Sare Sozial

Webgune honek cookieak baliatzen ditu, propioak eta hirugarrenenak, nabigazioa segurua izateko, webgunera egindako bisiten analisi estatistikoa egiteko eta webgunea nola erabiltzen den jakiteko. Informazio gehiago behar izanez gero, ikusi gure Cookieen Politika. Cookieak erabiltzea onartzeko, sakatu "Ados"; ez onartzeko, sakatu "Ukatu"; edo pertsonalizatzeko, sakatu "Konfiguratu".

Ukatu Konfiguratu Ados

Cookieen konfigurazioa

Cookie funtzionalak beti gaituta

Cookie hauen bidez, erabiltzaileak webgune, plataforma edo aplikazioetan nabiga dezake, eta haietako aukerak eta zerbitzuak baliatu; esaterako, datu-zirkulazioa eta -komunikazioa kontrola ditzake.


Ipuin fantastiko honetan Gregoriok tximino katarrino bat topatuko du ispiluaren bestaldean, berak bakarrik ikusi eta entzuten duena. Konturatzerako ispiluaren bestaldean aurkituko du bere burua, tximino bihurturik, katarrinoaren familia bilatzen mundu fantastiko ezberdinetatik bidaiatuz. Tximinoa berriz, Gregorioren itxura hartuta, bere biziarekin jarraituko du, bihurrikeria ugari eginez.

Azkenean Gregoriok ispilutik irtetzea lortuko du eta tximinoa berriro ere barrura sartzea, bere bizia berreskuratuz eta halako tximinoetatik nola ihes egin ikasita.

Istorioak Alizia ekartzen du gogora nahitaez. Ispiluaren bestaldera bidaiatze horrek eremu fantastikoak ezagutzeko, abenturarako, zer gertatuko ote den pentsatzeko aukera irekitzen digu. Ilustrazioek ipuinak kontatzen duena irudikatzen dute.

Orrialde bakar edo bikoitzetan guztira hamabost ilustrazio agertzen dira, azalekoa barne. Eider Eibarren estiloa oso ezaguna egiten da, pertsonai begi handiak, forma borobilak, kolore biziak...


Meritxell Barroso Kimikan lizentziatua da (UB), Enpresa eta Ingurumen Kalitate Masterra (URL) eta International Master in Business Administration (URL-Manhattan College New York).

ECONIAren ko-gerentzia eta zuzendaritza estrategikoaz gain, ingurumen eta ekonomia zirkularraren alorreko aditu gisa, bezero pribatuentzako proiektu batzuen arduradun eta project manager da.

Aldi berean, ingurumenarekin lotutako enpresa-elkarte batzuk zuzentzen ditu, modu taktiko eta operatiboan.

Ingurumen-administrazio publikoari zuzendutako aholkularitza eta akonpainamenduan dago espezializatuta, politikak eta ekintzak definitzeari dagokionez.


Badu kasik 30 urte Leize Mendi klubak mendizale suharrak biltzen dituela. Haren aktibitate nagusia, espeleologia, 1986an sortu zen, Aldudeko eta Baigorriko baleako leizeen esploratzen ari ziren Baigorriko suhiltzaileek sustaturik. Gaurko egunean, lekuko esplorazio horiek haren motibazio nagusia izanik ere, Pirinio Atlantikoetako departamendu osoan ari da, bereziki Arbailetan eta San Martingo Harriko karst eremuan, karst eremu hau mundu osoan famatua izanik.

Lurpeko munduaren ezagutzea eta esploratzea usaia handia duten espeleologo batzuen eta federazioko irakasle batzuen eskutik egiten da. Maila eta adin guziak badira klubean eta ateraldiak pertsona bakotxaren mailaren eta gogoen arabera antolatuak dira. Espeleologia ateraldi batzuk zenbait oren irauten ahal dute, bainan beste batzuetan egunak egoiten ahal gira lurpean. Leize Mendiko kideen artean, Prefeturak behar orduetan lurpean esku hartzeko errekisizionatzen ahal dituen espeleologo sokorritzaileak badira. Gure tutoretza Federazioak, Fédération Française de Spéléologie erakundeak, formakuntza antolatzen du eta federazioko diplomak emaiten ditu.

Leize Mendi ez da bakarrik espeleologia kluba. Meategien esploratzea, arkeologia, mendiko ibilaldiak, arroila-jaitsiera eta eskalada ere egiten dira.

Arroila-jaitsiera aktibitate biziki dinamikoa da klubean, ateraldi anitz egiten dira uda denboran. Kide bat baino gehiagok arroila-jaitsierako diploma federala badute.

Leize Mendik plazerez errezibituko zitu gure aktibitate desberdinen ezagutarazteko eta zure formatzeko, praktika sakonagoa ukan dezazun.


Gaitasun fisikoa garatzeko neurriak hartuko dira gazteak, eta oinarrizko trebetasunak eskuratzea, permitirles gorputz eta kirol jarduera bultzatzeko (kirola, zehazki:

Ikasle guztiek behar izatea kirol praktika programak, heziketa fisikoa eta jolas jarduerak, bai eta beharrezkoak diren instalazioak, eta horretarako behar diren ordutegiak egokiak dira.

