Wikipedia honetan hizkuntzen loturak orriaren goiko aldean daude, artikuluaren izenburuaren eskuinaldean. Joan gora.

Edukiak

Hasiera

1Aurrekariak

2Altxamendua

3Komunaren izaera

4Errepresioa

5Komunaren ondorioak

Erakutsi/ezkutatu Komunaren ondorioak azpiatal

5.1Sacre-Coeur basilikaren eraikuntza Montmartren

6Beste Komunak

7Komuna artean eta kultura herrikoiean

8Erreferentziak

9Kanpo estekak

73 hizkuntza

Afrikaans

Alemannisch

العربية

مصرى

Asturianu

Azərbaycanca

تۆرکجه

Беларуская

Български

বাংলা

བོད་ཡིག

Brezhoneg

Bosanski

Català

Čeština

Cymraeg

Dansk

Deutsch

Ελληνικά

English

Esperanto

Español

Eesti

فارسی

Suomi

Français

Gaeilge

Gàidhlig

Galego

עברית

हिन्दी

Hrvatski

Magyar

Հայերեն

Bahasa Indonesia

Ido

Íslenska

Italiano

日本語

Jawa

ქართული

Қазақша

한국어

Кыргызча

Latina

Latviešu

Македонски

Mirandés

नेपाली

Nederlands

Norsk nynorsk

Norsk bokmål

Occitan

ਪੰਜਾਬੀ

Polski

Português

Română

Русский

Srpskohrvatski / српскохрватски

Simple English

Slovenčina

Slovenščina

Српски / srpski

Svenska

ไทย

Türkçe

Українська

Oʻzbekcha/ўзбекча

Tiếng Việt

吴语

中文

文言

粵語

Aldatu loturak

Parisko Komuna

Wikipedia, Entziklopedia askea

(«Pariseko Komuna» orritik birbideratua)

Artikulu hau 1871n Parisen izandako gobernuari buruzkoa da; Frantziako Iraultzan zehar emandako komunari gaitzat duena beste hau da: «Parisko Komuna (Frantziako Iraultza)»

Parisko Komuna

Barrikada bat Rue Voltairen, Aste Odoltsuan armadak bereganatu ustean

Data

1871ko martxoaren 18 - maiatzaren 28

Lekua

Paris

Koordenatuak

48°51′25″N 2°21′05″E / 48.85694°N 2.35139°E / 48.85694; 2.3513948°51′25″N 2°21′05″E / 48.85694°N 2.35139°E / 48.85694; 2.35139

Emaitza

Matxinada ezeztatua

Gudulariak

Frantziako Hirugarren Errepublika

Communard-ak

Guardia Nazionala

Buruzagiak

Patrice de MacMahon

Louis Charles Delescluze †

Jarosław Dąbrowski †

Indarra

170.000[1]

Paperaren gainean, 200.000. Errealitatean, 25.000 eta 50.000 artean[2].

Galerak

877 hildako, 6.454 zauritu eta 183 desagertu[3]

6.667 hildako eta lurperatu[4]. Estimazioen arabera 10.000[5] eta 20.000 hildako artean[6].

Parisko Komuna (frantsesez: La Commune de Paris, la kɔmyn də paʁi) 1871ko martxoaren 18tik maiatzaren 28ra arte Parisen agintea izan zuen gobernu iraultzaile eta sozialista erradikala izan zen. Napoleon III.a enperadoreak 1870eko irailean izan zuen porrotaren ostean, Frantziako Bigarren Inperioaren gainbehera etorri zen. Momentu horretan Frantziako Hirugarren Errepublika eratu zen, Prusiarekin gerran zegoena. Prusiak hilabeteko setioa egin zion Parisi. Langile-klasearen gune garrantzitsua zen Frantziako hiriburua momentuan, eta hiriaren defentsa erradikalizatutako Frantziako Guardia Nazionalaren esku zegoen, Frantziako Armadaren esku egon beharrean. 1871n Adolphe Thiers, Frantziako gobernu nazionalaren buru berriak, armistizioa sinatu zuen Prusiarekin, Armada armagabetuz baina ez Guardia Nazionala.

Komunako Guardia Nazionaleko soldaduek Frantziako armadako bi jeneral hil zituzten, eta Komunak Frantziako gobernuaren autoritatea onartzeari uko egin zion. Armadak Komuna deuseztatu zuen "La semaine sanglante"an ("Aste Odoltsua") zehar, 1871eko maiatzaren 21ean hasita[7].

Komunan zehar emandako politiken eztabaidek eta gertakariak berak garrantzia handia izan zuen garaiko emantzipazioaren aldeko hainbat pentsalari eta eta ekintzailerentzat, besteak beste Louise Michel, Élisée Reclus, Elisabeth Dmitrieff, Prosper-Olivier Lissagaray edo Karl Marx.

Aurrekariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Frantzia-Prusia Gerra»

Parisko Komunaren genealogia eraikitzean eta aurrekarietan atzera begiratzean, Frantzia-Prusia gerraren emaitzaren eta honek, bereziki Parisko setioaren ondorioz, sortutako haserre eta baldintza materialen okertzearen ondorio bezala adierazten da Komunaren sorrera. Gertakizunetik atzera eginez baina, 1868tik aurrera Parisen izugarrizko hazkundea izan zuten langileen klub eta bileretan aurkitu daiteke Komuna edukiz beteko zuten ideien ernamuina. [8]

Gerra Frantziaren porrotarekin amaitzean, Parisko joera iraultzaileek bultzaturiko herri-altxamenduaren bidez ahal izan zen Komuna. Prusiaren aurkako gerra, Napoleon III.ak hasia 1870ean, Frantziarentzat erabateko hondamena izan zen. Urte bereko irailean Paris etsaiaren setiopean geratu zen. Azken urteetan aberats eta behartsuen arteko distantzia asko nabarmendu zen hiriburuan, eta goseak, prusiarren bonbardaketarekin batera, haserrea zabaldu zuen herrian. Langileak ideia erradikalagoak hartzen hasi ziren. Eskaera nagusietako bat zen Parisko biztanleek aukeratutako gobernu autonomo bat behar zutela, eta baita ekonomiaren kudeatzean sistema berdinzaleagoa ere (ez nahitaez sozialista).

Emakumeek eta haurrek Montmartrera bi kanoi eramaten laguntzen dute

1871n, Louis-Adolphe Thiersk, gerora Frantziako presidente izango zenak, armistizio bat sinatu zuen prusiarrekin, non Parisen okupazioa onartu behar izan zuen. Parisko hiritar gehienek ez zuten gogo onez hartu prusiarren okupazio hau.

Garai hartan, milaka paristar "Guardia Nazional" izena zuen herritar milizia bateko kide ziren, eta hau hiria defendatzeko asko hazi zen. Auzorik behartsuenetako gudarosteek beraien ofizialak aukeratzen zituzten eta hainbat kanoien jabe ziren. Guardia Nazionalak, prusiarren aurka hiriaren defentsan gogor egin eta gero, orain ez zuen okupazioa onartzen, eta prusiarren presentzia hiriko eremu txiki batera mugarazi zuen.

Mugimenduak hasi ziren Guardia Nazionalaren Komite Zentral bat sortzeko. Louis-Adolphe Thiers komite horrek boterea bereganatzeko arriskua zegoela konturatu zen. Gainera, Guardia Nazionalak prusiarrak probokatuko ote zituen beldur zen.

Altxamendua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Prusiarrak denbora laburrean egon ziren Parisen, baina hiriak setiatuta jarraitu zuen gerraren indemnizazioen afera erabakitzen zen bitartean.

Aldi berean, Guardia Nazionalaren Komite Zentrala erradikalizatzen eta herritarren artean aginpidea irabazten ari zen. Gobernuak Guardia Nazionalak Montmartren zituen kanoiak berreskuratzeko agindu zien bere tropei, baina soldaduek Guardia Nazionalarekin eta bertako biztanleekin bat egin zuten. Claude Martin Lecomte jeneralak jendearen aurka tiro egiteko agindu zienean, bere soldaduek zalditik jeitsiarazi eta fusilatu egin zuten Thomas jeneralarekin batera.

Lecomte eta Clement-Thomas jeneralak fusilatuak dira Montmartren; ez da egiazko argazki bat

Iraultza segituan zabaldu zen hiritarren eta gainontzeko indar armatuen artean, eta Thiers presidenteak Versaillesera ihes egin behar izan zuen oraindik leial zitzaizkion tropekin. Orain, Guardia Nazionalaren Komite Zentrala zen Parisko gobernu bakarra: segituan aginteari uko egin eta komuna baterako hauteskundeak deitu zituen.

Komunaren izaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ideia desberdinetako jende askok osatzen zuten arren, Komunak hasiera ona eduki zuen, bi milioi biztanleko hiri bateko gutxieneko zerbitzuak mantentzea lortuz. Adostasuna lortu zuten demokrazia sozial eta progresista batera zuzendutako politika jakin batzuen inguruan. Soilik 60 egunetako iraupena izanik, dekretu gutxi egin ziren, besteak beste: Hiritarrez osatutako gudaroste bat eratzea; Eliza eta estatua bereizi; denentzako hezkuntza bermatzen zuen sistema; errenten barkamena setioa amaitu arte; okindegietako gaueko lanaren abolizioa; gillotinaren ezeztapena; Guardia Nazionaleko kideen alargunentzako pentsioak; langileei lantegiez jabetzeko baimena nagusiak abandonatzen bazuen... Komunak bandera gorria hartu zuen Frantziako bandera urdin zuri gorriaren ordez.

Komunaren Kontzilioa arlo nagusiez arduratzen zen arren, tokian tokiko batzarrek autonomia handia zuten. Sozialistak, anarkistak, Blanquistak, errepublikar liberalak... denak komunan integratuta zeuden. Gaur arte, mundu osoko anarkista eta sozialistek komuna goraipatu dute bertako ideia aniztasuna, langileen botere eta talde iraultzaile ezberdinen arteko kolaborazio maila handiagatik.

Friedrich Engels Karl Marxen laguntzailerik hurbilenaren iritziz, Komuna ez zen estatu bat izan, kontuan harturik tokian tokiko batzarren politika autonomoa, armada profesionalik ez izatea eta beste gabezia batzuk. Estatuaren aboliziora zuzendutako trantsizio era bat izan zen soilik. Trantsizio era hark nolako garapena izan zezakeen, galdera teoriko bat izango da beti: Segituan, Versaillesen eratutako armada berriak eraso egin zion.

Errepresioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Versailleseko gobernuaren indarrek apirilaren 2an eraso zioten komunari eta hiria gupidagabe bonbardatu zuten. Courbevoie segituan erori zen eta Komunaren Versaillesen aurkako erasoak porrot egin zuen. Defentsa eta biziraupena helburu nagusi bihurtu ziren. Parisko emakume langileek paper garrantzitsua jokatuko dute hiriaren defentsan. Guardia Nazionalean parte hartu zuten eta bere bataloia ere osatu zuten. Bataloi horrek geroago Blancheko Jauregia heroikoki defendatuko zuen.

Parisko errefuxiatu eta erbesteratuen komunitate atzerritarra ere laguntza handikoa izan zen: horien artean Jarosław Dąbrowski, Poloniako ofizial ohia, Komunako jeneralik onena bihurtu zen. Komunak internazionalismoaren influentzia nabaria zuen, eta hori dela eta, Vendômeko Zutabea, Napoleon III.aren garaipenak goraipatzen zituena eta Chauvinismoaren sinbolotzat jotzen zena, eraitsia izan zen.

Atzerritik elkartasun mezu ugari heldu arren, ez zen komunarentzat laguntza konkreturik heldu, Parisetik informazio guztia ateratzea eragotzi baitzuen Thiersek. Gainontzeko frantziar lurraldean, Narbona, Limoges eta Marseillan mugimenduak zapalduak izan ziren.

Maiatzaren 21an, traizio baten ondorioz, Parisko harresietako mendebaldeko ate bat ireki zen, eta Versailleseko tropek hiriaren errekonkistari ekin zioten, lehenik auzorik aberatsenak hartuz, non begi onez hartuak izan ziren.

Komunaren zentralitate eza, hasieran ezaugarri positibo bat izan zena, borroka egitean desabantaila bihurtu zen, zeren tokian tokiko batzar bakoitzak bere kontura egin baitzuen borroka, estrategia globala hartu beharrean. Horrela, bata bestearen ondoren garaitu zituzten. Versaillesekoek agindu zentral bat eta artilleria modernoa zituzten.

Erasoan zehar, gobernuko tropak hainbat hiritar errugaberen hilketaren erantzule izan ziren: atxilotuen aurka tiro egin zen eta exekuzio multipleak ohiko gauza bihurtu ziren. Gobernuak 900 bat gizon galdu zituen denera. Heriotza horiek hainbat aldiz biderkatuta izango ziren mendekatuak.

Erresistentziarik gogorrena ekialdeko langileen auzoetan izan zen: zortzi egunetako kale borroka gogorra egon zen (La Semaine sanglante, aste odoltsua). Maiatzaren 28an, Belleville eta Ménilmontanteko azken erresistentzia puntuak erori ziren.

Komunako presoak Versaillesera bidean

Garaileek errepresioari gogor ekin zioten. Komunari edozein modutara lagundu izana krimentzat hartu zelarik, milaka lagun akusatu zituzten. Hainbat «communard» fusilatu zituzten gaur egun "Communardesen horma" izenez ezagutzen den lekuan, eta beste asko Versaillesera eraman zituzten epaituak izateko. Egun askotan zehar milaka gizon, emakume eta haur eraman ziren Versailleseko kaleetara, kartzela inprobisatu bihurtuak. Batzuek fusilaturik bukatzen zuten, askok bortxazko lanetara zigortuak, eta beste asko erbestera bidali zituzten Pazifikoko uharte bakartuetara. Inoiz ez da jakin zenbat lagun hil ziren La Semaine Sanglantean zehar, baina kalkulurik optimistenek 30.000 hildakotik gora jotzen dute zifra, zauritu gehiagorekin eta 50.000 bat exekutatu edota presorekin; 7.000 pertsona Kaledonia Berrira erbesteratuak izan ziren. Gainontzeko presoentzat amnistia bat eman zen 1889an.

Paris salbuespen egoeran egon zen 5 urtez.

Komunaren ondorioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Plaka bat komunaren hildakoen omenez (Père Lachaise hilerria)

Parisko klase agintariak eta garaiko historialari burges gehienek Komunan «jendailaren agintearen» adibide garbia ikusi zuten, burugabe bezain azalpenik gabea. Egungo historialari gehienek, ordea, eskuinekoek barne, Komunaren hainbat erreformen balioa onartu dute eta hura zapaltzeko era basatia gaitzetsi.

Autore ezkertiar askok Komuna moderatuegia izan zela pentsatzen dute, zegoen egoera larrian egonda. Karl Marxek larritzat jo zuen Komunak «momentu baliotsuak galtzea» hauteskunde demokratikoak antolatzen, Versaillesen aurka erasoa jo beharrean. Komunak ez zituen ikutu ere egin Frantziako banketxe nazionalean gordeta zeuden milioika liberako diru-erreserbak eta diruaren trafiko librea utzi zuen, hain zuzen, diru huraxe bera erabili zenean Versailles finantzatzeko. Marxek argi utzi zuen Komunaren garrantzia praktikoa hainbat idatzitan, bere ustez hau baitzen "proletarioen diktadura"ren adibide bat[9].