Irakasleak trebatzeko eskoletan adituak izatea.

Horretarako, derrigorrezko eskolatze aldian, alegia, gazteen kirol praktikatzeko aukera ematen dutelako.

Lotura egokiak ezartzea bultzatzea eta erakundeen arteko eskolak irakaskuntza, kirol klubak eta kirol klubak herri ikastetxeak.

Iritzi bat sustatzen dituzten bertan guraso, irakasle, prestatzaile eta kirola egiten duten gazteek maiz, bultzatuko duten agintariak.

Gazteentzako inculquen direla bermatzea, kirol-etika eskolak oinarrizko printzipioak.

(Europako Gutuna (kirola, 5. artikulua)

1988An, hezkuntza eta zientzia ministerioak, kirol kontseilu gorenak, Ministerio hori Erakunde Autonomoa zuten, eta ez zuten une hartan eskualdatu autonomia-erkidegoei eskumenak, hezkuntza plana abiarazi; hedatu da izen osoa, gorputz-hezkuntzaren eta eskola-kirolaren unibertsitateaz kanpoko ikastetxe bakoitzeko Eskola izenaz ezagunagoa da Plana.

Proiektu garrantzitsu horri esker, lehen eta bigarren hezkuntzako ikastetxe publiko ugari zuzkitzeko beharrezko baliabideak emateko eta Gorputz Hezkuntza curriculumean, bestalde, kirol zaletasuna bultzatu zuten kirolaren bidez eskolaz kanpoko jarduera gisa.

Horrela, hezkuntza Arlo garatzen lagundu da. irudian, prestakuntza integrala da, eta, gainera, udal askotan zerbitzu multzo osoaren kirol azpiegitura garrantzitsua irudian.


XV. mendean, frantziskotarrek Bizkaiko komenturik garrantzitsuenetakoa eraiki zuten Bilbon. XIX. mendean, militarrek kuartel bat eraiki zuten haren gainean. Aztarnategi bat da egun, eta bisitatu daiteke.

2023, apirilak 14 Albisteak, Bizkaia, Gordailua, Kultura 101

Ibai Maruri Bilbao

Bilboko Mariaren Bihotza plazan aparkaleku bat eraikitzeko proiektua zegoen. Bazekiten han XV. mendeko komentu bat eta XIX. mendeko kuartel bat egon zirela. Badaezpada, indusketa lanak egin zituzten 2007an, obrak hasi aurretik. “Ez zekiten zer topatuko zuten”, gogoratu du Bilboko Berreginen Museoko teknikari Itziar Martijak. “Dokumentu batzuen arabera, komentua harriz harri desegin zen; kuartela eraikitzeko; beraz, ez zen askorik espero”. San Frantziskoren Hirugarren Ordenakoek —egungo Frantziskotar Ordena Sekularra— komentuan zuten aretoaren sarrera topatu zuten. Elizaren ataria zela pentsatu zuten orduan arkeologoek. Elizaren oina eta klaustroaren erdia ere agertu ziren. “Hain ondo kontserbatuta zegoenez, bigarren fasea abiatu zuten”. Orduan azaleratu ziren klaustroaren beste erdia eta elizatik ia falta zen gehiena. 2016tik bisitatu daiteke.

Indusketa lanetan, kuartelaren zati gutxi berreskuratu zituzten, haren azpian zegoen komentua azaleratu nahi baitzuten. Hala ere, oraindik ikus daiteke kuartelaren atzeko horma okerra: “Modulu zentralaren atzeko horma da”. Patioa ere topatu zuten, baina haren erdian zegoen putzua baino ezin daiteke ikusi. “Bitxia da: orain klaustroaren aztarnetan ikusten da putzua, eta badirudi komentuko putzua dela, baina ez, kuartelekoa da; horregatik ez dago klaustroaren erdian, bazter batean baizik”. Martijaren arabera, Euskal Museoan dauden XIX. mendeko hainbat grabatutan ikus daiteke komentua, eta batzuetan klaustro birekin ageri da. “Ez dugu lortu beste bat ote zuen baieztatzea. Hemen ez da agertu. Baina garai hartako grabatuetan paisaia asmatzea ohikoa da, eta posible da hori ere irudigileak asmatutakoa izatea”.

Frantziskotarrena izan zen komentua. San Mames aldean izan zuten beste komentu bat, baina Bilbo atarian berria eraikitzeko baimena eskatu zioten Sisto IV.a aita santuari, eta honek onartu egin zien. “Frantziskotarrena eskeko ordena da. Hiria itsasadarraren beste aldean zegoen, gaur egun Zazpikaleak diren inguruan. Beraz, hau leku aproposa zen eskerako, Bilborako sarrera nagusietakoa zen eta”. Juan Arbolantxakoak eman zien orubea.

Eliza handienetan bigarrena

Martijak kontatu duenez, garai hartako Bizkaiko komenturik garrantzitsuenetakoa izan zen. Batetik, hiriburuan zegoen. Bestetik, komentu inperiala izan zen: Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadore eta Espainiako errege Karlos V.ak babestu zuen, eta bere armarria erabiltzeko baimena eman zien; atarian ipini zuten, “handi-handi”. Azkenik, garai hartako Bizkaiko elizarik handienetan bigarrena zen; Bermeoko Santa Maria zen handiena. XVII. mendea izan zen komentuaren arorik oparoena. Orduan handitu behar izan zuten, esaterako, Hirugarren Ordenakoentzat aretoa egiteko. Martijak azaldu duenez, San Frantziskok hiru mailatan antolatu zuen bere ordena. Lehenengoan, fraideak daude; bigarrenean, mojak; eta hirugarrenean, jende arrunta, botoak hartu gabe baina konpromiso erlijiosoa hartu nahi dutenak. “Komentuetan barik, nor bere etxean bizi dira; bizitza normala dute. Ezkonduak ere badira. Hirugarren ordena hori XVII. mendean iritsi zen Bilbora, eta oso arrakastatsua izan zen”.

XIX. mende hasieran, gainbehera iritsi zen: oso fraide gutxi geratzen ziren. Guda karlistetan militarrak komentua erabiltzen hasi ziren. “Eraikina moldatu egiten zuten, haien beharretara egokitzeko. Baina ohartu ziren ez zela leku aproposa haien beharrentzat. Horregatik, komentua eraistea eta haren gainean kuartela eraikitzea erabaki zuten”, gogoratu du. Kuartela ere oso handia izan zen. Frantziskotarrek Iralan eraiki zuten komentu berria, egungoa.

Bi mila metro koadroko eremua kudeatzeko ardura Bilboko Berreginen Museoak du. Nork bere kasa bisitatu dezake, edo bisita gidatua adostu museokoekin: gutxienez hamar laguneko taldea osatu behar da, eta, gehienez, 20-22koa. Ikusgai dauden piezen bitartez, komentuaren eta Bilboren historia kontatzen du aztarnategiak. Panelak eta irudiak ere baliatzen dituzte azalpenetarako.


Jendearekin biltzeko Durangoko Azoka aproposa dela badakigu, eta Iñigo Roque Eguzkitzarekin hitzordua jartzeko aitzakia ederra izan zen. Itzultzailea ez ezik, edo batez ere, zuzentzailea da, eta UPV/EHUn dabil argitaratzekoak diren testuak zuzentzen. Iaz atera zen literaturaren plazara, Denonartean etxearekin argitaratu baitzuen Fernando Pessoaren Poemak pluralean, antologia labur bat. Hala ere, aurretik ere egina zuen ekarpen zenbait, Gararako kritikak idazten baitzituen, eta Xerezaderen Artxiboan behin baino gehiagotan jarri die ahotsa berak itzulitako testuei. Behin plazara irtenda, ordea, ez du berehalakoan utziko; berriki kaleratu du Antonio Lobo Antunesen Gauzen ordena naturala, Literatura Unibertsala bilduman. Udaberrian kaleratuko du Elkar etxearekin F.Scott Fitzgeralden ipuin-antologia bat kolaborazioan, baita Iolanda Zuñigaren testu bat ere Pasazaiterekin. Elkarrizketa honi esker jakin izan dugu, gainera, Munduko Poesia Kaieretan ere jarriko duela bere aletxoa. Liburu formatuaz aparte, bestelako saioak ere egin ditu literaturan; zuzenketari buruzko ikastaroak eman izan ditu, eta mahai-inguru batean baino gehiagotan egon izan da. Sarean ere oparoa da, nahiz eta, tamalez, duela hilabete batzuk itxi behar izan zuen idazkola.com bloga, denbora faltagatik. Berriako Hirudia zutabean aritu zen urtebetez eta, gaur egun, 31eskutik-en parte hartzen du hilean behin.

Eserleku bila, eta elkarrizketatzailearen ahots marrantatuak lasaitasun apur bat behar zuenez gero, taberna isil batera joan ginen, Palentinoa eta Plateruena bestaldean utzita eta azoka tarteko. Eskerrak eman behar dio orain elkarrizketatuari, hark egin baitzuen lan handiena.

Portuges literatura ez da ohikoena gurean; ez ditugu geuk ere izanen espainolek eta frantsesek portugaldarrekiko dituzten aurreiritzi berak, ezta?

Europaz pentsatzen dugunean guk ere irudikatzen dugu Aturriz bestaldera dagoen hori, eta mendebaldera begiratzen badugu, ordea, Amerika ikusten dugu, ez Portugal, hurbilago dugun arren. Euskaldun bati galdetuz gero non bizi nahi duen, batzuek esango dute ez dutela beren burua Euskal Herritik kanpo ikusten, eta beste batzuek, berriz, Stockholm edo Berlin aipatuko dizute, ez Lisboa. Oso klasistak gara euskaldunak. Familia kontuengatik sortu zitzaidan niri interesa, aitona-amonek hitz egiten zutelako portugesez. Dena Pessoarekin hasi zen. Saiatzen naiz hango literatura jarraitzen, eta Literatura Unibertsala bildumarako Lobo Antunes proposatu zutenean, lagina bidali nuen. Xerezaderen artxiborako Anak [Morales] irakurgai batzuk eskatu zizkidan, eta huraxe izan zen metxa. Lehenago neuretzat egiten nuena agerira ateratzea izan zen.