Komunista, anarkista eta ezkertiar askok demokrazia parte-hartzailean oinarritutako sistema politiko baten jabe den gizarte liberal baten eredutzat hartu dute Parisko komuna. Marx, Engels, Bakunin, Lenin, Trotskik eta beste autore askok ikasgai teorikoak atera nahi izan zituzten Komunaren esperientziatik.

Parisko Komuna hainbat buruzagi komunisten ahotan egon da. Maok askotan egiten zion erreferentzia. Leninek, Marxek bezala, Komuna proletalgoaren diktaduraren adibidetzat ematen zuen. Hil zenean, Komunatik gordetako bandera gorri batekin hilobiratu zuten. Voskhod 1 espazio-ontziak Parisko Komunaren garaikur bat zeraman. Boltxebikeek Sevastopol gerraontzia "Parizhskaya Kommuna" izenarekin berrizendatu zuten, Komunaren omenez.

Sacre-Coeur basilikaren eraikuntza Montmartren[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Montmartreko Sacre-Coeur basilikaren eraikuntza, hasiera batean, 1870eko porrotaren ondorioak sendatzeko pentsatu zen. 1870eko irailaren 4an, Hirugarren Errepublika aldarrikatu zen egunean, Nantesko bere apezpikutzako parrokoei zuzendutako gutun batean, Mons. Felix Fournierrek Frantziaren porrota 1870eko gerra franko-prusiarrean, 1789ko iraultzatik mende bateko gainbehera moralaren ondoren, jainkoaren zigor bati egotzi zion[10].

Gutun honek, beharbada, urte bereko abenduan Alexandre Legentil filantropoak bere konfesorearen aurrean, Gustave Argand aitaren aurrean, Poitierseko Collège Saint-Joseph kaperan egindako boto bat inspiratu zuen, azken hau bertako errektorea zelarik, eta 1871ko urtarrilean idatzia. Ondoren, 1873ko uztailaren 24ko legeak beste justifikazio bat asmatu zuen: "Federatuen delituak ordainaraztea"[11]. Bere eraikuntza 1875ean hasi zen.

Basilika Montmartreko muinoan eraikitzeko hautua oso sinbolikoa izan zen eskuin garailearentzat, matxinada martxoaren 18an hasi baitzen, Adolphe Thiersen tropak Parisera iritsi zirenean han zeuden kanoiak kentzeko. Paristarrek, kanoi hauek, Prusiaren aurkako gerran harpidetza bidez ordaindu zituztenak, euren jabetzakoak zirela uste zuten. Lehen harria jartzeko zeremoniaren ondoren, Hubert Rohault de Fleuryk honakoa azaldu zuen:

« Bai, han hasi zen Komuna, non Clément Thomas eta Lecomte jeneralak hil zituzten, non Jesusen Bihotza eliza altxatuko den! Hala eta guztiz ere, pentsamendu horrek ezin gintuen abandonatu zeremonian, zeinaren xehetasunak irakurri berri baititugu. Gogoan dugu muino hori, kanoiek indartuta, mozkor eroez zeharkatua, erlijio-ideia guztien etsai zirudien eta batez ere Elizaren gorrotoak akuilatua zirudien populazioa bizi zuena. »

Aurreko gurtza toki bat, Saint Marcel de la Maison-Blanche eliza, antzeko zirkunstantzietan eraiki zen: Bréa kapera ezizena jaso zuen, Jean Baptiste Fidèle Bréa jeneralaren omenez, ekaineko jardunaldietan eraila izan zena. Asanblada Nazionalak bozkatutako legearen testuan ez da arrazoi hori aipatzen, baina bere garaian ezkerreko oposizioak salatu zuen.

Gainera, Frantziako hiri askok bide publiko bati Adolphe Thiers izena eman zioten, Hirugarren Errepublikaren sortzailetzat hartuz, eta ez Komunaren errepresioaren erantzuletzat.

Beste Komunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Parisko Komunarekin batera, beste hainbat matxinada ere izan zen Lyon, Marseille, Grenoble, Saint-Étienne, Narbonne, Besançon eta beste hiri batzuetan, eta denek, Pariskoak bezala, bizitza laburra izan zuten.

Komuna artean eta kultura herrikoiean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

↑ «Les aspects militaires de la Commune par le colonel Rol-Tanguy» www.commune1871.org (Noiz kontsultatua: 2018-03-18).

↑ ...), Milza, Pierre, (1932-. (impr. 2009). "L'année terrible". [2, La Commune. ] Perrin ISBN 9782262030735. PMC 495366340..

↑ «HUGO : la commune - Sénat» www.senat.fr (Noiz kontsultatua: 2018-03-18).

↑ TOMBS, ROBERT. (2012). «HOW BLOODY WAS LA SEMAINE SANGLANTE OF 1871? A REVISION» The Historical Journal 55 (3): 679–704. (Noiz kontsultatua: 2018-03-18).

↑ Jacques., Rougerie,. (2013). La Commune de 1871. (5e éd. mise à jour. argitaraldia) Presses universitaires de France ISBN 9782130620785. PMC 869793104..

↑ Lissagaray, Prosper-Olivier (1838-1901) Auteur du texte. (1896). Histoire de la commune de 1871 / par Lissagaray. E. Dentu (Noiz kontsultatua: 2018-03-18).

↑ Robert., Tombs,. (1981). The war against Paris, 1871. Cambridge University Press ISBN 9780521287845. PMC 8107329..

↑ Ross, Kristin. (2017). Lujo comunal : el imaginario político de la Comuna de París. Akal, 20-27 or. ISBN 978-84-460-4358-4. PMC 1119016184. (Noiz kontsultatua: 2021-03-21).

↑ (Ingelesez) Luxemburg, Rosa. «Rosa Luxemburg: The Russian Revolution (Chap.8)» www.marxists.org (Noiz kontsultatua: 2018-03-18).

↑ Varley, Karine. (2008). Under the shadow of defeat : the war of 1870-71 in French memory. Palgrave Macmillan ISBN 978-0-230-00519-8. PMC 148904669. (Noiz kontsultatua: 2021-10-13).

↑ «N° 1262 - Rapport d'information de M. Bernard Accoyer fait au nom de la mission d'information sur les questions mémorielles» archive.wikiwix.com (Noiz kontsultatua: 2021-10-13).

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Autoritate kontrola

Wikimedia proiektuak

Datuak: Q133132

Multimedia: Paris Commune

Identifikadoreak

WorldCat

VIAF: 131012411

ISNI: 0000 0000 8982 4479

BNF: 12066567s (data)

GND: 4044668-2

LCCN: n82047787

NLA: 36591751

SUDOC: 028932498

Hiztegiak eta entziklopediak

Britannica: url

Datuak: Q133132

Multimedia: Paris Commune

"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Parisko_Komuna&oldid=8711545"(e)tik eskuratuta

Kategoriak:

Parisko Komuna

XIX. mendeko iraultzak

Ezkutuko kategoriak:

Hezkuntza Programako artikuluak

Hezkuntza Programa/Geografia eta Historia

Wikidatako koordenatuak dituzten artikuluak

Articles which use infobox templates with no data rows

Testuan frantsesa duten artikuluak

Wikipedia:VIAF identifikatzailea duten artikuluak

Wikipedia:ISNI identifikatzailea duten artikuluak

Wikipedia:BNF identifikatzailea duten artikuluak

Wikipedia:GND identifikatzailea duten artikuluak

Wikipedia:LCCN identifikatzailea duten artikuluak

Wikipedia:NLA identifikatzailea duten artikuluak

Orriaren azken aldaketa: 13 urria 2021, 15:02.

Testua Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 lizentziari jarraituz erabil daiteke; baliteke beste klausularen batzuk ere aplikatu behar izatea. Xehetasunen berri izateko, ikus erabilera-baldintzak.


Guztion osasun baldintzak bermatzeko eta birusaren zabalkundea ahalik eta gehien murrizteko, Zestoako Udalak honakoa gomendatzen du:

Dendetara benetan beharrezkoa den kasutan bakarrik joan eta kontuan izan ondorengoa:

Familia bakoitzeko pertsona bakar bat joan daiteke

Arrisku faktoreren bat edukiz gero (adina, gaixotasun kronikoren bat...), etxetik ez irtetea gomendatzen da

Eztula eginez gero, ukalondoarekin tapatu ahoa eta ez eskuarekin edo eskuekin.

Merkatariei eskularruak eskuragarri jartzea gomendatzen zaie, eta hala daudenetan eskularruak jantzi eta amaitzean zaborrontzian botatzea gomendatzen zaie erosleei

Ahal dela, ordainketak kreditu txartelarekin egin, dirua transmisio-iturri izan daiteke eta

Dendetan gehienez 7 pertsona sartu ahal izango dira, betiere 1,5 metroko distantzia mantenduz

Denda barruan gehienezko jende kopurua dagoelako kanpoan itxaron behar bada, 1,5 metroko segurtasun-distantzia bermatuz egingo da ilara

Elikagaien hornidura bermatuta dagoenez, ez dago beharrezkoa ez den elikagai kopururik erosi beharrik, zentzuz jokatu.


Euskal Herria + Penintsula (Portugal kanpo): 4,50 € (95 €-tik gorako erosketak, bidalketa gastuak dohainik).

Balear eta Kanariar Uharteak, Ceuta, Melilla eta munduko gainerako lurraldeak: Erein argitaletxearekin harremanetan jarri erein@erein.eus, helbide elektronikoan edo bezeroaren arretarako telefonoan +34 943 21 83 00.

itxi

Paperezko edizioa

Paperezko edizioaren erosketa.

Erosi liburua paperezko edizioan. Zure ohiko liburudendan eros dezakezun berbera.

itxi

Edizio digitala

Argitalpen digitalaren erosketa (liburu elektronikoa edo eBook)

Ereinek bere liburu elektroniko gehienak ePUB formatuan eskaintzen ditu. Liburu batzuk PDF formatuan ere egon daitezke.

Ordainketa egin ostean, liburu osoa berehala deskargatu dezakezu.. Webgunetik zure ordenagailura (Windows edo Mac), aukeratutako liburua jaistea ahalbideratuko dizun lotura eskainiko dizugu. Egile eskubideak babeste aldera, liburua, egile eskubideen gestio digitaleko Adobe DRM sistemaren bidez babestua egongo da.

Behin liburua deskargatu ondoren, ordenagailuan ireki edo/eta zure irakurgailu gogokoenera tokialdatu dezakezu.

Ereingo liburu elektronikoak bateragarri dira:

Apple irakurgailu guztiekin (iPhone, iPad eta iPod touch).

Google-eko Android sistema operatiboa duten irakurgailuekin (esaterako, Samsung Galaxy S II edo Samsung Galaxy Tab).

Adobe DRMarekin bateragarri, eta baita ere, eReaders bezala ezagunak diren, tinta elektronikoko irakurgailu guztiekin. Adibidez, Sony, Grammata, Movistar BQ, Kobo, leqtor, Nook... etxekoak.

Dagoeneko liburu digitalak nola irakurri argi baduzu, laguntza leiho hau itxi eta erosketarekin jarraitu dezakezu. Aldiz, informazio gehiago behar baduzu, Laguntza Ereingo liburu elektronikoak nola irakurri atala kontsultatzea aholkatzen dizugu.

Hona euskaldunon artean independentziaren espirituak egin duen ibilbide luzea jasotzen duen liburu argigarria. Saiakeraren baliabide guztiak erabiliz, hala nola kronika historikoak, hedabideak, filmeak, elkarrizketak edota gogoeta filosofikoak, gure egoeraren diagnostiko zorrotza agertzen du, baina ez hori bakarrik: proposamen eta definizio sorta ederra uzten du mahai gainean, irakurlearen esku.

Tony Judt-ek dioen bezala, “ez dugu beste modu batean pentsatuko, beste modu batean hitz egiten ez badugu”. Maiz, zirkulazioan jarri duten gure argazki politikoa begiratzen dugu, eta ez gara gauza horren atzean dagoen eraikuntza linguistiko-inperialista ikusteko ere.

Euskaldunok politikaz haserretu gabe hitz egiten ikasi beharrean gaude, etorkizuna irabazi nahi badugu. Hori da heldutasuna herri batentzat: “osotasunaren kontzientzia” pizten den unea.

Liburu kritikoa da, baina atsegina; gogoetatsua, baina bizia; estilo periodistikoan idatzia, baina idazle helduaren eskarmentutik sortua.

Kasik nobela bat bezala irakurtzen den kronika zirraragarria.

Bideoak

Audioak

play

pause

stop

mute

unmute

previous

next

Irudiak eta argazkiak

Egilearen beste liburu batzuk Ereinen

Armiarma txiki baten epopeia handia

Auto-stopeko ipuinak

Deborah hondartza bakarti batean

Egun normal bat amonaren baserrian

Elurte bateko ipuinak

Euskal kantagintza berria

Euskararen isobarak

Gauza txikien liburua

Hamasei paisa eta paralitiko bat

Irene (Tempo di Adagio)

Irene (Tempo di Adagio)

Jantoki txinoan

Kcappo

Kcappo

Keniako tximeleta

Kuxkuxero press

Las buenas palabras

Los papeles de la independencia

Maitatu zure egunak

Martinello eta sei pirata

Martinellok ez du kukurik entzuten

Ni eta Gu

Nire Uztapide

Note book

Oherako hitzak

Rosa itzuli da

Udan lana egiten zuen gizona

Urregilearen orduak

Zazpi pirata baltsa batean

Pako Aristi

Pako Aristi (Urrestilla, 1963). Kazetaritzan lizentziatua da. 21 urterekin atera zuen bere lehen nobela, Kcappo (1985), eta geroztik idaztera dedikatu izan da, kazetaritza baztertu gabe. Genero asko landu ditu. Narratiban beste lau nobelaren egilea da, Irene, Krisalida, Urregilearen orduak (Espainiako Kritika saria, 1998) eta Rosa itzuli da. Auto-stopeko ipuinak ere idatzi du, eta liburu berezi batzuk ere baditu generoen mugak hautsiz eginak: Gauza txikien liburua eta Note book, guztiak Erein argitaletxean. Haur literaturan ere oparo jardun du.

Ni eta Gu poesiako zazpigarren liburua da. Aurrekoak dira: Castletown (1996, Erein), Oherako hitzak (1998, Erein), Libreta horiko poemak (2003, Susa), Urari ostutako poemak (2014, Susa), Arrotz eta eder (2016, Susa) eta Maitatu zure egunak (Erein, 2018), ahaztu gabe Koldo Izagirrek apailatutako “XX. mendeko poesia kaierak” bilduman Aristiren poesiagintzari eskaini zion antologia.

Informazio gehiago

EREIN Argitaletxea

Tolosa etorbidea 107.