Portugesez idatzitako literaturari dagokionez, Gonçalo M. Tavares, Miguel Torga, Peixoto eta Mia Couto aipatuko nituzke, sarrera moduan. Mia Couto gaztelaniaz baino ez dugu, Bego Montoriok itzulia. Pena da halako talentuak (baita Maialen Marin ere, txineratik gaztelaniara aritu baita orain gutxira arte) euskaraz ez aprobetxatzea. Hala ere, gertatzen da ere euskararako itzulpen on asko apalategietan edo liburutegietako fondoetan galtzen direla, eta, berariaz haien bila joan ezean, nekez berreskuratuko ditu irakurleak.

Pessoa itzultzeko zer irizpideri jarraitu zenion antologiako poemak aukeratzeko?

Pessoarena drama em gente deiturikoa da, hots, jendezko drama edo antzerkia. Pessoa bakarrik uler daiteke haren heteronimo guztiak aintzat hartzen baditugu; azken zenbaketaren arabera, 250 inguru dira. Horiei gehitu behar zaizkie bere izenaz sinatuak, poesia ortonimoak. Iruditzen zitzaidan heteronimo nagusiak sartzekoak zirela: Ricardo Reis, Alberto Caeiro, Álvaro de Campos, hiruko hori. Lehen liburua zenez, begiratu nuen ingelesez, frantsesez eta gaztelaniaz egindako antologietan zer sartu zuten, liburua estandarizatzeko-edo. Ohartu nintzen nik aukeratutakoak besteetan ere agertzen zirela. Argitalpen xumea egitea zen helburua, lagin txiki bat aurkeztea. Antologiaren aitzakian piloa irakurri dut.

Opiário, esaterako, sartuko nukeen antologian, baina oso luzea da, eta, beraz, azkenean kanpo utzi nuen. Ingelesez idatzitakoak ere ez nituen sartu; ingelesek eurek txarrak direla diote, eta ingelesaren ezagutza hain handia ez dutenek, berriz, kontrakoa diote. Pessoaren sexualitateaz ere asko hitz egin da; emakumearen idealizazioa egiten zuen, eta poema homosexualak, ordea, oso haragizkoak ziren. Pessoak berak zioen gizon baten gorputza eta emakume baten sentiberatasuna zituela. Taibok sakon aztertu du Pessoa, eta badu haren sexualitateari buruzko saiakeratxo jakingarri bat.

Lobo Antunesen Gauzen ordena naturala oso nobela berezia da, nahiko lirikoa eta ia argumenturik gabea. Liburuaren aurkezpenean zu entzunda, ez du gogo handirik ematen liburua irakurtzeko, oso zaila eta nahasgarriaren fama ematen baitiozu. Hitzaurrean ere hainbat gako eman dituzu nobela ulertzeko, eta puntuazioan erraztera jo omen duzu. Zer dela eta?

Urte eta erdiko lan luze eta trinkoa izan zen. Batzuetan nahiko bakarrik sentitu nintzen. Karlos del Olmok, liburuari egindako iruzkinean, esaten zuen opari bat zela liburu hori euskaraz irakurri ahal izatea. Irakurleekin mintzatu naizenean, gustura geratu naiz, gustatu baitzaie eta erraz irakurri dutela esan baitidate. Beharbada, hainbeste denbora itzultzen eman ondoren, zaila da bukatzean irakurlearen begirada zuzenean hartzea. Desorduetako itzultzailea naiz, eta horrek esan nahi du jende asko sofan errenditzen denean ni itzultzera jartzen naizela.

UEUrekin antolatutako puntuazioari buruzko ikastaro bat eman nuen aspaldi, eta Lobo Antunesen testu bat aukeratu nuen kasuan kasuko autorearen puntuazioa errespetatu behar zela adierazteko; hain zuzen, nik orain egin ez dudana. Puntuazioa ezin da testutik kanpo ulertu. Jon Alonsok euskaratutako José Saramagoren Lisboako setioaren historia hartu nuen eredutzat, baina ohartu nintzen ezin niola eredu horri jarraitu. Lobo Antunesen testuak maiz ez du hurrenkerarik ideien artean. Autoreak ez bezala, nik komatxoak eta puntu eta koma erabili ditut, ezinezkoa baitzen hari solteak puntuazio-marka horiek gabe ulertzea. Erabakiak hartu behar dira osotasuna kontuan izanda, ez paragrafoei bakarka erreparatuta.