20018 DONOSTIA

Tfno. : (+34) 943 218 300

Fax: (+34) 943 218 311

erein@erein.eus

Lege-oharra eta pribatutasun-politika

Cookie-politika

Salmentarako baldintza orokorrak

adimedia-k garatua

EREIN atxikita dago

Jarrai iezaguzu

Facebook

Twitter

Vimeo

Issuu

Youtube

EREIN Argitaletxea

Tolosa etorbidea 107 • 20018 DONOSTIA (Gipuzkoa) • Tel. : (+34) 943 218 300 • Fax: (+34) 943 218 3 11 • erein@erein.eus


Kaixo EuskoMangazaleok! Hemen duzue aste honetako JoJo’s Bizarre Adventuresen atala! Espero dut zuen gustokoa izatea, benetan interesgarria baitago!


Latsunbe, Antziola eta Sagastialdeberri gune inguruetako aireko ikuspegi orokorra (Antziola auzoko etxebizitza berrien eraikitze lanak).


Mendizale eta zinemazaleen bilgune izango da Bilbo, BBK Mendi Film Bilbao-Bizkaia jaialdiaren 14. edizioan. Abenduaren 3tik 12ra egingo da, eta iaz pandemiaren eraginez hartutako ereduari eutsiko dio. Alegia, aurrez aurreko emanaldiez gain, Sail Ofizialeko lanak online ere ikusi ahal izango dira. Aurrez aurrekoak hiru aretotan eskainiko dituzte: Euskalduna Jauregia, Golem zinema aretoak eta BBK Aretoa. Orotara, 52 lan eskainiko dituzte, denak ere Sail Ofizialean, bi izan ezik: Pedalkadak itsasoan (Gorka Etxabe) eta Txango (Tamara Lucarini) film laburra, 2021eko Mendi Film Bizkaia-Ternua Beka jaso duena. Euskal ekoizpenak 11 izango dira, eta online ikusten diren lan guztiek euskarazko azpitituluak izango dituzte. Film luzeak, laburrak, dokumentalak... pantaila aurrean ikusi beharreko eskaintzaz gain, ohi bezala, bestelako jarduerak antolatu ditu jaialdiak: 11 hitzaldi eta mahai-inguru eta 6 erakusketa. Aurrez aurreko zein online emanaldien sarrerak mendifilmfestival.com gunean eros daitezke.

‘Apaiz kartzela’ dokumentala, zinema aretoetan

Azaroaren 26an estreinatu zuten zinema aretoetan Apaiz kartzela dokumentala. Ritxi Lizartzak, David Pallaresek eta Oier Aranzabalek zuzendutako lanean, 50 apaiz inguruk, gehienak euskal herritarrak, frankismo betean diktaduraren kontra egindako borroka gogoratu dute. 1968. eta 1976. urteen artean, diktadurak Zamoran (Espainia) kartzelatu zituen apaizok, hain justu frankisten errepresioaren kontra egin zutelako. Haietako zenbaitek 12 urteko kartzela zigorra jaso zuten. Oso sonatua izan zen bere garaian espetxeratutako apaizen kasua. Haatik, diktaduraren ostean gertakari haien oroitzapena apaldu egin dela uste dute dokumentalaren egileek, batez ere belaunaldi gazteen artean. Horrexegatik jaso dituzte dokumentalean prozesu hura bizi izan zutenen testigantzak. Guztira, 35enak: Xabier Amuriza, Julen Kaltzada, Periko Solabarria, Juan Mari Arregi, Andreu Vila, Josu Naberan...

TRANPALDOZ tranpaldo dabil dagoeneko Formol Laborategiaren Album antzezlana, Azpeitiko 39. Euskal Antzerki Topaketetan estreinatua izan ostean. Euskal antzerki sortzaile hasiberriei laguntzeko Zubi egitasmoaren bosgarren deialdia irabazi zuen lana da Album. Bertan, millennial izendaturiko belaunaldiko gazteak dira protagonista. Zehazki, egotzi ohi zaizkienak direla eta (dena egina eman zaiela, berekoiak direla...), haiek hartzen dute hitza ezohiko egitura duen antzezlanean. Mikel eta Intza ditu protagonista nagusi, Mikel Ibarguren eta Intza Alkain aktoreek gorpuztuta. Zuzendaria, berriz, Edurne Azkarate da. Abenduan, hitzordu pilo bat izango dute: 3an Oñatin, 5ean Lesakan, 6an Durangon, 12an Luhuson, 17an Oionen eta 19an Usurbilen.

LES BOBE BOBE konpainiaren Udaberria heldu da lanak irabazi du Lautan Hiru sariketa. Ondorioz, 1.400 euro jasoko ditu, eta saritutako lanarekin IV. Lautan Hiru jaialdia estreinatzeko aukera izango du, 2022ko otsailean. Euskaltzaindiak Bilboko Udalaren babesarekin sortu zuen iaz Lautan Hiru laguntza, euskarazko antzerkiaren eta, batez ere, lan laburren sorkuntza bultzatzeko asmoz. Lan irabazleari dagokionez, “bitxia eta ausarta” dela nabarmendu du epaimahaiak.

PILULA GORRIA izeneko saioa martxan da Twitch plataforman. Lord Draugr youtuberrak aurkeztuta, azaroaren 17an egin zuten lehen emanaldia, eta hamabost egunean behin saio bat eskainiko dute. Gazteak xede, umorea eta zirikatzea izango ditu oinarri. Saio bakoitzean, pertsonaia bat elkarrizketatuko dute, eta ikus-entzuleei erronka bat jarriko diete. Saioaren sortzaileen izena ez dute jakinarazi, oraingoz. Twitch plataforman ez ezik, YouTuben sortutako Pilula Gorria kanalean ere ikusi ahal izango dira saioak.

TAULARA lehiaketa antolatu du, bigarren aldiz, Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxeak, euskarazko antzezlan laburren sormena sustatzeko asmoz. Euskal Herri osoko antzezle, talde eta sortzaileei eskainia, bi kategoria izango ditu: jatorrizko gidoi onena sarituko duena eta jatorrizkoak izan gabe 2020tik aurrera sortutako gidoiei erreparatuko diena. Guztira, 3.500 euro banatuko dituzte lau saritan. Lanak urtarrilaren 24ra arte aurkez daitezke. Xehetasun guztiak oihaneder.eus gunean daude.

MARTIN UGALDE (Andoain, 1921 – Hondarribia, 2004) kazetari, idazle eta politikariaren obra osoa digitalizatu eta sarean ipini du Jakin aldizkariak bere webgunean (jakin.eus), euskal pentsamenduari eskainitako atalean. Guztira, 2.049 idazlan, gehienak (1.662) Ugaldek berak idatziak; gainerakoak (387) Ugalderi edo haren lanari buruz beste egile batzuek idatzitakoak dira. Ugalderen biografia ere sareratu dute, baita haren ekarpena aztertzen duen testu bat ere. Lanen bilaketa errazteko bilatzailea ere badu.

7 orria 13 orritik

Hasi

Aurrekoa

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

Hurrengoa

Amaiera

Harpidedunentzako sarbidea:

Gogora nazazu

Erabiltzaile-izena ahaztu zaizu?

Pasahitza ahaztu zaizu?

Hil honetako AIZU! aldizkarian erreportaje gehiago aurkituko dituzu. Horrez gain, “Ez da hain fazila” gehigarria ere eskura dezakezu. Hainbat eduki biltzen ditu: "Galde Debalde?" ataltxoa gramatika-zalantzak argitzeko, denbora-pasak, lehiaketak... Kioskoetan salgai, harpidetza ere egin dezakezu, digitala nahiz paperekoa. Klikatu hemen.

empty

Dramaturgia berriei leku egingo die Eztena jaialdiak

empty

Kulturari lekua egingo dio Sormenek Galdakaon

empty

‘Euskal Herriko Atlas Etnografikoa’, sarean

empty

‘Alderray’, Tartean konpainiaren hurrengoa

empty

Berbaxerka eta Wordle, hitzekin jolasteko

empty

Tanttakak bi lan estreinatuko ditu urtarrilean

empty

Mendia Bilbon eta sarean

empty

Belaunaldiarteko talka ‘Lubaki lainotsua’-n

empty

Ate joka da Donostiako Zinemaldia

empty

Martxan da 'aizu.eus' berritua

empty

Lehen urtebetetzean, berrikuntzak gehitu dizkiote Aditu plataformari

empty

“Euskal Netflix” modukoa sortuko du EITBk

empty

‘Hau ez da niretzat’ umorezko websaila ‘Ttap’ eta ‘Zut’ aldizkarietan

YOU MUST ENABLED JS

empty

YOU MUST ENABLED JS

Argazki galeria

Iker Galartza

Sotillo

Mintzoa

Etiopia II

Arantza Santesteban

Arrato

Arberoako ikastola

Zuhaitz Gurrutxaga

Furgoneta

Skid Row

Artium

Irulegi irratia

Pilar Kaltzada

LA etxegabeak

Belokeko monasterioa

Uribarri Ganboa

Ruper Ordorika (A.Zabalo)

51 eremua

La Palma

Omenduak

Ane Pikaza

Ekhilur

Unión Tutera

Aizu! 40. urteurrena Durangon

Maite Larburu

Zorion postalak

Aizu! irakurtzen

Kapildui

Mursiak

Guernica Gernikara

Eolikoak

Hedoi Etxarte

Agiñako gaina

Artziniega

Bastidatik Donapaleura

Mutriku

Erik Jaka

Irene Larraza

Iruñeko Erresumako Museoa

Cookien konfigurazioa

“Cookie propioak eta hirugarrenenak erabiltzen ditugu zure nabigazioa ahalbidetzeko, gure zerbitzuak aztertzeko eta helburu analitikoetarako, zure nabigazio-datuak aztertuta. Klikatu HEMEN gure cookie-n politika ezagutzeko. Cookie guztiak onar ditzakezu "ONARTU" botoia sakatuta, edo haien erabilera konfiguratu edo baztertu, "KONFIGURATU" botoia sakatuta.

Onartu

Konfiguratu

Cookien politika

Hemen zure beharren araberako konfigurazioa ezarri ahal duzu.

Cookie teknikoak

Cookie hauek gure webgunean nabigatu eta bere funtzioak erabili ahal izateko eta gunearen gune babestuetara sartzeko beharrezkoak dira. Cookie hauek desgaitu ahal dituzu zure nabigatzailearen ezarpenetan. Kontuan izan hori eginez gunearen funtzionalitatearen kaltean izango dela hori.

Cookie analitikoak

Cookie hauek gure webguneen bisitarien nabigazioari buruzko informazioa batzen dute. Honek webgunearen egitura, nabigazioa eta edukiak ahalik eta errazen erabiltzea ahalbidetzen dute.


Ikustaldi antzeztuak jauregi-dorreetan, hitzaldi eta lehiaketak museoetan, lantegiak, eta beste jarduera batzuk

Vitoria-Gasteiz, 2020ko urriaren 8a. Ana del Val Kultura eta Kirol Saileko foru diputatuak gaur “Udazken honetan, #KulturaSegurua” izeneko kanpaina aurkeztu du, hurrengo hilabetetarako aurreikusitako programazio guztia bilduko duena, “baldin eta egoera epidemiologikoak ahalbideratzen badu, eta murrizketa berrietara moldatuta”.

Haren barnean dauden jarduera batzuk dagoeneko aurkeztu dira, batzuk lankidetzak eta beste batzuk jarduera berekiak: Bernaola Festival, PixKat, Danzálava, Tetrapack Amarikan, Mazoka. Eta beste jarduera batzuk, hala nola GazteFilm Fest, geroago aurkezteko asmoa dago. Hauek dira gaur aurkeztutako jarduerak:

Museo Zerbitzuaren jarduerak

Hitzaldi zikloa: “Bi mende arteko artista arabarrak Arabako Arte Ederren Museoaren bilduman”. Eguerdiko 12etan, egun hauetan:

Azaroak 28, Ignacio Díaz Olano. Hizlaria: Santiago Arcediano Salazar.

Abenduak 5, Pablo Uranga Díaz de Arcaya. Hizlaria: Ana Arregi.

Abenduak 12, Joaquín Bárbara Balza. Hizlaria: Egoitz Bernaola Luxa.

Egile bakoitzari eskainitako astean zehar, museoaren ikustaldi gidatuak hari buruzkoak izango dira.

Ziklo horrez gainera, “El silencio de Elvira”ren antzezpena egingo da, azaroaren 21ean, larunbata, 12,30etan. Elvira Zuluetak, garai batean bere jauregia izan zen museoko atarian, haren iraganari buruz jardungo du. Arantza Corderoren narrazio antzeztua, emakume horren pertsonaiari eta historiari buruzkoa, Claudia Montesen ahotsaz lagunduta.

Aretoak 23 lagunentzako edukiera du, eta erreserbak 945 18 19 18 telefonoan eska daitezke; gehienez bi lagun erreserba bakoitzean.

VI. Photoformas argazki lehiaketa eta, ondoren, erakusketa Natura Zientzien Museoan. Parte-hartzaileek azaroaren 22ra arte aurkeztu ahal izango dituzte beren lanak (argazki naturalistak, edozein neurritan). Haietatik 30 aukeratuko dira erakusketarako eta, gainera, 800 euroko lehenengo sari bat eta 250na euroko bi accesit emango dira. Arauak: https://alavesia.org/2020/10/13/photoformas-6o-concurso-de-fotografia-de-la-naturaleza/

Historia eta Arkitektura Ondarearen Zerbitzuaren jarduerak

Kultura eta ondarea elkartzen dituzten hiru jarduera, udalerri bakoitzeko biztanleentzako.

“Harlanduen bidea”k azaltzen du Orgaztarren Fontechako jauregi-dorreko harlanduek jarraitu zioten bidea. Lau ikustaldi, 10etan eta 12etan bi igandetan: azaroaren 22an eta abenduaren 13an. Antolatzailea: Ícono Difusión Cultural S.L.

“Martioda: historia eta ondare laborategi irekia". Martiodako dorrearen sei ikustaldi, bisitariei historia, arte eta eraikuntza balioen hastapenak erakusteko. Azaroaren 29an, igandean, egingo dira. Antolatzailea: Enklabe KST.

“Gebarako jauregia eta Altamirako gaztelua”: antzezpen gisako hiru ikustaldi egingo dira, historiako pertsonaiekin. Abenduaren 20an egiteko asmoa dago. Antolatzailea: Orbela, Investigación y Educación Ambiental S.L.

Jarduera bakoitza udalek berek dinamizatuko dute. Enpresek helbide elektroniko bat eta telefono mugikor bat emango dituzte udalerrietan banatuko dituzten karteletan.

Kultura Etxeko Jarduerak

Zientzia-fikziozko solasaldia, Juan Luis Diazek koordinatua. Zientzia-fikzioaren literatura generoko lanak eztabaidatzeko eta aztertzeko topagune bat eskaintzen du, azaroaren 11tik aurrera. Jarduerak.

Azaroak 11, “La naranja mecánica”, Anthony Burgess.

Abenduak 9, “Sistemas críticos”, Martha Wells.

Urtarrilak 27, “La guerra de las salamandras”, Karel Capek.

Otsailak 10, “Binti”, Nnedi Okorafor.

Martxoak 10, “Consecuencias naturales”, Elia Barceló.

Apirilak 21, “Hijos de los hombres” P.D. James.

Maiatzak 19, “Los desposeídos”, Úrsula K. Le Guin.

Irakurketa lantegia, Ana Arregi irakasle eta idazleak koordinatua. Munduko literatura lanak, gaztelaniaz idatziaz edo itzuliak, eztabaidatzeko eta aztertzeko topagune bat eskaintzen du. Azaro honen 18an hasiko da.

Azaroak 18, “Física de la tristeza”, Georgi Gospodinov.

Abenduak 16, “Clavícula”, Marta Sanz.

Urtarrilak 20, “Un corazón demasiado grande” Eider Rodríguez.

Otsailak 17, “Noches blancas”, Fiodor Dostoievski.

Martxoak 17, “Lectura fácil” Cristina Morales.

Apirilak 14, “El ojo castaño de nuestro amor”, Mircea Cartarescu.

Maiatzak 5, “Amek ez dute”, Katixa Agirre.

14 jarduerak irekiak dira. Izena emateko: https://web.araba.eus/es/cultura/casa-cultura-ignacio-aldecoa

Zaharberrikuntza Zerbitzuaren jarduerak

Azkenik, kasu honetan oso entzule berezituentzat, “baina balioko du –Del Valek adierazi duen bezala– daukagun Zaharberrikuntza Zerbitzuaren bikaintasuna nabarmentzeko, Espainia guztian erreferentzia puntu bat baita”, azaroaren 5ean eta 6an, Espainiako Kultura Ondarearen Institutuak “Harrizko ondarearen kontserbazioa” webinarra antolatu du. Hartan, hilaren 6an, Diana Pardo Saileko teknikariak hizlari gisa parte hartuko du “Estratigrafia monumentuetan” txostenarekin, San Domingoko arkuan eta Santa Anako portalean egindako lanaz hitz egiteko, jardunbide egokiaren eta erakunde arteko lankidetzaren adibide gisa.


Urtarrilaren 2an protestak hasi dira Kazakhstanen. Oso egun gutxian gobernu bat botatzea lortu dute eta SESBetik independentzia lortu zuenetik herrialdean izandako krisirik handiena eragin dute. Lehen begiratuan inork ez zuen aurreikusi tamaina horretako erantzunik gobernuak autoentzako erregaiaren prezioa igotzea erabaki zuenean. Litroko 0,12 euroko prezioa bikoiztu zuen. Ez zen oso neurri herrikoia baina munduko zazpigarren herrialderik handieneko agintarien aurreikuspen guztiak gainditu zituen herritarren erantzunak. Kazakhstandar asko gobernuaren aurka kalera atera zen suminduta. Lehen erantzun ofiziala, ohikoena: esku gogorra.

Kassim-Jomart Tokaiev presidenteak errepresio zorrotza agindu zuen, baina manifestariak ez ziren kikildu. Almatyko udaletxea erre, aireportua okupatu eta poliziaren autoak erre zituzten. Batetik, 18 polizia hil dituzte eta bestetik, hildako manifestarien kopurua handiagoa, baina zehaztu gabea da. Milaka dira zaurituak eta atxilotuak.

Protesten lehen egunetan Tokaievek berehala indargabetu zuen erregaiaren igoera, eta prezioa 0,12tik behera ere jaitsi zuen, baina berandu zen. Mobilizazioak ez ziren amaitu eta presidenteak gobernukide batzuk kargutik kendu zituen. Gobernua Nursultan Nazarbaieven agintearen jarraipena da. Nazarbaiev 25 urtez izan zen agintean, 1984tik, artean Kazakhstan sobietar errepublika zela, 2019ko martxora arte. Baina kontinuismoaren figura nagusiak kentzea ere ez da nahikoa izan oraingoz inongo buruzagi edo antolakunde argirik ez duen mugimendua baretzeko.

Zurrunbilo bortitzaren erdian, protesten zabalpena eta manifestarien arteko komunikazioa eragozteko Kazakhstango agintariek Interneterako sarbidea eten dute; urtarrilaren 5etik 10era arte ia erabat indargabetuta izan da sarea. Gainera, herrialdeak ez du kazetaririk sartzen uzten, beraz bitarteko eta lekuko askorik gabe “ulergarriagoa” da zergatik Tokaievek esan duen protestariak atzerrian trebatutako terroristak direla.

Eta hori egin du, hain justu, Segurtasun Kolektiborako Itunaren Erakundeari (ODKB errusierazko sigletan) publikoki laguntza militarra eskatu dionean “mehatxu terroristari” aurre egiteko. ODKB-ko kide da Kazakhstan, Errusia, Armenia, Bielorrusia, Kirgizistan eta Tajikistanekin batera, denak herrialde sobietar ohiak. Dagoeneko atzerriko 3.770 soldadu daude Kazakhstanen, eta Tokaievek eta Moskuk “bake-tropak” deitu arren, nekez ikusiko dute hala manifestariek.

Koloretako iraultzen aurrekariak gogoan, ez da gutxi izan protesten atzean atzerriko esku beltzik bilatu duena. Areago, mobilizazioak herrialde osora zeinen azkar hedatu ziren ikusita eta protesten indarkeria-maila handia kontuan izanik. Oraingoz balizko potentzia horietako batek ere (Txina edo AEB, kasu) ez du jarrera argirik agertu, baina mamua hor dago.

Edonola ere, begien bistakoa da egun nazioarteko tropak herrialde batera sartu direla erregimen politikoaren “segurtasuna bermatzeko”, baliabide natural aberatsak dituen herrialde batean, nagusiki hobekuntza sozialak eskatzen dituen eta agintariekin akitua den jendeari aurre egiteko.


Zorionak, bikote! Jadanik 8 urtetxo gure artean... Ederto ospatu zuen urtebetetze eguna eta patxo handi bat familia guztiaren partetik!

Ez daukazu zorion agurrak gehitzeko baimenik. Begiratu zure profilko baimenetan hori hobetzeko zer egin dezakezun.


Wikipedia honetan hizkuntzen loturak orriaren goiko aldean daude, artikuluaren izenburuaren eskuinaldean. Joan gora.

18 hizkuntza

Català

Čeština

English

Español

فارسی

Français

Galego

עברית

Bahasa Indonesia

Italiano

ქართული

Lietuvių

Nederlands

Polski

Português

Русский

Tiếng Việt

中文

Aldatu loturak

Salda primitibo

Wikipedia, Entziklopedia askea

Salda primitiboa edo jatorrizko salda Aleksandr Oparin biologo errusiarrak 1924an estreinakoz erabilitako hitza da, bizia agertu aurretik Lurreko ozeanoetan zegoen gaia izendatzeko.

"Lur gaineko biziaren jatorria" lanean, Oparinek teoria kimiosintetiko izeneko hipotesia plazaratu zuen. Bere ustez, Lurreko antzinako atmosfera erreduktorea zen, oxigenorik gabekoa. Konposatu erreduktoreek, energia ematerakoan, haien artean erreakzionatu zuten molekula organiko batzuk sortuz.

Miller eta Urey esperimentuaren ostean (1953an) jakina da Lurreko antzinako atmosfera osatzen zuten gas erreduktoreek (NH3, CH4, H2...), deskarga elektrikoak jasotzerakoan, aminoazido eta beste molekula organiko batzuk sortzen dituztela. Duela 4.000 milioi urte antzinako Lurrean hori gertatu zen, eta sortutako molekula organikoak -euriak eramanda- ozeanoetan pilatu ziren. Garai hartan Lurrean bizidunik ez zegoenez, sortutako molekula organikoak ez ziren erabili, eta kopuru handitan metatu ziren ozeanoetan, salda primitibo izenekoa osatuz.

Oparinen ustez lehenengo bizidunak salda primitibo horretan sortu ziren, eta salda hori izan zen bizidun horien elikagaia.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biziaren jatorria

Miller-Urey esperimentua

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Autoritate kontrola

Wikimedia proiektuak

Datuak: Q2994232

Datuak: Q2994232

"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Salda_primitibo&oldid=7319864"(e)tik eskuratuta

Kategoria:

Biziaren jatorria

Orriaren azken aldaketa: 13 abendua 2019, 17:11.

Testua Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 lizentziari jarraituz erabil daiteke; baliteke beste klausularen batzuk ere aplikatu behar izatea. Xehetasunen berri izateko, ikus erabilera-baldintzak.


Plaza berria Udalaren aurrekontutik ordainduko da eta San Andres kalea Gipuzkoako Foru Aldundiak finantzatuko du


Azken hiletan hainbat buelta eman diot ideia bati, hari ekiteko unearen zain, eta gaurkoari une egokia iritzi diot ideia kimu horri irteera emateko, Txileko Santiagon egiten ari den goi-bilera horietako baten karietara Txileko telebistan entzun ditudanak entzun eta gero. Dirudienez, eztabaida bizia piztu da ez dakit zein nazioarteko erakunderen buru Raul Castro izendatuko omen dutelako. Hori dela-eta, Txileko alderdi ultraeskuindarretako politikariak, herritar aberatsak eta talde neonazi batzuetako kaskamotzak agertu dira banan-banan hango telebista nazionaleko albistegian, aho batez, Raul Castro diktadorea dela eta Kubakoa diktadura dela aldarrikatzeko -xelebrea izan da, gainera, Txile bezalako herri batean, maputxeen, anarkisten eta disidente ororen aurkako errepresiorik bortitzena zuritzen eta are auspotzen duten berberek, giza eskubideen urraketaz berbetan entzutea-. Halaber, bat zetozen gehienak -neonaziak izan ezik- herri bat demokratikoa izateko alderdiak behar zituela aldarrikatzerakoan. Ez dut nik esango Kuba diktadura den ala ez, demokrazia ez dela argi dago, laster azalduko dudanez, baina, demokraziaren benetako esanahiari lotuz gero, beharbada konturatuko gara Kubak demokratikotzat hartu ohi diren herri guztiek baino esparru demokratikoagoak badauzkala, oraindik ere auzo- eta herri-batzarrek nolabaiteko zeresan politikoa daukatelako Kuban, beste herrietan holakoen aztarna guztiak aspaldi desagerrarazi zituzten bitartean, egungo sistema nagusitu zedin, hain zuzen ere. Izan ere, kontua ez da Kuba, Txile, Estatu Batuak, Txina, Espainia, Argentina, Venezuela, Frantzia, Iran, Egipto, Israel… diktadurak direnetz. Kontua da ea haietako bakar bat ere demokratikoa den. Eta horixe ahaleginduko naiz hemen argitzen, argi ikusiko dugulako haietako gehienetan, hots, euren burua demokratikotzat jotzen duten guztietan, daukaguna lapurreta historikorik handienetako bat dela. Izenen gerra haiek hasi eta, orain arte, haiek irabazi baitute.

Hori ulertzeko, oso interesgarria da historian -benetakoan, ez eskola eta unibertsitateetako doktrinamendurako idatzi den horretan- eta filosofian barneratzea, eta politika sistemek lehen teoria politikoak idazten hasi zirenetik izan dituzten izen eta definizioetara jotzea. Beldur naiz artikulu luzeegia aterako ez ote zaidan, eta horregatik buruan daukadan alboko hainbat gai baztertu eta punturik garrantzitsuenetara mugatzen ahaleginduko naiz. Irakurleak barka biezat harira ekarriko ditudan egileen aipu zehatzak ez ematea, uste dut norberaren lana dela irakurtzen duen edozeren atzean dagoen balizko egia bere kabuz ikertzea. Zoritxarrez, filosofia lehen eskutik irakurtzea oso gutxietsi da gure egungo kulturan -beren beregi gutxietsi ere-, eta eskoletan irakasten duten ebaketara mugatu ohi da gure ezagutza. Horren aurrean, filosofiaren testu historikoak osorik irakurtzera adoratu nahi nuke irakurlea, gure egungo gizartea eta egun nagusitu diren ideiak, kontzeptuak eta “egiak” nondik datozen eta zelan itxuraldatu edo itxuragabetu diren hobeto ulertzeko ezinbestekoa delakoan. Artikulu honek nire behin-behineko iritzia baino ez du islatuko, eta honetara mugatzea baino gomendagarriagoa da nork bere iritzi osoa egiteko tresna guztiak eskura izatea, nork bere erara ulertzen baitu irakurtzen duena.

Oharpen hori eginda, historikoki filosofia politikoaz idatzi duten pentsalari nagusiek egindako sistemen banaketari helduko diot. Hala, Platonengandik hasita, haren Errepublikan, eta Aristotelesekin jarraituta, haren Politikan, hiru sistema nagusi aurkituko ditugu: demokrazia, aristokrazia eta monarkia. Halaber, hiru sistema horien desbideratzeak edo degradazioak ere aipatu zituzten filosofo klasikoek eta haien ondorengo gehienek: demagogia batzuetan, anarkia besteetan, demokraziari dagokionez, oligarkia, aristokraziari dagokionez, eta, azkenik, tirania, monarkiari dagokionez. Platon eta Aristoteles, eta haien ondoren etorri ziren teorialari gehienak, hala nola Machiaveli, Hobbes, Locke edo Rousseau bera, zein bere zioengatik eta ñabardurak ñabardura, ez ziren ez demokraziaren oso aldekoak. Izan ere, Platonek eta Aristotelesek herria gutxietsi zuten beti. Ez da arraroa, kontuan hartzen badugu, esaterako, eta Platonentzat batez ere, lan egitea -eta batez ere soldatapekoa izatea- morroien kontua zela, ez gizaki askeena, guztiz zilegitzat jotzen zutela esklaboak izatea, eta euren ikuspegi etiko eta filosofikoei jarraituz, herri xumea, langileak eta nekazariak, ezjakintzat eta are astakirtentzat zeuzkatela. Hala, Platonek diseinatu zuen diktadura idealean, hots, haren errepublikan, filosofoak zeuden deituta gobernatzera, derrigorrezko komunismo oso berezian bizi behar zuten zaindari edo gerlariak berme hartuta, eta iruzurra eta manipulazioa ezinbesteko armak ziren herria gobernatzeko eta bere zoriarekin etsi zezan. Aristoteles malguagoa zen, eta aristokraziaren alde egin eta demokrazia oso begiko ez bazeukan ere, haren Politika batez ere Estatuari, zein ere zen haren sistema politikoa, iraunarazteko metodoa zen -emakumeen eginkizunari dagokionez, ordea, Platonek erakutsi zuen berdintasunaren aldeko jarreraren aurrean, erabateko misoginiak gidatu zuen Aristotelesen politika-. Antzeko zerbait egin zuen zenbait mende geroago Hobbes bere Leviatan famatuan: bera monarkia absolutuaren alde argi eta garbi egin eta haren teoria guztia hura zuritzeko sortua izan arren, helburu nagusia Estatua bera zen, eta hala, guztiz arbuiatu zuen Estatuaren aurka egitea gobernu mota, monarkia, aristokrazia zein demokrazia izan -azken biak asanblada subiranoen multzoan sartuta-.

Baina, zertan zeutzan hiru sistema nagusi horiek? Historiako teorialari guztien testuetan, haiek definitzerakoan guztiak bat datozela ikusiko dugu… XVIII. mendean burgesia liberal edo ilustratuak Frantses Iraultza herriari ostu eta bere doktrina, egun ere nagusi dena, ezarri eta izenen prostituzio sistematikoa gauzatu arte, lehenik eta behin Montesquieuren eskutik, bera baita, Legeen espirituaz lanean, demokraziaren kontzeptua hankaz gora jarri zuena, bere apeta politikoari jarraiki.