Karlosek egindako iruzkinean hitzen hautaketa ere aipatzen du. Nik beti diot hiztegi elebidunek baino kalte gehiago gutxik egin diola euskarari. Hitz bakoitzak bere kutsua du. “Nostalgia” barik “oroimina” erabiliz gero, badakizu Sarrionandiari irakurri diozula. Hitzak ezin dira tonto-tonto aukeratu; ez literaturan, ez bestela. Esaterako, “aditu” aditzak entzun, usaindu eta ulertu adierak ditu, segun eta nork eta zer testuinguruan erabiltzen den. Horiek guztiak itzultzean kontuan hartzen saiatu naiz. Orotariko Euskal Hiztegia oso baliagarria iruditzen zait, corpus modura erabiltzen ahal delako testu zaharrak begiratzeko. Itzultzean, gainera, jakin-mina izatea nahitaezkoa da. Lexiko aldetik, zailtasun handiena lokalen izenekin izan dut, eta hor bai faltan izan ditut portugesa-euskara corpus elebidunak. Horretaz gainera, ez dut aparteko arazorik izan.

Iñigo Roquek ekarri(ko) du gurera autore hauen lan zenbait.

Nobelaren hitzaurrean hala zenion: «Itzulpen hau itzulpen posibleetako bat besterik ez dela esan behar genuke (edo gogorarazi)». Ez al dira hala itzulpen guziak?

Bai, beti. Ahalegindu behar dugu gaur egun egin daitekeen itzulpen onena egiten; jakinik, hori bai, hemendik bost edo hamar edo hogei urtera itzulpen hobe bat egin daitekeela. Itzultzea, azkenean, hautatzea da. Badira itzultzaile batzuk beti berdin itzultzen dutenak, hots, liburu bat zabaltzen duzu eta badakizu nork itzuli duen. Itzultzailearen ikusgaitasuna oso ongi dago, baina gizartean; testuetan, itzultzaileok mediumak izan behar dugu, egilearen hitzetan diluitu behar dugu.

31eskutik-en aritzen zara, eta maiz ekartzen dizkiguzu testu/autore zaharrak: Jean-Luc Ihartze, Iruñeko Bibliak, Joanes Haraneder, Sebastian de Mendiburu… Zergatik hautu hori?

Kasualitaterik ez dago bizitzan; 31eskutik niretzat ikasteko eta erakusteko modu bat da, eta, beraz, diziplina handia eskatzen dit testu zaharretan begiratzen eta horietatik ikasbideak ateratzen ibiltzen naizenez. Amorrua ematen dit jendeak hitz egiten duenean lehenago ezer egin ez balitz bezala, hizkuntza ezerezetik asmatu behar balute bezala. Kanpora begiratzeko joera dute askok 31eskutik-en, baina etxean ere hamaika gauza egin izan dira.

Oso gauza gutxi egin dira gurean itzulpengintzaren teorian, Xabier Mendiguren Bereziarturen historia, eta ezer gutxi gehiago. Aiora Jakak egindako tesian ere badago orain arteko teorizazioari buruzko atal bat, tesiko atalik interesgarriena nire ustez (gustu-kontua da, kontuz). Baina hortik aparte, ez dago gauza handirik egina. Ni zuzentzailea naiz, eta nekatuta nago «hau ongi dago eta beste hura gaizki» esaten ibiltzeaz; beraz, beste bide horretatik jotzen dut, bai irakurleentzat bai niretzat ikasbide delakoan.

Edo! argitaletxean ere bazabiltza, itzulpenen arduradun-edo. Kontatu, labur bada ere, zereginaren nondik norakoak.

Arduradun ez naiz, itzulpenak eta proposamenak jasotzen ditut, besterik ez. Hormako paper horia narrazioan bitarteko izan nintzen; orain aterako den Dalloway andrea nik proposatu nuen, eta jakin nuen Itziar Diez Ultzurrunek gogo handia zuela hori euskaratzeko, beraz, hari pasatu nion enkargua. Nik zuzendu dut Itziarrena, nahiz eta beste batzuek ere irakurriko duten kaleratu aurretik. Funtsean, proposamenak bidaltzen dizkiot talde eragileari; oso asanblearioa da, inork ez du kobratzen, beraz, nik ez dut larru nahikorik inori itzulpenik eskatzeko.

Edo!-ko itzulpenak ez dira nolanahikoak, interpretazio edo teorizazio bat izan ohi baitute, hitzoste modura; argitaletxeak itzulpengintzan zeregin hori du, irakurtzeko modu batzuk eta bestelako ikuspegi bat eskaintzea. Dalloway andrea urtarrilean kaleratuko dugu, eta gero batek daki. Testu postkolonialista batzuk ditugu buruan, edo hobe esanda begirada postkolonialistatik zerbait jorratzeko asmoa, baina oraindik ikusteko dago halakorik egingo dugun. Dinamizazio pixka bat falta zaigu, Edo!-ko kideek ekarpen ekonomikoa egiteaz gainera, beste parte-hartze maila handiagoa izan dezaten. Ahalegin hori egin behar dugu.

Itzultzaileaz gainera, zuzentzailea zara.