Hala, Platon, Aristoteles, Machiaveli, Hobbes, Locke eta Rousseaurentzat, arestian aipatutakoen teoriei jarraitzearren, demokrazia herritar guztien batzar edo asanblada burujabearen bidezko gobernua da. Gobernu hori demokratikoa izateko, herritartasuna duten guzti-guztiei zabalik egon behar du, eta batzar horretan denek hartu behar dute parte, berdintasunez. Beste kontu bat da nori aitortzen zaizkion herritartasuna eta, beraz, politika demokratikoan parte hartzeko eskubidea. Aristokrazia, ordea, asanblada-sistema izan arren, bakan batzuen parte hartze zuzenera mugatzen da. Hots, herritartasuna dutenetako batzuen, gutxiengo baten parte hartze politikoan oinarritutako gobernu sistema da. Gobernuan parte hartzen duten horiek, aristokratak, alegia, herriak berak hautatutakoak izan daitezke edo, sistema horren degradazioaren ondorioz, garai batean hautatutakoen oinordetza-eskubidean oinarritu daiteke, besteak beste. Parte hartze eskubidea mugatzeko beste bide batzuk ere egon ziren, hala nola gutxieneko aberastasunen jabe izatea. Beraz, jatorrian eta berez, aristokrazia ez dago noblezia tituluei lotuta eta “onenen” gobernua da. Jatorrian, herriak berak erabaki behar zuen “onenak” nor ziren, hautagaien trebetasunen edo dohainen arabera. Monarkia, azkenik, pertsona bakar baten gobernua da. Asanbladak egotea onar dezake, aholkuak emateko, esaterako, baina azken erabakia hartzeko eskumena monarkarena edo berak eskuordetuena da.

Era berean, Platonen eta Aristotelesen lehen lan teoriko haietan bertan argi ikusi zen hiru sistemetan ardatz nagusia goikoen eta behekoen, hots, aberatsen eta txiroen arteko tentsioa dela. Hala, printzipioz, demokrazia txiroei lotuagoa legoke, eta aristokrazia eta monarkia aberatsei. Filosofo klasikoek argi ikusi zuten ezegonkortasun politikoaren zio nagusia aberatsen eta txiroen interesen arteko talka zela. Horri dagokionez, bereziki interesgarria da Aristotelesen lana, sistema bakoitza desegiteko arrazoiak aztertu zituelako. Hala, haren helburua beste bat bazen ere, ondorio bat atera dezakegu: demokrazia demagogiaren (gaurko populismoaren) esku geratu eta tiraniarako jauzia emateko arrazoi nagusia jabetza pribatuak, hots, desberdintasun ekonomikoak, irautea da. Horrek, halaber, beste ondorio batera garoatza zuzenean: demokraziak komunismo ekonomikoa ezarrita baino ezin iraun dezake eta, beraz, ezarri orduko jabetza pribatua abolitzeko urratsa ere eman behar da. Anarkismoak, komunismo libertarioak batez ere, argi ikusi zuen hori.

Aipatutako egileen artean, Aristoteles eta Rousseau bat letozke, gutxi gorabehera, demokraziari dagokionez, teorikoki, behintzat: sistemarik ederrena izan liteke, baina ezinezkoa. Rousseauren hitzetan, demokrazia jainkoen artean baino ez da posible. Hala, demokrazia ezinezkotzat jo eta aristokraziaren alde egingo zuten biek, lerro artean.

Kasualitatez, Rousseauk eta haren Gizarte-kontratua ospetsuak finkatu zieten iparra burges liberal edo ilustratuei. Frantziako burgesiak eta nobleziaren zati handi batek herriaren indarra erabili eta, geroko Errusiar Iraultzan alderdi boltxebikeak legez, herriaren bultzadak non amaitu behar zuen erabaki zutenean -harago joan eta demokrazia ezarri nahi zuten sans-culotteei anarkista deituta, besteak beste-, Frantses Iraultza burututzat emanda, euren neurrirako sistema politiko, sozial eta ekonomikoa diseinatu behar izan zuten. Horixe zen, izan ere, iraultza bultzatzeko hasieratik izandako asmo bakarra: zaharkituta gelditua zen sistema politikoa deuseztatu eta sistema modernoagoa, zetorren kapitalismoari hobeto egokitzen zitzaiona, ezarri, euren negozioak errazago loratu eta industralizazioa herriak oztopatu barik burutu ahal izateko.

Izan ere, ordura arteko sistema guztiak ia, teorialari gehienek aitortu zuten bezala, mistoak ziren. Osagai demokratikoak, aristokratikoak eta monarkikoak nahasten ziren gehienetan, herri bakoitzaren historiaren arabera, demokraziarantz, aristokraziarantz edo monarkiarantz gehiago edo gutxiago lerratuta. Hala, Europa feudal gehienean, garai historiko askotan erakunde demokratikoak egon ziren herri eta hiri askotako batzar edo kontzeju irekietan, erakunde aristokratikoak herri eta hiri askotan, batzuetan berberetan ere, zeuden batzar edo kontzeju itxietan eta zenbait gorte eta parlamentutan, eta erakunde monarkikoak herrian herriko erregeen, dukeen, printzeen edo jaunen eskutik.

Zalantza barik, sistema misto horiek oztopo handia ziren burges eta noble ilustratuentzat. Alde batetik, monarkiak sabaia jartzen zien goitik haien nahiei, eta haren esku geratzen ziren zerga-bilketa, legegintza eta armada nagusien kontrola, besteak beste. Bestetik, batzar eta kontzeju irekiek ere muga jartzen zieten behetik, batez ere, batzar irekien burujabetasunari lotuta lur askoren jabetza komunala zegoelako, eta industralizazioa aurrera eroateko beharko zuen eskulan gehiegi zegoelako landari atxikita, eta lurraren jabetza esku gutxitan pilatu ezean ez zuen landatik hirirako urratsa emango. Biak batera akabatu behar ziren eta, horretarako, haien sistema politiko formal ideala Rousseauk berak iradokitakoa zen: errepublika aristokratikoa. Pentsatu eta egin, kasu askotan monarkia aztarnekin batera bizitzeko arazorik izan ez arren, oztopo nagusia ez baitzegoen goian, behean baizik. Izenak, ordea, bazeukan bere mamia. Izan ere, azken mendeetan aristokrazia hitza nobleziari gero eta lotuagoa ikusi zen, eta iraultzak nobleziaren pribilegioak, hots, ordurako hiztegian aristokrazia bera akabatu zuela suposatzen zen. Sistema zaharra deuseztatzeko bere odola jarri zuen herriak, beraz, nekez irentsiko zuen aristokrazia izena zeroan sistema politikoa, eta horrek, gainera, agerian utziko zuen boterea bakan batzuen artean banatuko zela eta demokraziaren azken aztarnak betiko desagerrarazi nahi zirela. Herriak armak eskuetan hartzeko izan zituen helburuetatik oso urrun geratzen zen aristokrazia formalerako asmoa, eta herritarren oroimen historikoan boterea borrokatu eta armaz garaitzeko esperientzia gertuegi zegoen. Ilustratuek, “askatasuna, berdintasuna, elkartasuna” hitz eder horien pean mozorrotuta, herriari demokrazia emango ziotela sinetsarazi behar zieten herritar xumeei, eta konfiantza hori bereganatuta haiek denak armaz gabetzeko denbora behar zuten. Nazio-Estatu sortu berrien etsai nagusia etxe barruan zegoen, eta ondo baino hobeto zekiten aristokrata berriek.

Erraz konpondu zuten, beraz: ordura arteko teoria guztiek aristokrazia esan ziotenari izena aldatu, demokrazia bataiatu eta, denborarekin, badaezpada ere, izen horri “ordezkatzailea” edo “parlamentarioa” izenondoa erantsi, baten batek benetako demokrazia aldarrikatuko balu…, eta kito.

Bestetik, oso tentelak ez ziren, eta orduko pentsalari liberalek, euren arteko talde interes kontrajarriak ez ezik, argi izan zuten gauza batzuetarako txiroak alde beharko zituztela, eta beste gauza batzuetarako aberatsak. Hots, gizartearen oinarrian betiko iraungo zuen benetako talka txiroen eta aberatsen interesen artekoa izango zela, jabetza pribatua ez baitzuten sekula zalantzan jarriko, ilustrazio burgesaren interes nagusia kapitalismoa garatzea izanda. Hala, eta hau ere nahiko barregarria da, burgesek gidatu eta manipulatutako iraultza hartan bertan alderdien jokoa hasi zen. Garai hartan girondinoak eta jakobinoak, batez ere, eta gerora sortzen joango ziren alderdi guztiak eta bloke nagusi biak: ezkerra eta eskuina (zein ere diren batek eta besteak hartzen dituzten izenak). Bata txiroen aldeko nolabaiteko diskurtsoan oinarrituta, bestea aberasteko askatasunaren aldekoan. Hau dena oso eskematikoki esanda. Eta barregarria dela diot, edo ironikoa, sistema horren alde egin zuten eta egiten duten gehienek Rousseau erabili dutelako sistema defendatzeko oinarri. Eta, zer idatzi zuen Rousseauk alderdiei buruz? Kalterako baino ez direla, hain zuzen ere. Hots, alderdiak sortzea eta politika alderdien arabera egitea askatasunen aurkako eraso bortitza dela. Halaber, ordezkatuak erabaki dezakeen tokian ordezkariaren beharrik ez dagoela ere idatzi zuen bere liburu famatuan, noizean behin demokraziari keinuak eginez. Bestalde, gizarte-kontratuari gizarte-kontratu edo gizarte-itun deitu ahal izateko -egungo sistemaren defendatzaile sutsu askori gizarte-kontratu baten barruan bizi garela esatea gustatzen zaielako-, herritarrek gizarte-kontratua edonoiz berrikusi, aldatu edo hausteko bidea izan behar dutela ere esan zuen, edo, bestela, gizarte-kontratu hori “sinatzearen” -sinbolikoki bada ere- aurka dauden herritarrek handik ateratzeko aukera izan behar dutela. Alegia, ezin dela jakintzat eman herritar batek, garai jakin batean eta gizarte-kontratu jakin baten pean jaio delako, berez, kontratu hori sinatu duela edo harekin ados dagoela, eta, beraz, herritar guztiek eduki behar dituztela adostasuna edo desadostasuna edonoiz agertzeko modua eta kontratutik askatzeko bidea.

Beraz, XIX. menderako, ideologo nagusiek XVIII. mende arteko teoria politiko guztiak lurperatu eta alderdi-aristokrazia zenari demokrazia, demokrazia parlamentarioa edo demokrazia ordezkatzailea esaten hasi ziren, leloa egun arte errepikatuta, sehaskatik hilobiraino. Hala, ez da harritzekoa, demokraziaren lapurreta hori gauzatu ondoren, Proudhon frantsesak, Zer da jabetza liburu gogoangarrian, “zu zer zara?” galdetuta “ni anarkista naiz” erantzutea eta, harrezkero, anarkista guztiek demokrazia deitoratzea. Izena ez zuen halabeharrez hautatuko, ez. Seguruenik, Proudhonek ondo zekien bere garaiko aristokrata berriek bezala, hots, euren burua “demokratiko”tzat zutenek bezala demokraziari gorroto izan zioten askok anarkia ere esan ziotela herriaren boterean eta berdintasun politikoan oinarritutako sistemari, eta anarkistatzat jo demokrazia aldarrikatzen zuten beste garaietako txiroak eta langileak. Beraz, geroztik, demokraziaren izenean eta omenez deitoratu dute anarkistek “demokrazia”, hots, alderdi-aristokrazia edo partitokrazia. Era berean, demokraziaren etsai gehienek “demokrazia” goresten dute hura ukatzeko. Anarkistek, gainera, argi ikusi zuten anarkia, edo bestela esanda, demokrazia, bideragarria izateko, jabetza komunala berreskuratu behar dela. Hots, herritar guztien berdintasunezko partaidetza politikoa eta berdintasun ekonomikoa banaezinak direla, baten gabeziak bestea ezinezko bihurtzen duelako. Eta horretarako, besteak beste, klase sozial guztiek ere desagertu behar dutela. Izan ere, klase sozialak, aberatsen eta txiroen arteko amildegia, jabeen eta langileen arteko hesia desagertzearen kontrakoak zirelako ziren Platon, Aristoteles, Machiaveli, Hobbes, Rousseau eta Ilustrazio guztia demokraziaren etsaiak, sutsuagoak batzuk, epelagoak besteak, baina etsai, azken finean.

Hala, gaur egun aldarrikatzen diren demokrazia horien sistema politiko formala aztertzen badugu, aristokraziaren eta, kasu gehienetan, haren desbideratze edo degenerazioaren, hots, oligarkiaren, ezaugarri guztiak dauzkala ikusiko dugu argi. Hasteko, demokraziatik ez da deus geratu, ez baitago herritar guztiek berdintasun eta askatasunez eztabaida eta erabaki politikoetan zuzenean eta ordezkaritza barik parte hartzeko erakunde bakar bat ere, konstituzio liberalek (guri dagokigunez Cadizeko 1812koak) azken kontzeju irekiak eta azken lur komunalak desagerrarazteko tresna guztiak erabili eta helburua erabat lortu zutenez geroztik. Bestetik, edozein mailatan, udalak, batzar nagusiak zein legebiltzarrak izan, parte hartzeko bide bakarra alderdien bidez egitea da, salbuespenak salbuespen -kasu batzuetan, hala nola udaletan, hautesle zerrendak edo independenteak ere onartzen dira-, hots, iragazki bat igaro behar da, lehen zantzu aristokratikoa, eta, Rousseauk ondo adierazi legez, banakako askatasunen lehen murrizketa, ideia eta iritzi aniztasuna multzo batbera baten barruan urtzen duelako, alderdi-diziplina ezarrita, kasu askotan. Gainera, alderdi baten barruan egonda ere, erakundeetan parte hartu ahal izateko bide bakarra bozketa batean eserlekua irabaztea da, hots, herritarrek, euren burua zuzenean ordezkatzeko biderik batere izan barik, beste aukerarik ezean, zu onenen artekoa zarela iriztea. Hala, asanblada aristokratiko klasikoak ateratzen dira hauteskundeetatik, asanblada horiek udalbatzak, batzar nagusiak, legebiltzarrak, parlamentuak edo senatuak izan. Hori gutxi ez, eta alderdiek, aurkeztu ahal izateko, berariaz egindako lege batzuk bete behar dituzte, gutxieneko sinadurak lortu eta, kasu gehienetan, gutxieneko ondare ekonomikoa pilatu eta frogatu. Beraz, alderdi-aristokraziak zenbait galbahe dauzka botere formalaren erakundeetara iritsi ahal izateko. Zer esanik ez Estatu Batuak bezalako herri baten presidentziara iristeko, non, jakina denez, hauteskundeak pilatutako diruaren arabera irabazi ohi baitira. Alderdiak, gainera, familia eta klan batzuen eskuetan egon ohi dira, batzuetan goi-karguak hautatzeko bide aristokratikoak izan arren, eta, hala, teoria politiko klasiko gehienen argitara, zuzentasun osoz esan genezake, formalki, gure inguruko sistema politiko guztiak edo ia guztiak alderdi-oligarkiak direla.

Formalki azpimarratu nahi izan dut, alderdi-aristokrazia, alderdi-oligarkia edo, kontzeptu osoa biltzeko hitzik aproposena, partitokrazia sistema politiko formala baino ez delako. Horri erantsi behar zaio, herritarrek aristokrata batzuk edo besteak hautatu arren, benetako botere faktikoa inoiz hautatzen ez diren elite militarren eta ekonomikoen -kasu gehienetan biak batera, elite militar-ekonomikoak- esku egon dela beti. Beraz, edonondik begiratuta ere, esan dezakegu Europan demokraziaren azken aztarnak XIX. mendean desagertu zirela eta, kasualitatez, garai berean egin zela hemen azaldutako izen prostituzioa edo lapurreta, aristokraziak, izenez, baina inoiz ez izanez, demokrazia bihurtzeko. Hurrengo artikulu batean, kasu jakin batean aztertuko ditut demokraziatik aristokraziarako urratsak: Euskal Herrietako eta, zehazkiago, Bizkaiko erakundeetako demokraziaren lapurreta.

(2013-01-28)

Hausnarketa politikoa

anarkismoa, aristokrazia, aristoteles, demokrazia, hobbes, locke, machiaveli, monarkia, montesquieu, partitokrazia, platon, politika, rousseau

← Previous post

Next post →

Utzi zure iruzkina / Comenta Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude

Δ

Gune honek Akismet erabiltzen du zaborra murrizteko. Ikusi nola prozesatzen diren zure erantzunen datuak.

Nabarmenak

Aurkezpenak:

2022-5-14 Sormene, Galdakao, 13:00

2022-5-26 Abian Kutur Elkartea, Algorta, 19:00

2022-6-1 Donostiako Udal Liburutegia, prentsaurrekoa, 11:00

Aurkezpenak:

2022-5-28 Literaturia, Zarautz, 13:00

2022-6-4 Ziburuko liburu eta disko azoka, Ziburu, 11:30

2022-6-7 Bilboko liburu azoka, Bilbo, prentsaurrekoa, 11:30

2022-6-16 Bira Kultura, Bilbo, 19:30

Geldi dezagun turkiar faxismoa Rojavan!

Elkartasun osoa Exarchiarekin

Jarraitu hemen:

Iruzkin berriak

Asel(e)k Olatuak bidalketan

Mikel(e)k Olatuak bidalketan

Asel(e)k Atxikimendu kanpaina aurkezteko prentsaurrekoa bidalketan

Ilñaki Zabaleta Urkiola(e)k Atxikimendu kanpaina aurkezteko prentsaurrekoa bidalketan

Asel(e)k Atxikimendu kanpaina aurkezteko prentsaurrekoa bidalketan

Entzun eta jaitsi Gorribaltzen LP berria, “Zuen gainean”! !

Zuen gainean by Gorribaltz

Kategoriak

Albisteak

Hausnarketa politikoa

Literatura

Etiketak

abstentzioa adierazpen askatasuna anarkismoa antena negra tv antv argentina aurkezpena bahiketa bioklik buenos aires covid19 demokrazia ekologismoa eleberria errepresioa Estatua Euskal Herria ezkerra feminismoa gizartea hausnarketak hedabideak kapitalismoa liburuak literatura los buenos no usan paraguas marxismoa monarkia munduko kopa musika olerkiak Ongizatearen Gizartea osasuna partitokrazia patriarkatua poesia politika proudhon punk trio ternura txalaparta txile utopia libertaria wallmapu zientzia

Artxiboak

Artxiboak Hautatu hilabetea 2022(e)ko maiatza 2022(e)ko apirila 2022(e)ko martxoa 2021(e)ko abendua 2021(e)ko iraila 2021(e)ko abuztua 2021(e)ko ekaina 2021(e)ko maiatza 2021(e)ko apirila 2021(e)ko martxoa 2021(e)ko otsaila 2021(e)ko urtarrila 2020(e)ko abendua 2020(e)ko azaroa 2020(e)ko urria 2020(e)ko iraila 2020(e)ko abuztua 2020(e)ko uztaila 2020(e)ko ekaina 2020(e)ko maiatza 2020(e)ko apirila 2020(e)ko otsaila 2020(e)ko urtarrila 2019(e)ko abendua 2019(e)ko urria 2019(e)ko iraila 2019(e)ko uztaila 2019(e)ko ekaina 2019(e)ko maiatza 2019(e)ko apirila 2019(e)ko martxoa 2019(e)ko otsaila 2019(e)ko urtarrila 2018(e)ko iraila 2018(e)ko uztaila 2018(e)ko maiatza 2018(e)ko apirila 2018(e)ko martxoa 2018(e)ko otsaila 2017(e)ko abendua 2017(e)ko azaroa 2017(e)ko uztaila 2017(e)ko ekaina 2017(e)ko martxoa 2016(e)ko abendua 2016(e)ko azaroa 2016(e)ko urria 2016(e)ko iraila 2016(e)ko ekaina 2016(e)ko maiatza 2016(e)ko apirila 2016(e)ko martxoa 2016(e)ko otsaila 2016(e)ko urtarrila 2015(e)ko abendua 2015(e)ko azaroa 2015(e)ko ekaina 2015(e)ko maiatza 2015(e)ko urtarrila 2014(e)ko uztaila 2014(e)ko ekaina 2014(e)ko maiatza 2014(e)ko apirila 2013(e)ko abendua 2013(e)ko urria 2013(e)ko martxoa 2013(e)ko urtarrila 2012(e)ko maiatza 2012(e)ko martxoa 2012(e)ko urtarrila 2011(e)ko azaroa 2011(e)ko urtarrila 2010(e)ko abendua 2010(e)ko urria 2010(e)ko ekaina 2010(e)ko maiatza 2010(e)ko martxoa 2009(e)ko azaroa 2009(e)ko urria 2009(e)ko iraila 2009(e)ko maiatza 2008(e)ko abendua 2008(e)ko azaroa

Aurkibidea

Bloga / Albisteak

Hausnarketa politikoa

Albisteak

Literatura

Bibliografia

Euskaraz

Hamaika ispilu ganbil

Karonte

Mozorroaren xarma

Abaraska

Utopiaren itzalak

Gezurra odoletan

Bioklik

Inoren munduan

Bahiketa

Malthusen ezinegona

Uzta garaia

Katuak jandakoa

Esan gabe doa

Denboran zatika

Eleberria lantzeko gida

Gaztelaniaz

El encanto del disfraz (Mozorroaren xarma)

El panal (Abaraska)

Las sombras de la utopía (Utopiaren itzalak)

La mentira en la sangre (Gezurra odoletan)

Los buenos no usan paraguas (Onek ez dute aterkirik erabiltzen)

Musika

Punkamine

Punkamine (LP)

Trio Ternura

Trio Ternura (EP)

Trio Ternura – Todos Terroristas

GorriBaltz

Zuen gainean

Analgy

Jaisteko gunea

Bio

Harremanak

Harremanak

Izena

E-posta

Message

SEND

Elkarbanatu

Estekak

Egoera pertsonala

Asel terrorista? Mesedez!

Lagunak

Mongelechi Che Cusámaco Jonu Laborategia Demasiado Revueltos Bs. As. Desorden El Nela apacible

Anarkismoa ta disidentzia

Aborijenen Internatzionala Agintea hausten Alasbarricadas AnarkHerria Anarkotk Anarkismo Archivo Errico Malatesta Argelaga Revista Antidesarrollista y Libertaria Ateneo Anarquista de Constitución Banc Expropiat de Gràcia Biblioteca Popular Jose Ingenieros Biblioteca Popular Jose Ingenieros Biblioteca Alberto Ghiraldo Borroka garaia da Borrokan - En lucha COA Colectivo Germinal Comités de Solidaridad con Rojava y el pueblo kurdo Correpi Crimethinc De Irreverentes y Dionisíacos Derecho de Rebelión El Blog de Nanin El Foro Anarquista Enric Duran ¿Eres la noche? (Pedro García Olivo) Esfuerzo y Servicio Desinteresados Estar de pie es propio del que lucha FAGC FLA FOB FORA Grupo Antimilitarista Tortuga Higinio Carrocera (Asturiasko talde anarkista) La Fuga Coordinadora Martinikoren txokoa No Sweat Paideia Portal Libertario Oaca Punk Ethics Radi Txiapasekiko Elkartasun Plataforma // Plataforma Vasca de Solidaridad con Chiapas

Komunikazioa

Antena Negra TV Cuadernos de Negación Ekintza Zuzena El Libertario El Salto Estudios Irola Irratia Radio Placeres RNMA

Argitaletxeak eta banatzaileak

Crimental Ediciones Cúlmine Ediciones DDT Banaketak Editorial Madre Selva Libros de Anarres Lom Ediciones Mar y Tierra Ediciones Quimantú Sorginkale banaketak Terramar Ediciones Tren en movimiento Txalaparta


Etengabeko Prestakuntza ikastaroa, online, tutorearekin, ziurtagarria eta doakoa, Informatikako ezagutzak edukita ordenagailu (artxiboak) bateko informazioa edo datu-bilketarako edozein dispositibo erabiltzen ikasi nahi dutenentzako.


Astoen eskubideak https://www.gaztezulo.eus/albisteak/astoen-eskubideak https://www.gaztezulo.eus/albisteak/astoen-eskubideak/@@download/image/59p5-1.jpg

2012/12/13

albiste-bitxiak

berria

Aurrerantzean, turistak paseatzen dituzten 200 astoen eskubideak bermatu egingo dira Ingalaterrako Blackpool herriko hondartzetan. Astoen lan-astea 48 ordukoa izango da, eta ezin izango dute egunean 8 ordu baino gehiago lan egin. Blackpooleko Udalak inspektore talde bat osatu du, astoen eskubideak betetzen ote diren ikuskatzeko. Udaleko bozeramaileak azaldu duenez, “astoak zoriontsu eta osasuntsu izatea nahi dugu, diru asko ekartzen baitute Blackpoolera”.


Lourdes Verdes-Montenegro eta Julia Guiomar ikerlariek jaso dute 2022ko Emakume Teknologoentzako Ada Byron Saria - Edukiak | Emakumearen Euskal Erakunden

eu

en

es

Gardentasuna

Hizkuntza-irizpideak

Kontaktua

Mapa

Erabilerraztasuna

Egoitza elektronika

Emakunde

Gaiak

Proiektuak

Zerbitzuak

Prestakuntza

Argitalpenak

Emakunde birtuala

Bilatzailea

Búsqueda Avanzada

Hemen zaude:

Lourdes Verdes-Montenegro eta Julia Guiomar ikerlariek jaso dute 2022ko Emakume ...

Lourdes Verdes-Montenegro eta Julia Guiomar ikerlariek jaso dute 2022ko Emakume Teknologoentzako Ada Byron Saria

2022-06-22

Deustuko Unibertsitateko Donostiako egoitzan banatu dira gaur Emakume Teknologoarentzako Ada Byron sariak. Sariaren IX. edizio honetan hauek izan dira sarituak: Lourdes Verdes Montenegro, senior kategorian, eta Julia Guiomar Niso, gazteen kategorian. Ada Byron sariak babesle ditu Emakunde-Emakumearen Euskal Erakundea, Bizkaiko Foru Aldundia, Danobatgroup eta Microsoft, eta laguntzaile ditu baita ere Innobasque eta Basque HealthCluster. Sariak emakumeek zientziaren eta teknologiaren esparruan egiten duten lana begien bistan jarri nahi du eta I+G esparruko emakumeen bokazioak sustatu.

Lourdes Verdes-Montenegro Zientzia Fisikoetako doktorea da, Granadako Unibertsitatean. Haren ikerketa ibilbideak, funtsean, galaxien bilakaeraren maiztasun anitzeko azterketa du ardatz, eta arreta berezia jartzen du behaketa irrati-astronomikoetan. 1998an, CSICeko zientzialari titular plaza bat lortu zuen, Galaxietako Izarrarteko Inguruneari lotuta eta ikerrildo hori jarri zuen abian IAA-CSICen (gaur egun Severo Ochoa Bikaintasun Zentroa). 2003an, galaxia isolatuen lagin bat eraiki eta karakterizatzeko beharra identifikatu zuen eta horretarako AMIGO (galaxia isolatuetako izarrarteko ingurunearen azterketa) diziplina anitzeko ikertaldea osatu zuen. Horrela, nazioarteko ikerrildo berri bat sortu zuen. 2011n, irrati-astronomiaren erronka nagusian sartu zen: Square Kilometre Array (SKA) eraikitzea, munduko irrati-teleskopiorik handiena. Espainiak SKAn duen parte hartze zientifiko eta teknologikoa koordinatzen duen planeta mailako proiektu batean parte hartzeak aukera bikaina eman dio Afrikan profesionalak prestatzen laguntzeko eta STEM bokazioak sustatzeko.

Lourdes Verde-Montenegrok argi ditu sariaren helburuak: “emakume teknologo izanik, gure betebeharra da Ada Byronek bere garaian ikusi zuen aukera aprobetxatzea, ordenagailuak elkarlanerako tresna gisa erabiltzea, zientzia irekiaren printzipioei jarraituta”. Horretarako azpimarratu du “azpiegitura zientifiko handien, esate baterako, SKAko Behatokiaren, betebeharra dela printzipio horietan oinarritzea Garapen Jasangarrirako Helburuak lortzeko, helburu horiek giza eskubideak eta planetarenak baitituzte ardatz”.

Bestalde, Ada Byron sariaren gazteen kategoria irabazi du Julia Guiomar Nisok. Julia Telekomunikazio Ingeniaritzan lizentziaduna da Madrilgo Unibertsitate Politeknikoko ETSITen eta Ingeniaritza Biomedikoko doktorea, unibertsitate bereko Teknologia Biomedikoko Zentroan. Garunaren dinamika du ikergai nagusi eta, esparru horretan, elektrofisiologiaren arloan lan egiten du. Ikerketa proiektu garrantzitsu askoren buru izan da; horien artean aipatzekoak dira Alzheimer gaixotasunaren markatzaile goiztiarren azterketa, garuneko seinale elektromagnetikoetatik abiatuta; HERMES proiektua, garuneko konektibitatea aztertzen duena, datu neurofisiologikoetatik abiatuta; eta Brainstorm, garuneko seinaleen ingurukoa. Guiomarrek, eremu klinikoan, gaixotasun neurologikoak ere aztertzen ditu, esate baterako, epilepsia edo Alzheimerra. Haren ikerketaren kalitatea zenbait sarik aintzatetsi dute dagoeneko, horien artean, Axa Posdoctor fellowship Grant (2017) edo Lewis Reford Fellows Travel Award (2015). Berriki Espainiako Gazte Akademiako kide izendatu dute. Saridunak azpimarratzen du “zientzia irekia, erreproduzigarria eta elkarlanekoa lortzeko lan egin behar dela, inor atzean gera ez dadin”.