Zuzenketa oso esker onekoa da, niri ez dit inork beltzuri egin. Zuzentzailearen lana ez da testua norbere estilora edo modura ekartzea, baizik eta testuak egoki uztea. Argitaletxe batzuetan ez dago zuzentzailerik, batez ere txikietan, eta horrek kezkatzen nau. Gaia minbera da, edonola ere. Garan kritikak idazten nituenean, behin esan nuen liburu batek zuzenketa behar zuela, eta editoreak idatzi zidan, testua batek baino gehiagok irakurri zuela esanez; aldi bakarra da editore batek halako kontuekin idatzi didala. Zuzenketarena inoiz amaitzen ez den lana da, zuzentzaileak ere behar izaten baitu zuzentzailea. Larria da argitaletxeek indar handiagoa ez egitea zuzenketa-lanean.

Esan behar da errazen zuzentzen diren testuak itzultzaileek egindakoak direla. Euskaraz sortutakoetan (eta unibertsitatean ikusitakoaren arabera hitz egiten ari naiz) estiloa falta da oro har, idazleak nahikoa lan balu bezala euskaraz idazten. Gehien errepikatzen den akatsa-edo erdararekiko morrontza ikaragarria da.

Duela ez asko hasi zinen literatura itzultzen, baina martxa ederra daramazu: Pessoa, Lobo Antunes, eta datorren udaberrirako beste bi liburu-itzulpen izanen dituzu kalean.

Saramagok zioen berrogeita hamar urteak bete arte ezin dela nobelarik idatzi. Literatura-itzulpenez beste horrenbeste, esango nuke nik; hamabost urte daramatzat testuak itzultzen eta zuzentzen, eta orain hasi naiz neure buruarekin fidatzen. Xerezaderen artxiboak badu horretan errurik, akuilu bat izan baita niretzat. Jende jatorra ezagutu dut, Fernando Rey esaterako, eta haren bidez bidali nuen Denonarteanera Pessoaren itzulpena. Oso garbi dut gustuko ez dudan zerbait ez dudala itzuliko (horretan pasatzen baitut egunean zortzi ordu). Udaberrian kaleratuko da Scott Fitzgeralden ipuin-antologia bat, eta hori ere hainbat faktore aldi berean elkartzearen ondorio izan da. Pasazaitek egin dit orain arteko enkargu bakarra, Iolanda Zuñiga galegoaren Post-it bizitzak, eta egun batzuk eskatu nizkion Xabier Queirugari testua irakurtzeko eta testua gogoko ote nuen eta hizkuntzarekin moldatuko ote nintzen ikusteko (koska bat dago portugesetik galegora), eta azkenean baiezkoa eman nion. Hori ere laster egongo da kalean. Munduko Poesia Kaierak egitasmoan ere parte hartuko dut, Sophia de Mello portugesaren itzulpen batekin. Horrekin oso-oso gustura ari naiz. Proiektu ikaragarria da kaierena, eta halakoetan zerbait ateratzea, Pasazaiten bezala, ohorea da. Bide horretan jarraitzeko asmoa dut.

Tags: Iñigo Roque, itzultzaileak mintzo, Lobo Antunes, Pessoa

Comments are closed.

Bilatu

Bilatu:

Azken erantzunak

Zinema eta biografia: Danele Sarriugarte, Cristina Lasa & Harkaitz Cano solasean | High Alaitasuna(e)k Autoreak plazara: David Foster Wallace bidalketan

eragintzakoudalekuak(e)k Adiorik ez bidalketan

Poeta errariaren gutuna (eta panpina puzgarria) | High Alaitasuna(e)k Itzultzaileak mintzo: Joseba Sarrionandia bidalketan

Garazi(e)k Adiorik ez bidalketan

kugema(e)k Adiorik ez bidalketan

Bego Montorio(e)k Adiorik ez bidalketan

JM(e)k Adiorik ez bidalketan

aritz(e)k Adiorik ez bidalketan

Garazi(e)k Hamaika poema: Nicanor Parra bidalketan

Iñigo Astiz(e)k Hamaika poema: Nicanor Parra bidalketan

Azken postak

Adiorik ez

Hiru urte, hiru kantu

Itzultzaileak mintzo: Joseba Sarrionandia

“Emakumeok ez gara herriaren parte, gu gara herria”, Jule Goikoetxeari elkarrizketa

Assata Shakur: eskutitz publiko bat komunikabideei

Margaret Atwood eta zientzia-fikzioa

Oso harro gaude, Kobane! (eta II)

Samanta Schweblinen anaia Walter

Autoreak plazara: Joyce Carol Oates

Maria Mercèren (b)egia

Atalak

Euskarara ekarriak

Hausnarketa

Ikus-entzunezkoak

Kronikak

Lapurtuak

Sorkuntza

Uncategorized

Hitzen nahas-mahasa

Aiora Jaka Ana Morales antzerkia autoreak plazara beatriz preciado Bego Montorio Berria eduardo galeano eider rodriguez EIZIE Elizabete Manterola euskaldunak Euskarara ekarriak Fernando Rey Gerardo Markuleta Gorka Bereziartua Harkaitz Cano hausnarketa Hirudia Igela ikus-entzunezkoak Iraitz Urkulo irakurle eskola feminista itxaro borda itzultzaileak mintzo Iñigo Roque joseba sarrionandia kobane Kolaborazioa kritika kritika-edo kronika lapurtuak liburuaren eguna literatura eskola maialen berasategi Maria Colera Intxausti Miren Ibarluzea orson welles ortzadar poesia Samanta Schweblin UEU Xabier Olarra zirtak


DBHrako EKI proiektuaren baitan, English diziplinaren ikuspegi orokorra jasoko duzu eta, curriculum berria tarteko, egin ditugun berrikuntza eta egokitzapenen berri emango dizugu.