Epaimahaiak 117 hautagaitza jaso eta aztertu ditu sari nagusirako. Sari hori 3.000 eurokoa da. Bestalde, gazteen kategoriaren saria 1.000 eurokoa da eta aurten 37 hautagaitza aurkeztu dira bertara. Hautagaietan hainbat ezaugarri aztertu dira: ekoizpen zientifiko zabala, nazioarteko izaera eta esperientzia, edo herritarren bizi kalitatea hobetzera bideratutako ikerketa aplikaturako bokazioa. Era berean, eta bereziki Ada Byron Gaztea sarirako hautagaien artean, nabarmentzekoa da multimedia plataformek edo sare sozialek zabalkunde zientifikorako hartu duten protagonismo berezia.


Aurreko astean twitter bidez iragarri bezala, hiru kide berri izango ditugu gure artean. Horietako bat jardun erdiz arituko da herriei pentsatzen laguntzen eta beste bat 2 orduko jardunaz. Bestalde, jardunaldien antolaketa eta komunikazioaren ardura beste kide batek hartuko du eta honek 2 orduko dedikazioa izango du horretarako. Ongi etorri Oinherrira!

Elkarbanatu

Tweet

Whatsapp

Telegram

Maitane Basasoro: Irakasleearen begira ikasleen parte hartzea sustatzeko gako

Nora Salbotxi elkarrizketa

Gora haurtzaroa!

Twitter

Tweets by OinHerri

Herri Hezitzailea, Helbidea | Tel. 943795446 | info@herrihezitzailea.eus

Lege Oharra

Bilatu

×

Lege oharra

Europar Batasuneko datuen babeserako Araudi Orokorraren arabera, Oinherri Herri Hezitzaileak jasotako datu pertsonal guztien babeslea da. Datu pertsonal guztiak gure aldizkaria bidaltzeko erabiliko dira. Oinherri Herri Hezitzaileak datu horiek jasotzeko eta gordetzeko zure baimena behar du. Oinherri Herri Hezitzaileak jasotako datuak ez ditu inortxoren esku utziko. Oinherri Herri Hezitzaileari datuak eman dizkion edonork datu horiek ikusteko, zuzentzeko edo bertan behar uzteko, erabilera mugatzeko eta datuen oposizioa eta mugikortasuna burutzeko eskubidea du, eta horretarako elkarteari jakinarazi behar dio. Pribatutasunari buruzko informazio guztia helbide honetan aurkituko duzu: www.oinherri.eus


2019ko apirileko zenbakier konparatuz, Frantzia mailan, ehuneko 88 ttipitu da apirilean. Ipar EHko zenbakien izaiteko zaila da. Haatik, Hego Euskal Herrian, azken 20 urteetako hilabeterik okerrena izan da apirila. Salmenten %98ko apaltze batekin.Jon Uhalde, Urruñako Citroen agentziako arduradunarekin mintzatu da Kriztof Arotzarena. Konfinamenduari nola egokitu diren aipatzen dauku Jon Uhaldek:

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.


Lur mendiko Eguzki Sistema, Eguzkizko aluminiozko aleazio euskarriak, Eguzki-lurrean muntatzeko euskarria, Muntatze Sistema flotagarria, Eguzki panel erregulagarria teilatuko muntaia, Eguzki-lurraren euskarriak,


Elkarbizitza-hezkidetza ikasle ordezkariak gaur hasi dira gatazken kudeaketaren inguruko formakuntza jasotzen.

Atzealdea

GATAZKEN KUDEAKETA

Inprimatu GATAZKEN KUDEAKETA

GATAZKEN KUDEAKETA

Elkarbizitza-hezkidetza ikasle ordezkariak gaur hasi dira gatazken kudeaketaren inguruko formakuntza jasotzen.

MARTXOAK 8

Martxoak 8an, emakumearen nazio arteko egunean , musukoak eta eskularru moreak jantzita, Erniobea BHIko ikasleria eta irakasleria patiora atera gara genero berdintasuna aldarrikatzeko.

HEZKI TESTA

MARTXOAK 8 OSPATZEKO HEZKI TESTA EGIN DUGU.

IRABAZLEA JUNE AZPIROZ IZAN DA. ZORIONAK!!!! !

LILATOIA 2022

Aurten, berriro, Erniobea BHIko ikasleek LILATOIAN parte hartu dute.

LGTBI GALDETEGIA: EMAITZAK

Maiatzaren 17an , LGTBI kontrako nazioarteko eguna ospatzeko, ikasleek galdetegi bat bete zuten. Zuen partaidetzagatik eskerrak eman nahi dizkizuegu.

LGTBI FOBIAREN KONTRAKO EGUNA

Gaur, maiatzaren 17an , Homofobia, Lesbofobia, Transfobia eta Bifobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna ospatu dugu.

Gelan gaia landu ondoren , BERDINDUZ hautazko ikasleek egindako txapak eta pultserak banatu dizkiete parte hartu dutenei.

NAIZEN

Gaur Naizen elkarteko Ander Iriarte izan dugu gure artean, 4.mailako ikasleei transexualitatearen inguruan hitzaldia eskaintzen, ikasleek zalantzak argitzeko aukera izan dute.

GIZONDUZ

Emakunderen Gizonduz programan dago kokatuta Gazteak Berdintasunean 2.0 proiektua, eta, horren bidez, gazteen eta nerabeen (bereziki, gizonen) kontzientziazioa eta inplikazioa sustatu nahi dira, emakumeen eta gizonen berdintasunaren alde eta emakumeenganako indarkeriaren aurka egiteari begira, bai eta gatazkak konpontzeko jarrera ez-bortitzak baliozkotze aldera ere, teknologia berrietan oinarritutako zenbait hezkuntza-erreminta erabiliz.

DBH3. mailako ikaslei eskaintzen zaien jarduera da.

EMAKUME ETA NESKA ZIENTZIALARIAREN NAZIOARTEKO EGUNA

Emakume eta neska zientzialariaren Nazioarteko eguna otsailaren 11ean ospatzen da.

Aurten ere, Erniobea institutuko helburua emakumeek zientzia egiten duten lana ikustearazteaz gain, esparru horretako estereotipo maskulinoekin amaitzea ere bada.

Tolosa - Villabonan 2020-2021 ikasturteko zientzia eta teknologia programan "IZAN ASMATZAILE ETA IKERTZAILE" izena emateko jarraitu linka.

JUSTIZIA PALESTINARRENTZAT

Urrian eta azaroan UNRWA Nazio Batuko erakundeko ordezkaria gurean izan da (BALIO ETIKOAK ikasgaietako saioetan) palestinar errefuxiatuen bizi baldintzen berri emanez.

Saio horien ondorioz, bideo hauek grabatu ditugu, Asmoa ikasitakoa munduan zehar zabaltzea eta Palestinarrentzat justizia aldarrikatzea da.

Bideoak ikusteko linkak:

https://youtu.be/DryEfJt7qWI

https://youtu.be/SxH7fKSEGZ4

https://youtu.be/fyiv1pAwEJY

IBILIZ FUNDAZIOA ETA ERREALA

Ibiliz fundazioa eta Erreala DBH4. mailako ikasleekin izan dira aste honetan.

Kirola eta baloreak izan dituzte gaiak.

PROTOKOLOAK

Ikasle transei eta familiei laguntzeko protokoloa

http://www.hezkuntza.ejgv.euskadi.eus/r43-2459/eu/contenidos/informacion/dig2/eu_lgtb_fob/adjuntos/Protokolo_Trans_2016_e.pdf

Haur eta nerabeen babesgabetasun, tratu txar, sexu-jazarpen eta sexu-abuso egoeretarako protokoloa

http://www.hezkuntza.ejgv.euskadi.eus/r43-573/eu/contenidos/informacion/dif11/eu_5613/adjuntos/hezkuntza_protokoloa_2016_azaroak_15.pdf

Emakumeen genitalen mutilazioari aurre hartzeko protokoloa

http://www.hezkuntza.ejgv.euskadi.eus/contenidos/informacion/planak/eu_def/adjuntos/folletoaEGM.pdf

Maiatzaren 17a LGTB fobiaren kontrako nazio arteko eguna da. Sexu aniztasunaren inguruan hausnarketa egiteko egun egokia da.

Jarraian dituzuen helbideetan egun honetan nahiz ikasturtean zehar hausnarketa egiten lagun dezaketen bideo batzuk daude.

Así reaccionan a la homofobia en Madrid

https://www.youtube.com/watch?v=60-z8ue7mgk

Homofobia, mapa, 2016

http://www.ilga.org/downloads/03_ILGA_WorldMap_SPANISH_Overview_May2016.pdf

Ur handitan saioa:Transexualitatea

http://www.eitb.tv/eu/bideoa/ur-handitan-2-denboraldia/5762/126887/transexualitatea/

Zuen inplikazioa eskertzen dugu pertsonen arteko harreman igualitarioak eta atseginagoak garatzen laguntzeagatik.


Buru gaixotasuna duten emakumeen %75k indarkeria jasan du familiartean edo bikote-harremanean : Fedeafes 25 años

Español

Euskara

Fedeafes 25 años

Hasiera

(Español) Inicio

FEDEAFES

Organigrama

Nor gara

Elkarteak

Jarduera arloak

Eskubideen arloa

Ordezkaritza

Zerbitzu juridikoa

Prestakuntza arloa

Aisialdi arloa

Sentsibilizazio arloa

Ikerketa eta berrikuntza arloa

Buru osasuna

Buru gaixotasun motak

Ohiko galderak

Estekak

Dokumentazio gunea

Gaurkotasun-albisteak

Prentsa aretoa

Kanpaina

Inicio»Gaurkotasun albisteak»Buru gaixotasuna duten emakumeen %75k indarkeria jasan du familiartean edo bikote-harremanean

Buru gaixotasuna duten emakumeen %75k indarkeria jasan du familiartean edo bikote-harremanean

ekaina 14, 2017

Buru gaixotasuna duten emakumeen %75k indarkeria jasan du noizbait familiartean edo bikote-harremanean. Horrela dio Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, gaur aurkeztutako ikerlanak. Lan horren arabera, nahasmendu psikiko larria duten emakumeen %40 izan da bortxakeria sexualaren biktima.

2015 eta 2016 urteetan zehar 33 profesionalen laguntzarekin, nahiz Osakidetzaren eta instituzioen kolaborazioarekin, gauzatutako azterlanak mahai gainean jarri du buru gaixotasun larria duten emakumeen egoera; izan ere, gainerako emakumeekin alderatuz, indarkeria jasateko arrisku bikoitza edo laukoitza dute, eta jasaten ari direna ez dute biolentzia gisa identifikatzen kasuen %40n. Azterlan hau aitzindaria da espainiar Estatuan, orain arte ez baitira errealitate honen datu kuantitatiboak jaso.

Azterlanaren egile Alicia García Santosen esanetan, datu hauek “icebergaren punta” dira, eta ikerketa gehiago burutzeko beharra nabarmendu du, emakume hauek sufritzen duten abusu tasa ikaragarriaren ikuspegi zabalagoa lortzeko. García Santosek azaldu bezala, buru gaixotasuna duten emakumeek bizi dituzten indarkeria moten artean fisikoa, sexuala, ekonomikoa eta instituzionala desberdindu behar dira. Azken hori erakunderen batean ospitaleratuak daudenen artean gertatzen da, eta eremu horretan “guztia aztertzeke” dagoela aipatu du ikertzaileak.

Ikerketa prozesuan zehar harritu egin dela onartu du García Santosek, eragile guztiek indarkeriaren arazoa sistematikoki gutxiesten zutela konturatzerakoan. Gainera, azterlanean parte hartu duten emakumeek eurak sufritutako biolentzia “gogortasun” eta “naturaltasun” handiz kontatzeko prest agertu zirela azpimarratu du, ingurune segurua eta entzunak izateko prestasuna topatzeak lagunduta.

Beste datu batzuen artean, buru gaixotasun larria duten emakumeen %25k haurtzaroan bortxakeria sexuala sufritu duela jakinarazi dute, gainerako emakumeen zifraren (%3,5) oso gainetik. Horrez gain, kezkatuta agertu da kasuen %50ean psikiatrak ez baitzituen hauteman pazienteak azken urtean jasotako tratu txarrak.

Fedeafeseko gerente Mari Jose Canok kaltetutako emakumeei sinesgarritasuna ematearen garrantzia nabarmendu du. Izan ere, batzuetan profesionalek ez dute euren testigantza kontuan hartzen buru gaixotasunak eldarnioak eragiten dituela ulertzen dutelako. Hala ere, datuek baieztatzen duten moduan, jarritako salaketak errealak dira kasuen gehiengo garbi batean eta ehuneko minimo batean salatzen dira egoera irrealak.

Fedeafesetik, beste proposamen batzuen artean, Osakidetzaren eta buru gaixotasuna duten pertsonen elkarteen arteko koordinazioa hobetzea aholkatu dute, baita buruko nahasmendua duten emakumeekin lan egiten duten profesionalei indarkeriari buruzko prestakuntza eskaintzea ere. Euskal federazioak adierazi duenez, garrantzitsua da kasu hauetan lan egiteko erreferentziazko psikiatrak izendatzea nahiz datuak partekatzeko sistema garatzea. Adibidez, jasandako indarkeria-kasuak historia klinikoan sartu beharko liratekeela defendatu du.

Maria Angeles Arbaizagoitia Fededeafeseko presidenteak jakinarazi duenez, kolektibo honen bizi-kalitatea hobetzen lagunduko du azterlanak. Instituzioei eskaera egin die, gainera, babes zentroetan nahiz biolentziaren biktima diren emakumeentzako arreta psikologiko espezializatuan hartzen ez dituzten kasuei erantzuna eman diezaieten.

Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek ikerketaren garrantzia azpimarratu eta “oharrak hartuko” dituztela gaineratu du. Lanpostu faltak, isolamenduak eta gizarte-estigmak kalteberatasuna areagotzen dutela dioen atalaren harira, instituzioen eta sektore sozialaren arteko elkarlanaren garrantzia nabarmendu du, erronka horiei erantzuna emateko garaian “eraginkorragoak izateko”. Azkenik, “lan asko egin behar dugula” aitortu du, eta Fedeafesi “eskua eskaini” dio “elkarlanean jarraitzeko”.

Bestalde, Emakundeko zuzendari Miren Izaskun Landaidak adierazi du ikerketa bultzatzea erabaki zutela buruko nahasmendua duten emakume kolektiboaren inguruko datuak jaso eta ondorioak atera ahal izateko. Era berean, azterlanaren emaitza txalotu eta dibertsitate funtzionala duten emakumeak barne hartuko dituen berdintasun politikak garatzeko lagungarri egin zaiela azpimarratu du. Izan ere, “berdintasuna, guztiontzat ez bada, ez da berdintasuna”, amaitu du Landaidak.

Sentsibilizatzeko gida

Gaur goizeko ekitaldian buru gaixotasuna duten emakumeekin lan egiten duten profesionalak sentsibilizatzeko gida ere aurkeztu du Fedeafesek. Dokumentu horretan indarkeriaren biktimen eta buru gaixotasunaren arteko konexioez ere ohartarazten dute. Zehazki, kasu askotan indarkeria dago patologiaren beraren oinarrian eta, gainera, nahasmendua duten pertsonek arrisku gehiago dute biolentziaren biktima izateko.