Helburua

EKI DBH English diziplinaren ikuspegi orokorra ezagutzera ematea du helburu aurkezpen saioak, baita egindako egokitzapenak ere: egoerak, planifikazioa, autorregulazioak, autoebaluazioak...

Metodologia

Saioaren lehen zatian egileak azalpenak emango ditu, eta haren txandaren ostean galderak egiteko aukera izango duzu.

Zuzeneko online saioa izango da.

Beste formazio hauek ere interesgarriak izan daitezke

Eki DBH / EKI DBH kokapen orokorra

Ezagutu EKI konpetentziak garatzeko eta ebaluatzeko (Online ikastaroa)

2023-08-28

NOR GARA

Nor gara

Kontaktua

Bloga

GURE PROIEKTUAK

Kuku

Urtxintxa

Kimu

Txanela

EKI LH

EKI DBH

GURE KOMUNITATEA

Irakaslearen gunea

Lege oharra

Pribatasun-politika

Cookie politika

© 2021 Ikaselkar

k garatua

Gehiago jakin nahi duzu?

Hitzordua eskatu

Webgune honek cookieak erabiltzen ditu, propioak zein hirugarrenenak. Hautatu nabigatzeko nahiago duzun cookie aukera. Guztiz desaktibatzea ere hauta dezakezu. Cookie batzuk blokeatu nahi badituzu, egin klik "konfigurazioa" aukeran. "Onartzen dut" botoia sakatuz gero, aipatutako cookieak eta gure cookie politika onartzen duzula adierazten ari zara. Sakatu Irakurri gehiago lotura informazio gehiago lortzeko.

Onartu Konfiguratu

Cookieen kustomizazioa

Cookies Analytics

Webgune honek hirugarrenen cookieak erabiltzen ditu erabiltzaile kopurua zenbatzeko eta eskainitako zerbitzuari ematen zaion erabileraren neurketa eta azterketa estatistikoa egin ahal izateko. Horretarako, gure webgunean zure nabigazioa aztertu egiten da, eskaintzen ditugun produktu edo zerbitzuen eskaintza hobetze aldera, Google Anlytics cookiearen bidez.

Sare sozialetan partekatzeko cookieak

Sare sozialetan partekatzeko osagarri batzuk erabiltzen ditugu, sare sozialetan gure webguneko orri batzuk partekatu ahal izateko. Osagarri horiek cookieak jartzen dituzte, orria zenbat aldiz partekatu den ondo ikusteko.


Anbizio handiko filma da Telmo Esnalen Dantza, kontziente baita aurretik sekula egin ez den zerbait egitera doala. Ez dut uste inoiz euskal dantzak honela filmatu direnik eta, segur aski, urte batzuk pasako dira berriz ere zine-areto batean honelako irudiak ikusten ditugun arte.

Alde teknikotik tatxarik gabeko lana da, misio zail bat burutzen duena: koreografien bidez egitura narratibo bat martxan jartzea. Istorioak kontatzen zaizkigu dantzen bidez, lurra lantzen duten jendeenak, izurriteenak, eguneroko lanarenak, festarenak, amodiozko istorioak. Eta egitura zirkular batekin azaltzen zaizkigu, ziklo naturalekin bat eginez nolabait.

Zinemaldiaren aurretik Caiman aldizkarian egin dioten elkarrizketan, zuzendariak esplikatu du “edozein herriren istorioa” izan daitekeela filmak erakusten duena. “Baina noski, gu euskaldunak gara eta agertzen direnak euskal dantzak dira”.

Eta puntu horretan sortu dizkit dudak pelikula honek. Ea: interesgarria iruditzen zait euskal dantzekin horrelako abstrakzio bat egiten saiatzea, destilatzen ahalegintzea gure koreografia tradizionaletan dauden funtsezko elementu unibertsalak; baina Dantza harago doala uste dut, Euskal Herriaren alegoria dantzatu bat izateraino.

Eta alegoria horrek pentsamendu-egitura batzuei erantzuten die. Identitate esentzial baten bilaketari, adibidez: dantzen “benetako” esanahia zein den esplikatzeko gogo bat sumatzen da, Oteizaren neolitismoaren antzeko zerbait, dantzara eramana.

Denboratik aparte kokatutako garai mitiko batean gertatzen da filma, baina, bistan denez, mito hori eraikitako zerbait da, filmak zer ukitu duen eta zer ez erreparatuta jabetuko garenez: jantzietatik hasi eta dantzako pausoetaraino, ezagunak zaizkigun koreografiak antzaldatuta ikusten ditugu –eta filmeko irudiak hain ikusgarriak izatea, neurri batean, interbentzio horien ondorioa dela esango nuke–; dantzarien genero-rolak berriz, modu zurrunean bereizita ikusi ditugu: gizonak dantza “gogor”-etan, emakumeak “bigun”-etan; filmaren amaiera aldera agertzen zaigun bikote-harremanean erreproduzitzen diren sedukzio-eskemak ez aipatzeagatik.

Sailkatzen zaila den lana ekarri du Telmo Esnalek Sail Ofizialera, koreografiei eman dien erabateko zentraltasunagatik apustu arriskutsutzat jo behar dena. Kultuzko lan bihurtzeko elementuak ditu. Baita gure identitatea eraikitzen duten eskemen inguruko eztabaida baterako ere.

GORKA BEREZIARTUA MITXELENA

Poz gehiago izango nuen albotik beha egonik, baina tontamentean 2005etik ari naiz blog honetan idazten. Kulturari buruz aritzen naiz, bestelako kontuetan muturra sartzen badut ere. Azken finean, blogak horretarako dira: nahi duzunaz idazteko, nahi duzun bezala.

Utzi erantzuna Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude

Izena*

E-posta*

Webgunea

Gorde nire izena, emaila eta webgunea bilatzaile honetan komentatzen dudan hurrengorako.

Iruzkin

Δ

Gune honek Akismet erabiltzen du zaborra murrizteko. Ikusi nola prozesatzen diren zure erantzunen datuak.


Aupa! Datorren 2002/23 ikasturterako pisua alokatzen da Donostiako Egia auzoan. 3 logela, egongela, sukaldea eta komun batekin.

Iragarkian moldaketak egin

Iragarkia jarri duenarekin harremanetan jartzeko bete formulario hau

Izena (Beharrezkoa)

E-posta (Beharrezkoa)

Telefonoa

Esan beharrekoa (Beharrezkoa)

Galdera (Beharrezkoa)

Erantzun galdera honi, erroboten mezuak ekiditeko sistema da hau

Zenbat dira hamar gehi bi? (idatzi zenbakiak erabiliz)

Web gune honen erabiltzaileak hemen azaldutakoa ulertu eta borondatez onartzen du (Beharrezkoa)

Jakinarazi nahi dizugu Datu Pertsonalen Babeserako 15/1999 Lege Organikoan aurreikusitakoaren arabera, zure datuak "Kudeaketa" izeneko fitxategian sartuko direla. Datu pertsonalak biltzearen xedea soil-soilik da UEUren http://www.unibertsitatea.net web gunearekin duzun harremana kudeatzea. Eskubidea daukazu datuok ikusi, zuzendu, ezabatu edo aurka egiteko, honako helbide honetara idatziz: UEU, Erribera kalea 14, 48005 Bilbo edota helbide elektroniko honetara idatziz: ataria@ueu.org


Ikasturteko egutegian adierazita dagoen bezala, DBHko ikasleek ekainaren 1etik aurrera eskola-ordu jarraia izango dutela gogorarazten dizuegu.

Ordutegi aldaketa honek zuen seme-alaben jantoki zerbitzuaren erabileran aldaketa eragingo badu, hurrengo galdetegia bete beharko duzue maiatzaren 31rako: EKAINEKO JANTOKIA


Bideo hau erabili nahi baduzu, jarri gurekin harremanetan eta kalitate onean bidaliko dizugu. Ez ahaztu mezuan ESK-027-019 kodeko bideoa nahi duzula aipatzea: ahotsak@ahotsak.eus

Txertatu audioa:

Lehenago erromerietan txistua eta danbolina izaten ziren, eta geroago baita soinua ere. Berak betidanik ezagutu izan du musika banda Eskoriatzan. Gogoan du musika banda tresnak gurdian hartuta Atxorrotzera igo zen eguna. Aretxabaletan ez zuten bandarik eta gramola jartzen zuten. Garai batean banda gabe egon ziren eta orduan soinua izaten zuten. Inguruetako soinujoleak; danbolinteroa.


Kristo aurreko XX. mendea K.a. 2000. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1901. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.


AEK-k, euskaltegietako matrikulazio kanpainarekin batera, mintzapraktika programetarako kanpaina berria jarri du abian Atsegin dut! lemapean. Horrenbestez, 11-12 ikasturtean mintzapraktika programa batean parte hartu nahi duten guztiek eman dezakete izena jada Euskal Herrian diren 90tik gorako egitasmoren batean. Mintzapraktika programetan edozeinek har dezake parte, berdin dio euskaldun zaharra, euskaltegiko ikasle ohia edo euskaltegiko ikaslea izan. Kanpaina honetan azpimarratu nahi dena zera da; euskara harreman sareak sortzeko tresna ere badela. "Atsegin dut!" esamoldea interneteko sare sozialekin lotzen dugu nahitaez. Baina sare sozial birtual hauetaz gain, euskara praktikatzea aurrez aurreko harreman sareak sortzeko era egoki bat izan daiteke. Benetako sare sozialak, alegia. Atsegin duzu?

Enviar por correo electrónicoEscribe un blogCompartir con TwitterCompartir con FacebookCompartir en Pinterest