Gidaliburua lagungarria da indarkeria-egoera horiek detektatzeko gizarte eta osasun zerbitzuetan zein buru gaixotasuna duten pertsonekin lan egiten duten elkarteetan. Tratu txarrak hautemanez gero, nola jokatu jakiteko jarraibideak ere jasotzen ditu dokumentuak. Edozein kasutan, ikerlanaren arabera, ingurune seguruan dauden emakumeak gai dira bizi izan dituzten bortxakeriak naturaltasunez kontatzeko. Halaber, behar bezala entzungo dieten profesionalak eta beharrezko babesa topatuz gero, abusuzko egoera horiek lantzeak efektu terapeutikoa duela dio.

Bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako biolentziaren biktima izateko arrisku bikoitza edo laukoitza dute gaixotasun mental larria duten emakumeek, gainerako emakumeekin alderatuta

Azterlanaren egile Alicia García Santosek uste du datu hauek “icebergaren punta” direla, eta ikerketa gehiago burutzeko beharra nabarmendu du, emakume hauek sufritzen duten abusu-tasa ikaragarriaren ikuspegi zabalagoa lortzeko

· Eusko Jaurlaritzaren Enplegu eta Gizarte Politiken sailak eta Emakundek bultzatuko ikerlanak mahai gainean jarri du gaixotasun psikiko larria duten emakumeen %80k, noizbait bikote-harremana izan dutenen artean, jasan duela indarkeria

· Buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak azpimarratu duenez, garrantzitsua da emakume hauen kontakizunari jaramon egitea, arreta-zerbitzuetako profesionalek ez baitiote behar bezalako arreta ematen kasu askotan

Buru gaixotasuna duten emakumeen %75k indarkeria jasan du noizbait familiartean edo bikote-harremanean. Horrela dio Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, gaur aurkeztutako ikerlanak. Lan horren arabera, nahasmendu psikiko larria duten emakumeen %40 izan da bortxakeria sexualaren biktima.

2015 eta 2016 urteetan zehar 33 profesionalen laguntzarekin, nahiz Osakidetzaren eta instituzioen kolaborazioarekin, gauzatutako azterlanak mahai gainean jarri du buru gaixotasun larria duten emakumeen egoera; izan ere, gainerako emakumeekin alderatuz, indarkeria jasateko arrisku bikoitza edo laukoitza dute, eta jasaten ari direna ez dute biolentzia gisa identifikatzen kasuen %40n. Azterlan hau aitzindaria da espainiar Estatuan, orain arte ez baitira errealitate honen datu kuantitatiboak jaso.

Azterlanaren egile Alicia García Santosen esanetan, datu hauek “icebergaren punta” dira, eta ikerketa gehiago burutzeko beharra nabarmendu du, emakume hauek sufritzen duten abusu tasa ikaragarriaren ikuspegi zabalagoa lortzeko. García Santosek azaldu bezala, buru gaixotasuna duten emakumeek bizi dituzten indarkeria moten artean fisikoa, sexuala, ekonomikoa eta instituzionala desberdindu behar dira. Azken hori erakunderen batean ospitaleratuak daudenen artean gertatzen da, eta eremu horretan “guztia aztertzeke” dagoela aipatu du ikertzaileak.

Ikerketa prozesuan zehar harritu egin dela onartu du García Santosek, eragile guztiek indarkeriaren arazoa sistematikoki gutxiesten zutela konturatzerakoan. Gainera, azterlanean parte hartu duten emakumeek eurak sufritutako biolentzia “gogortasun” eta “naturaltasun” handiz kontatzeko prest agertu zirela azpimarratu du, ingurune segurua eta entzunak izateko prestasuna topatzeak lagunduta.

Beste datu batzuen artean, buru gaixotasun larria duten emakumeen %25k haurtzaroan bortxakeria sexuala sufritu duela jakinarazi dute, gainerako emakumeen zifraren (%3,5) oso gainetik. Horrez gain, kezkatuta agertu da kasuen %50ean psikiatrak ez baitzituen hauteman pazienteak azken urtean jasotako tratu txarrak.

Fedeafeseko gerente Mari Jose Canok kaltetutako emakumeei sinesgarritasuna ematearen garrantzia nabarmendu du. Izan ere, batzuetan profesionalek ez dute euren testigantza kontuan hartzen buru gaixotasunak eldarnioak eragiten dituela ulertzen dutelako. Hala ere, datuek baieztatzen duten moduan, jarritako salaketak errealak dira kasuen gehiengo garbi batean eta ehuneko minimo batean salatzen dira egoera irrealak.

Fedeafesetik, beste proposamen batzuen artean, Osakidetzaren eta buru gaixotasuna duten pertsonen elkarteen arteko koordinazioa hobetzea aholkatu dute, baita buruko nahasmendua duten emakumeekin lan egiten duten profesionalei indarkeriari buruzko prestakuntza eskaintzea ere. Euskal federazioak adierazi duenez, garrantzitsua da kasu hauetan lan egiteko erreferentziazko psikiatrak izendatzea nahiz datuak partekatzeko sistema garatzea. Adibidez, jasandako indarkeria-kasuak historia klinikoan sartu beharko liratekeela defendatu du.

Maria Angeles Arbaizagoitia Fededeafeseko presidenteak jakinarazi duenez, kolektibo honen bizi-kalitatea hobetzen lagunduko du azterlanak. Instituzioei eskaera egin die, gainera, babes zentroetan nahiz biolentziaren biktima diren emakumeentzako arreta psikologiko espezializatuan hartzen ez dituzten kasuei erantzuna eman diezaieten.

Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek ikerketaren garrantzia azpimarratu eta “oharrak hartuko” dituztela gaineratu du. Lanpostu faltak, isolamenduak eta gizarte-estigmak kalteberatasuna areagotzen dutela dioen atalaren harira, instituzioen eta sektore sozialaren arteko elkarlanaren garrantzia nabarmendu du, erronka horiei erantzuna emateko garaian “eraginkorragoak izateko”. Azkenik, “lan asko egin behar dugula” aitortu du, eta Fedeafesi “eskua eskaini” dio “elkarlanean jarraitzeko”.

Bestalde, Emakundeko zuzendari Miren Izaskun Landaidak adierazi du ikerketa bultzatzea erabaki zutela buruko nahasmendua duten emakume kolektiboaren inguruko datuak jaso eta ondorioak atera ahal izateko. Era berean, azterlanaren emaitza txalotu eta dibertsitate funtzionala duten emakumeak barne hartuko dituen berdintasun politikak garatzeko lagungarri egin zaiela azpimarratu du. Izan ere, “berdintasuna, guztiontzat ez bada, ez da berdintasuna”, amaitu du Landaidak.

Sentsibilizatzeko gida

Gaur goizeko ekitaldian buru gaixotasuna duten emakumeekin lan egiten duten profesionalak sentsibilizatzeko gida ere aurkeztu du Fedeafesek. Dokumentu horretan indarkeriaren biktimen eta buru gaixotasunaren arteko konexioez ere ohartarazten dute. Zehazki, kasu askotan indarkeria dago patologiaren beraren oinarrian eta, gainera, nahasmendua duten pertsonek arrisku gehiago dute biolentziaren biktima izateko.

Gidaliburua lagungarria da indarkeria-egoera horiek detektatzeko gizarte eta osasun zerbitzuetan zein buru gaixotasuna duten pertsonekin lan egiten duten elkarteetan. Tratu txarrak hautemanez gero, nola jokatu jakiteko jarraibideak ere jasotzen ditu dokumentuak. Edozein kasutan, ikerlanaren arabera, ingurune seguruan dauden emakumeak gai dira bizi izan dituzten bortxakeriak naturaltasunez kontatzeko. Halaber, behar bezala entzungo dieten profesionalak eta beharrezko babesa topatuz gero, abusuzko egoera horiek lantzeak efektu terapeutikoa duela dio.

Category: Gaurkotasun albisteak, Prentsa oharrak · Tags: agifes, asafes, ASASAM, asociaciones, avifes, buru gaixotasuna, buru osasuna, emakumea, emakunde, empoderamiento, enfermedad mental, estigma, euskadi, eusko jaurlaritza, FEDEAFES, genero-indarkeria, gida, guía, salud mental, trastorno mental, violencia de genero

Iruzkinak itxita daude.

Buscar por:

Etiketak

agifes asafes ASASAM asociaciones avifes Bizkaia buenas prácticas buru gaixotasuna buru osasuna buru osasunaren munduko eguna conocer cárcel Departamento de Empleo y Políticas Sociales de Gobierno Vasco dia mundial de la salud mental día mundial salud mental emakumea emakunde empoderamiento enfermedad mental estigma euskadi eusko jaurlaritza Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako Saila FEAFES fedeades FEDEAFES genero-indarkeria gida gobierno vasco guía informe jardunbide egokiak jornada komunikabideak medios de comunicación mujer noticia oporrak oporraldiak salud física salud mental trastorno mental txostena vacaciones violencia de genero

Ezagutu nola langundu dezakezu

*Fedeafesek 1998az geroztik Herri-Onura Deklarazioa aitortuta du.

Eskubideen defentsaren alde

Ideien postontzia

Eusko Jaurlaritzaren Gizarte Ekintza Sailaren Boluntariotza

FEDEAFESen eginkizuna

“FEDEAFESek buru gaixotasuna duten pertsonen eta senideen euskal entitateak biltzen ditu, eta honako helburuak ditu: ikerketa, harremana, ikaskuntza eta berrikuntza sortzea buru gaixotasuna duten pertsonen eta senideen bizi-kalitatea hobetzea xede duten ekimenetan; bizi-kalitatearen ereduaren politikak eta esperientziak bultzatzea eta hedatzea; nahaste psikikoa duten pertsonen eta senideen duintasuna eta eskubideak babestea eta aldarrikatzea; gizartea sentsibilizatzea, foro eta sareetan parte hartzea, eta gaixotasuna daukaten pertsonen eta senideen mesederako politika publikoak aldarrikatzea”

Elkarteak

AGIFES Gipuzkoan

ASAFES Araban

ASASAM Aiaraldean

AVIFES Bizkaian

Laguntzaileak

Kontaktua

Tres Cruces, 14 behea-eskubi. Arza industrialdea. 01400 Laudio - LLodio Araba Tel. : 94 4069430 e-mail: info@fedeafes.org


Izaga Sagardía, Carmen [et al.]. Escudero García, Francisco. Auñamendi Entziklopedia [on line], 2022. [Kontsulta data: 2022ko Uztailaren 06a]. Eskuragarri hemen: https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/escudero-garcia-francisco/ar-41159/

Euskal kulturarekin zerikusia duen artikulu bat daukazu?

Parte hartu! Bidali zure artikulua

Bidali artikulua

Esploratu

Gaiak

Artikuluen sailkapena

Lekuen izenak

Egileak

Nabarmenak Denak ikusi

Arte eta Ondarea

Izan zirelako gara, garelako izango dira

Literatura

Emakumeak non? Edonon!

ISSN

2444-5487

Eusko Ikaskuntzarekin elkartu

Hurrengo sareetan aurkitu gaitzazu:

Facebook

Twitter

Youtube

Flickr

Vimeo

Nor gara

Pribatutasun politika

Lege oharra

Cookien politika

Harremanetarako

© Eusko Ikaskuntza 2022

Webgune honek cookieak erabiltzen ditu, propioak zein hirugarrenenak. Hautatu nabigatzeko nahiago duzun cookie aukera. Guztiz desaktibatzea ere hauta dezakezu. Cookie batzuk blokeatu nahi badituzu, egin klik "konfigurazioa" aukeran. "Onartzen dut" botoia sakatuz gero, aipatutako cookieak eta gure cookie politika onartzen duzula adierazten ari zara. Sakatu Irakurri gehiago lotura informazio gehiago lortzeko.

Onartu Konfiguratu

Cookieen kustomizazioa

Cookies Analytics

Webgune honek hirugarrenen cookieak erabiltzen ditu erabiltzaile kopurua zenbatzeko eta eskainitako zerbitzuari ematen zaion erabileraren neurketa eta azterketa estatistikoa egin ahal izateko. Horretarako, gure webgunean zure nabigazioa aztertu egiten da, eskaintzen ditugun produktu edo zerbitzuen eskaintza hobetze aldera, Google Anlytics cookiearen bidez.

Sare sozialetan partekatzeko cookieak

Sare sozialetan partekatzeko osagarri batzuk erabiltzen ditugu, sare sozialetan gure webguneko orri batzuk partekatu ahal izateko. Osagarri horiek cookieak jartzen dituzte, orria zenbat aldiz partekatu den ondo ikusteko.


Dantza-maisuak, Maitres de danse edo Maestros de Danzar izenekin ezagutzen dira Berpizkundean eta Barrokoan gorteetako noble, jauntxo eta erret familiei dantzan irakasten zieten dantza irakasleak. Dantza-maisu horiek, dantzan irakasteko eredu sendo bat zerabilten, maisuetatik ikasleetara transmititua zena. Europa mendebaldeko gorte gehienetan izan ziren era honetako dantza-maisuak, eta XV, XVI eta XVII. mendeetan hainbat liburu idatzi zituzten dantzamaisu horiek beren dantza irakasteko azalpen eta metodo moduan. Domenico da Piacenza, Fabritio Caroso eta Cesare Negri italiarrak, Thoinot Arbeau frantsesa eta Juan Esquivel Navarro espainiarra aipa daitezke besteak beste. Beren dantza irakasmoldeak idatziz utzi zituztenei esker, dantzamaisuen sistema koreografiko eta pedagogikoa ezagutzeko aukera izan dute gaurko ikertzaileek.

Dantza-maisuen artean, eskola, garai eta korronteen araberako aldaerak zeuden, baina sistema nagusi baten aldaeratzat har daitezke gehienak. Sistema horretan hiru mailatan (urratsak, aldairak, dantzak) oinarritutako eredu pedagogikoa ohikoa izan zen. Horrez gain, dantzarako prestutasun eta gorputzaren kolokazioari dagozkion irizpideetan, eta baita hainbat urratsetan antzeman daiteke sistemaren eragina.

Fabritio Caroso da Sermoneta

Cesare Negri

Juan Esquivel Navarro

"Point de principe"

William Kempe

Dantzaren barne-barneko bizipenak

Euskal dantza eta historia

Euskal dantzaren estetika

Berpizkundeko dantza-maisuetatik Iztuetara

Dantza-maisuen tradizioa

Fabritio Caroso da Sermoneta

Cesare Negri

Juan Esquivel Navarro

"Point de principe"

William Kempe

Errenazimenduko dantzak eta dantza tradizionalak

Iztueta, aitzindaria ala azkendaria?

Errege eguzkiaren gortean eta operan

Dantza eta generoa historian

XX. mendea

Dantza eta gizartea

Sorkuntzaren bideak

Ikus ere bai...

Katalogoa EAD formatuan

Katalogoa EAD formatuan (.xml) ikus edota telekarga daiteke (frantses bertsioan).

Telekargatu

Argibideak

Katalogoan zerrendatuak diren dokumentuei buruzko argibide gehiago erdiesteko (informazioak, kontsultatzeko baldintzak...) gurekin harremanetan jarri.